Progressief Nederland-leider Jesse Klaver wil dat de VVD tot de orde wordt geroepen door de andere coalitiepartijen. D66 en CDA zien liever dat de Pro-leider zijn eigen eisen bijstelt.
Voor D66’ers met een politiek geheugen moet het oprichtingscongres van Progressief Nederland (Pro) afgelopen zaterdag gemengde gevoelens hebben opgeroepen. Ooit was oer-D66’er Hans van Mierlo de grote voorvechter van zo’n beweging. Samen met de PvdA en de PPR – een van de voorlopers van GroenLinks – streefde Van Mierlo lang naar de vorming van een Progressieve Volkspartij (PVP), uiteindelijk tevergeefs.
Bij een enkeling binnen Pro leefde de stille hoop dat met de oprichting van de nieuwe fusiepartij ook het oude Van Mierlo-elan bij D66 weer kon opbloeien. Misschien zou er een debat ontstaan over de vraag of de partij van Rob Jetten zich niet ook moet bekennen tot een nieuwe progressieve beweging.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Het bleek al snel ijdele hoop. Premier Jetten reageerde in maart afgemeten toen de naam van de nieuwe partij bekend werd: ‘Ik vind hier van alles van, maar ga er als minister-president geen commentaar op leveren.’ Verder vallen er binnen D66 hoogstens sneren op te vangen over Pro, dat een voortzetting van GroenLinks zou zijn. ‘Jesse Klaver in een nieuw T-shirt’, zoals een D66’er het omschreef. De enig echte progressieve partij is D66.
Klaver is gewend aan de afstandelijkheid van D66. Voor de verkiezingen van 2021 schreef Klaver als GroenLinks-leider het essay: ‘Keerpunt 21: pleidooi voor een progressieve samenwerking’, waarin hij opriep tot een stembusakkoord van GroenLinks met ‘in ieder geval’ PvdA en D66 en, ‘indien mogelijk’, SP. Opnieuw diende Van Mierlo, ooit de voorvechter van het stembusakkoord Keerpunt 71, in Klavers essay als grote inspiratiebron.
D66 reageerde ook toen ijzig; Keerpunt 21 stierf een stille dood. Klaver leek meer begaan met de D66-geschiedenis dan D66 zelf.
De reden waarom de Pro-leider zo halsstarrig de toenadering zoekt, is dezelfde reden waarom D66 liever afstand houdt: de rechtse onderstroom in de Nederlandse politiek. Klaver heeft bondgenoten nodig om zijn politieke isolement te doorbreken, terwijl D66 juist vreest te worden meegesleept in dat isolement van links, ook al noemt het zich voortaan dus progressief. Al sinds de formatie van 2012 zijn partijen links van D66 er niet meer in geslaagd om regeringsdeelname af te dwingen.
Klaver sprak bij het oprichtingscongres afgelopen weekeinde de verwachting uit dat zijn partij bij de volgende verkiezingen de grootste kan worden, iets wat de huidige peilingen ook suggereren. Toch is lang niet iedereen in Den Haag onder de indruk. Zodra een overwinning van Pro dreigt, zal de rechtse kiezer zich verenigen achter een andere partij om dat te voorkomen, zo luidt de logica op rechts. En zelfs als Klaver wél slaagt waarin Frans Timmermans tot twee keer toe faalde: hoe gaat Pro dan de status van grootste partij verzilveren? Met wie kan Pro een coalitie vormen als de VVD en alles rechts daarvan samenwerking nagenoeg uitsluiten?
Die rechterflank is in de huidige Kamer goed voor 71 zetels en weinig wijst erop dat die krachtsverhoudingen snel veranderen. Tijdens de laatste formatie leidde dat er al toe dat D66 en CDA uiteindelijk kozen voor samenwerking met de VVD, terwijl Klaver werd genegeerd.
Klaver riep zowel Jetten als CDA-leider Henri Bontenbal afgelopen weekeinde op om zich niet langer te laten ‘gijzelen’. ‘Tegen de VVD moet gezegd worden: tot hier en niet verder.’
Er heerst binnen D66 en CDA zeker wrevel over de houding van de liberalen, die vooralsnog amper opening bieden voor compromissen. Een coalitiepoliticus beschrijft de VVD als een soort hybride partij: half bestuurlijk, half populistisch.
Tegelijkertijd valt ook op dat er weinig begrip is voor de houding van Klaver. Pro kan als enige oppositiepartij het kabinet aan een meerderheid helpen in de Tweede Kamer en een bijna-meerderheid in de Eerste Kamer.
De coalitie lijkt daarom veroordeeld tot Pro, maar D66 en CDA vinden dat Klaver wel heel hoog heeft ingezet met zijn eisen op het gebied van sociale zekerheid en de zorg. Als het aan hem ligt, gaat er een streep door bezuinigingen van in totaal ruim 16 miljard euro. Er wordt wel gesuggereerd dat er eventueel te praten valt over andere bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid – naast de belastingverhogingen voor vermogenden en bedrijven die Pro wil – maar onduidelijk blijft welke maatregelen dat dan precies zouden zijn. In het eigen verkiezingsprogramma wilde Pro juist meer geld uitgeven.
Binnen de coalitie wordt gehoopt dat Klaver zijn eisenpakket uiteindelijk naar beneden zal bijstellen, ook met het oog op zijn eigen toekomst. Als Klaver met Pro straks aan de macht wil komen – een belangrijke drijfveer achter de fusie – kan hij niet zonder CDA en D66. CDA-leider Bontenbal zit niet helemaal op de lijn van de VVD, maar ook hij ziet hervormingen in de zorg en sociale zekerheid als onvermijdelijk.
D66 wil bovenal dat het kabinet-Jetten niet vastloopt in een patstelling met de oppositie. De partij zit niet te wachten op nostalgische verwijzingen naar Van Mierlo. Een welwillende houding van Pro in de onderhandelingen met het kabinet zal meer indruk maken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant