Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een hersteloperatie die zo uit de hand loopt dat zeker twintigduizend mensen in het Toeslagenschandaal onterecht als slachtoffer zijn aangemerkt, waarschijnlijk honderden miljoenen belastinggeld verloren zijn gegaan en de echte slachtoffers niet goed of te laat zijn geholpen. Het is het ontluisterende beeld dat oprijst uit het deze week gepubliceerde onderzoek van NRC naar de afhandeling van het Toeslagenschandaal. Interne waarschuwingen van medewerkers van de crisisorganisatie op het ministerie van Financiën, die in de gaten hadden dat grote groepen ouders ten onrechte als gedupeerden werden erkend, zijn jarenlang door hoge ambtenaren en verantwoordelijke politici genegeerd.Het kabinet-Rutte III, dat terecht om het Toeslagenschandaal is afgetreden, wilde vanaf begin 2021 met de zogenaamde Catshuis-regeling slachtoffers snel en royaal compenseren. Iedereen die na een ‘lichte toets’ slachtoffer leek, kreeg direct een bedrag van 30.000 euro uitgekeerd, om de regeling eenvoudig en overzichtelijk te houden. Dat het kabinet na het Toeslagenschandaal uitging van goed vertrouwen en ruimhartig wilde compenseren was volkomen logisch. In de jaren daarvoor had de overheid zich namelijk te wantrouwend en zelfs ronduit discriminerend opgesteld richting grote groepen burgers, wier levens door onverbiddelijke terugvorderingen en uithuisplaatsingen werden verruïneerd. De basishouding om gul te compenseren deugde daarom.Toch is het ook te makkelijk om te doen alsof de gemaakte fouten nu eenmaal bij dit compensatieproces horen. Al vanaf het begin van de hersteloperatie werd er intern bij de Belastingdienst melding gemaakt van mogelijk misbruik, blijkt uit het NRC-onderzoek, en werden die signalen niet goed opgepakt omdat ze politiek onwelgevallig waren. Al in 2022 waarschuwde de UHT, de crisisorganisatie op Financiën, dat door de vele onterechte schadevergoedingen de hulp aan de zwaarst getroffen gezinnen ernstige vertraging zou oplopen. Terwijl de politieke belofte juist was om hen snel te helpen en niet weer in een bureaucratisch moeras te laten verzanden.Het kritisch volgen van de hersteloperatie blijft daarom belangrijk en mag geen politiek taboe zijn, hoewel daarbij absoluut niet dezelfde fouten als in het verleden moeten worden gemaakt. Het is buitengewoon verstandig dat het ministerie van Financiën nu geen plannen wil maken om geld terug te vorderen omdat zo’n aanpak het trauma van het Toeslagenschandaal kan doen herleven. Het is ook belangrijk te beseffen dat in een deel van de onterecht gecompenseerde gezinnen problemen als schulden of ziekte spelen en dat deze burgers mogelijk zonder kwade bedoelingen verstrikt raakten in het ondoorzichtige web van het toeslagensysteem.
Juist om die reden zou de Haagse politiek eindelijk echt werk moeten maken van een serieuze hervorming van het toeslagenstelsel. In de akkoorden van de afgelopen drie kabinetten sinds Rutte IV is dit voornemen terug te vinden, maar nog altijd ontbreken concrete plannen. Zelfs het afschaffen van de beruchte kinderopvangtoeslag is nog altijd slechts een voornemen van het nieuwe kabinet-Jetten. Het zou daarom goed zijn als kabinet én Kamer met breed draagvlak komen tot herziening van het falende toeslagensysteem. Daarmee kan de kans op schandalen of hersteloperaties niet helemaal worden weggenomen, maar wel een stuk kleiner worden gemaakt.