De onthulling van een nationaal monument voor Molukkers in Rotterdam zondag kan historisch worden. In een aangekondigde toespraak biedt premier Rob Jetten mogelijk excuses aan namens de regering aan de Molukse gemeenschap. Wat ging hieraan vooraf, en waar zouden die excuses over gaan?
Hoe kwam de eerste generatie Molukkers in Nederland terecht?
Een grote groep Molukkers vocht tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) tegen de Japanse bezetter, en bleef aan Nederlandse zijde vechten tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949).
Daarna vielen de in kazernes gestationeerde Molukkers tussen wal en schip. Op de Molukken werd de onafhankelijke Republik Maluku Selatan (RMS) uitgeroepen, omdat men zich daar niet kon vinden in de Indonesische eenheidsstaat. De nieuwe Indonesische regering verbood de KNIL-militairen daarop terug te keren naar de Molukken, uit angst dat ze mee zouden vechten in die onafhankelijkheidsstrijd.
De Nederlandse regering kon hen vanwege een rechterlijke uitspraak ook niet achterlaten waar ze zaten. Daarop haalde zij de KNIL-militairen en hun familieleden naar Nederland. Op 21 maart 1951 arriveerde het eerste schip met Molukkers, de Kota Inten, in Rotterdam. In totaal zouden zo’n 12.500 Molukkers de oversteek maken. Een snelle terugkeer was de bedoeling, maar bleek onmogelijk. Indonesië zag de groep als landverraders en wilde ze niet meer terug. De onafhankelijke Molukse staat kwam er niet.
Waarover zouden de excuses aan de Molukse gemeenschap gaan?
De eerste generatie in Nederland werd niet bepaald hartelijk ontvangen. Veel Molukse militairen vonden het vernederend dat ze bij aankomst in Nederland, het land dat ze loyaal hadden gediend, direct werden ontslagen. De barakken waarin Molukkers – toen nog Ambonezen genoemd – kwamen te wonen waren koud, uitgewoond en bovendien ver weg van de rest van de samenleving: onder meer voormalig doorgangskamp Westerbork en concentratiekamp Vught dienden als zogenaamd ‘woonoord’.
Aanvankelijk mochten ze geen nieuwe baan zoeken, terwijl ze wel grotendeels zelf in hun levensonderhoud moesten voorzien. Ook stak het de Molukkers dat Nederland zich niet erg inspande voor een onafhankelijke Molukse republiek, ondanks de belofte dat wel te doen.
Doordat Nederland de RMS niet erkende, werden de Molukkers – die ook niet zaten te wachten op het Indonesisch staatsburgerschap – statenloos. Veel van hen kozen bewust voor het vreemdelingenpaspoort in plaats van Nederlands staatsburgerschap: ze voelden zich verraden door Nederland.
Waarom gaat het nu over mogelijke excuses?
Vanuit de Molukse gemeenschap klinkt al langer een roep om excuses voor de omgang van de Nederlandse regering met de eerste generatie Molukkers, maar de afgelopen jaren werd dat geluid sterker. Het is dit jaar 75 jaar geleden dat de eerste Molukkers in Nederland aankwamen. Eerder dit jaar werd bij het voormalige woonoord in Vught al een monument voor de Molukse vrijheidsstrijder Chris Soumokil onthuld.
Het kabinet en de Tweede Kamer vinden dat Nederland officieel moet erkennen dat Molukkers jarenlang onrechtvaardig zijn behandeld en onderzoeken nu welke excuses, eerherstel of andere maatregelen daarbij passen.
Aan de Lloydkade in Rotterdam, de plek waar 75 jaar geleden het eerste schip met Molukkers aanmeerde, volgt deze zondag de onthulling van een nationaal monument. Dat premier Jetten ervoor kiest om bij die onthulling een toespraak te houden, kwam ook voor de organisatie als een verrassing. De inhoud van zijn boodschap is nog niet bekend.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant