Door de bouw van het enorme Microsoft-datacenter bij Sloterdijk te verstoren, gaven demonstranten afgelopen week een nieuwe slinger aan het verzet tegen big tech en AI. Die beweging blijft zich uitbreiden, zowel in Nederland als het buitenland.
‘Hallo, wij komen hier protesteren’, zegt een jonge man, gekleed in een blauwe jumpsuit, tegen een bouwvakker. Nog zo’n dertig leden van de activistische beweging Geef Tegengas klimmen met ladders over de hekken van het bouwterrein bij Amsterdam Sloterdijk. Een andere bouwvakker, die een paar seconden geleden nog werkte aan het fundament van het enorme datacenter dat Microsoft er laat bouwen, pakt zijn telefoon en begint te filmen.
Terwijl wat demonstranten zich aan bouwmachines ketenen, hangt een tweede groep van tien demonstranten aan de andere kant van het bouwterrein een dik slot om een schuifpoort naar de bouwplaats.
‘Eat the rich’, staat op een spandoek dat de actievoerders met ducttape op het hek plakken. ‘Microsoft powers genocide’, luidt een andere tekst. Leuzen als ‘Free Palestine’ en ‘Sluit het datacenter’ wisselen elkaar af. Op de bouwplaats klimt een demonstrant in een hoogwerker met een ‘Geef Tegengas’-spandoek.
Het duurt niet lang of er komen andere bouwvakkers aangelopen. ‘Doe het hek open, we willen naar huis’, zegt een van hen. ‘Er gaat vandaag niet meer gewerkt worden.’ Daarmee heeft Geef Tegengas het doel voor vandaag bereikt. De mannen kunnen via een andere uitgang naar buiten, en rond drie uur ’s middags, afgelopen vrijdag, komt de actie tot een einde.
Het is niet de eerste actie bij een datacenter: Extinction Rebellion demonstreerde al in 2021 tegen de bouw van een datacenter van Meta in Zeewolde. Het verzet tegen big tech in Nederland is sindsdien alleen maar breder geworden.
Neem ‘The Firewall’, een nieuwe bigtechwaakhond, opgezet door journalist Eric Smit, oprichter van Follow the Money. Het doel van deze organisatie is om met onderzoek en juridische acties grote techbedrijven tot verandering te dwingen.
De beweging zelf is divers: in Sloterdijk demonstreren twintigers naast activisten van rond de zestig, en hun beweegredenen lopen uiteen. Datacenters zoals die hier in Amsterdam in aanbouw zijn, worden ‘koloniaal’ genoemd: uit onderzoek van The Guardian bleek in augustus 2025 dat het Israëlische leger 200 miljoen uur aan telefoongesprekken van Palestijnen in de Gazastrook opsloeg in het Microsoft-datacenter in Middenmeer.
Volgens het onderzoek gebruikte het Israëlische leger de telefoongesprekken om luchtaanvallen en arrestaties te coördineren.
Peter (53, wil niet met zijn achternaam in de krant), ook actief bij Extinction Rebellion, noemt de milieu-impact van datacenters, die veel water en elektriciteit verbruiken. Wijzend naar de windmolens in de verte: ‘Als dit datacenter er komt, gaat die groene energie straks hierheen, niet naar de huishoudens die het nodig hebben.’
Antikapitalisme, pro-Palestijns activisme en zorgen over het klimaat worden hier bovendien vervlochten met een weerzin tegen big tech. Zo vraagt Peter zich af welke vraag dit datacenter eigenlijk van aanbod voorziet: ‘Het opslaan van kattenfilmpjes? Het gros van wat er in de cloud staat, is onzin.’
Het argument dat in het toekomstige datacenter krachtigere AI-systemen getraind kunnen worden, maakt op hem geen indruk: ‘Zeker, sommige AI-systemen helpen bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van medicijnen, maar daarvoor hoef je echt niet de halve wereldbol vol te bouwen.’
Vragen naar het legitieme karakter van de demonstratie van Geef Tegengas beantwoordt perswoordvoerder Sara van Veen (27) resoluut: ‘Wij zoeken tactieken waarmee we daadwerkelijk macht uitoefenen. Wij vragen ons af wat moreel of immoreel is. En als we het daar toch over hebben, kijk dan naar wat Microsoft zelf doet.’
Ze doelt op de manier waarop de techgigant een vergunning bemachtigde voor de bouw van dit gigantische datacenter, dat de capaciteit van een zogeheten ‘hyperscale’ zal hebben. Dat soort mega-datacenters zijn in Nederland verboden. Door de hyperscale op te splitsen in drie kleinere gebouwen, kreeg Microsoft toch toestemming voor de bouw.
Een woordvoerder van Microsoft zegt vreedzaam protest te respecteren. Ook zegt het bedrijf, als exploitant van het toekomstige datacenter, samen te werken met de verhuurders om de uitstoot te verminderen, het verbruik van elektriciteit en water efficiënter te maken en afval op een verantwoorde manier te beheren.
De golf van techkritiek is niet beperkt tot datacenters in Nederland. De Amerikaanse nieuwssite Axios kopte onlangs nog: ‘Een AI-haatgolf is hier’. Die constatering is – naast raak – ook best verwarrend, want tegelijkertijd surft de AI-industrie momenteel op een heel andere golf. Die van enthousiasme, succesvolle beursgangen en hooggespannen verwachtingen.
Ook The New York Times viel het al op: ‘De tegenreactie tegen kunstmatige intelligentie wint aan kracht’. Meest in het oog springend zijn twee gewelddadige incidenten eerder dit jaar. Een jongeman gooide in april een molotovcocktail naar het huis van OpenAI-topman Sam Altman. Twee dagen later schoot iemand op zijn huis.
Samen met andere techondernemers als Elon Musk staat Altman voor een groep mensen symbool voor alles wat er fout is aan AI. Terwijl hun bedrijven naar de beurs gaan (SpaceX) of een beursgang voorbereiden (OpenAI, Anthropic) om de miljarden op te halen die nodig zijn om de beloftes van een toekomst vol oneindige kennis en rijkdom vorm te geven, groeit onder een deel van de bevolking de weerzin.
Weerzin tegen de macht van die techbedrijven en de ideologieën van hun topmannen, weerzin tegen de komst van ruimte- en energieslurpende datacenters, weerzin tegen het vooruitzicht dat AI banen gaat overnemen. Weerzin soms ook tegen de lelijkheid van AI, tegen de eindeloze stroom aan door AI gegenereerde teksten en beelden die sociale media overspoelen.
Het protest kan verschillende vormen aannemen. Datacenters zijn in de VS, net als nu in Nederland, vaak het mikpunt van kritiek. Is het niet vanwege hun aanslag op lokale waterbronnen, dan wel omdat de elektriciteitsprijzen van bewoners die in de buurt wonen flink stijgen. Ook klagen burgers over stank en pijn in de keel.
Dat er wat is veranderd, bewijzen ook verschillende recente incidenten in de Verenigde Staten, waar prominente sprekers uit de zaken- en techwereld openlijk uitgejouwd worden als ze AI proberen aan te prijzen bij de jonge generatie.
Zo kreeg voormalig Google-topman Eric Schmidt een luid boegeroep over zich heen tijdens een toespraak op de Universiteit van Arizona toen hij AI vergeleek met de positieve revolutie van de computer.
Ook vastgoedbestuurder Gloria Caulfield werd massaal uitgejouwd op de Universiteit van Central Florida door net afgestudeerde studenten geesteswetenschappen. Zij stelde dat AI de ‘volgende industriële revolutie’ is.
Het tegenovergestelde gebeurde met Apple-medeoprichter Steve Wozniak: toen hij tegen een groep afgestudeerden zei dat ze al over AI beschikken – ‘actual intelligence’, zei hij, ‘daadwerkelijke intelligentie’ – werd hij op applaus onthaald.
Het duidt allemaal op een kloof tussen de techbedrijven, die hun gereedschap als onvermijdelijke oplossing voor alle problemen in de wereld proberen te verspreiden, en het deel van de bevolking dat vooral de negatieve kanten van deze revolutie ziet.
Zij hebben geen boodschap aan de toekomstvisioenen van Musk, Altman of Jeff Bezos van Amazon. Deze laatste probeerde eerder deze maand de angst voor verdwijnende banen weg te nemen en belooft de wereld ‘meerdere gouden tijdperken’ dankzij AI.
Siri Beerends, cultuursocioloog en onderzoeker bij platform Setup en de Universiteit Twente, ziet ook dat er een groot contrast is. Niet alleen tussen ondernemers als Bezos en burgers die protesteren tegen datacenters, maar óók tussen de beloften van de techbedrijven en de realiteit.
Voor haar is het helder: OpenAI en consorten kunnen hun beloftes tot nu toe niet waarmaken. ‘Natuurlijk scoren de modellen goed op allerlei benchmarks. Maar is dat daadwerkelijk vooruitgang? Wordt ons dagelijks leven echt beter of leuker van AI? Dat is voor veel mensen een belangrijkere vraag dan hoe goed de modellen scoren.’
Duidelijk is in ieder geval dat niet iedereen blij is met de vlucht die AI de afgelopen drie, vier jaar in alle facetten van ons leven heeft genomen. Vooral onder sommige groepen jongeren is er weerstand, ziet Beerends. Ook Fortune signaleert een generatiekloof, met vooral veel protest onder Gen Z’ers.
Er zijn verschillende groepen die om verschillende inhoudelijke redenen in verzet komen, ziet Beerends, van jongeren die er klaar mee zijn dat hun vrienden ChatGPT gebruiken in app-conversaties tot mensen die ethische argumenten aanvoeren.
‘Maar wat ze bindt, is hun verzet tegen het discours van de techbedrijven dat deze technologie onvermijdelijk is. Dat bepalen we zelf wel, zeggen degenen die in protest komen.’
Uiteraard is het niet voor het eerst dat burgers zich verzetten tegen nieuwe technologische ontwikkelingen. Het bekendst zijn de 19de-eeuwse Engelse Luddieten, de textielarbeiders die uit angst voor het verlies van hun banen fabrieksweefgetouwen vernielden.
Naar hen werden de neoluddieten vernoemd, die zich verzetten tegen alle soorten technologieën die werden ingezet als middelen voor controle en dwang. Ook na de opkomst van de personal computer in de jaren negentig ontstond er een tegengeluid. ‘Die, Computer, Die!’, luidde in 1995 de kop boven een kritisch stuk in New York Magazine.
‘Het wil je baan. Het verkoopt je smerigheid. Het bederft je kinderen. Het is koud, steriel, onmenselijk. Plotseling is het oké om je computer te haten’, aldus de publicatie destijds.
Veel later kwam er ook protest tegen sociale media, of de smartphone. Maar het verzet tegen AI gaat sneller, meent Beerends. ‘Misschien vanwege het hoge tempo waarin AI-toepassingen overal worden geïmplementeerd. Maar ook vanwege de zichtbaarheid van de datacenters of uitgebuite werkers die de modellen trainen en opschonen. Zij maken het probleem tastbaar.’
Wat rondom AI ook anders lijkt, is het soms radicale karakter van het protest. ‘AI wordt een aanjager van politiek geweld, en dat is een heel nieuw fenomeen’, zegt Jordyn Abrams, onderzoeker naar extremisme aan de George Washington Universiteit in The Guardian.
Een belangrijke oorzaak voor het oplaaiende geweld is volgens experts het gevoel dat er geen vreedzame manieren meer zijn om verandering af te dwingen: burgers hebben het idee dat de technologie hen wordt opgedrongen door de techlobby terwijl de overheid weigert ze te beschermen.
‘Mensen hebben geen tijd om weerbaarheid op te bouwen of zich tegen deze veranderingen te beschermen’, stelt een andere onderzoeker tegenover de Britse krant. Ironisch genoeg draagt de tech-industrie zelf ook bij aan de onrust door jarenlang te roepen dat AI de wereld totaal zal veranderen of zelfs het einde van de mensheid kan betekenen.
Dat laatste idee leefde ook bij de 20-jarige man die een brandende molotovcocktail gooide richting het huis van Sam Altman en even later dreigde het kantoor van OpenAI in brand te steken en de aanwezigen te vermoorden. In een manifest gaf hij AI de schuld van het dreigende uitsterven van de mensheid.
De door The Guardian geciteerde onderzoekers waarschuwen de autoriteiten om dit soort extremisme niet op één hoop te gooien met vreedzame protesten zoals bij Sloterdijk.
Sara van Veen, de perswoordvoerder Geef Tegengas, noemt de actie van afgelopen vrijdag de ‘aftrap van de campagne’. Het was daarnaast een ‘verkennende’ actie: ‘Nu weten we hoe het terrein eruitziet. We blijven terugkomen totdat de bouw van het datacenter hier definitief wordt stopgezet.’
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant