Interview De film ‘Fuori’ werd aan het mes geregen in Cannes, maar actrice Valeria Golino maalt daar niet om: haar film is een zonnig monumentje voor schrijver Goliarda Sapienza, van wie zij als jong talent op weg naar Hollywood nog spraakles kreeg.
Roberta (Matilda de Angelis) en Goliarda Sapienza (Valeria Golino) in ‘Fuori’.
FuoriRegie: Mario Martone. Met: Valeria Golino en Matilda de Angelis.Lengte: 115 min.Te zien in de bioscoop.
Elke filmmaker droomt van een première in de hoofdcompetitie van Cannes, ’s werelds invloedrijkste filmfestival. Daar kan je film een wereldsensatie worden. Maar de pers kan ook meedogenloos zijn, kribbig en veeleisend na een week vol meesterwerken. Cannes word dan een haaienvijver die frêle titels in reepjes scheurt, tot pulp kauwt en weer uitspuugt. Soms blijkt je film achteraf zo slecht nog niet. Maar dan is het te laat.
Het luchtige Fuori van Mario Martoni was vorig jaar zo’n vlindertje dat hoopvol langs de gasbrander van de internationale filmpers fladderde. Sfeervol zomers lanterfanten in Rome, à la Pranzo di Ferragosta; ik verliet mild geamuseerd de zaal – om daarna verbaasd te lezen hoe collega’s de film eensgezind door de gehaktmolen draaiden. Met een 1.1 (op 4) had Fuori de laagste score op de Cannes Jury Grid, de barometer van het festival. Dat herinnerde me aan Cannes-directeur Thierry Frémaux, die ooit vertelde dat hij in 2011 rolstoelkomedie Intouchables afwees: in Cannes had de filmkritiek die gezellige, charmante film aan het mes geregen. Nu werd de film – eenmaal dronken en in de kreukels, eenmaal openhartig over zijn relatie met alcohol. Het pijnlijke is niet zozeer dat je film wordt afgewezen, vertelde Penn. Het ergste is de schaamte die je voelt omdat je medewerkers teleurgesteld zijn.
Die teleurstelling weten de actrices Valeria Golino en Matilde de Angelis dan prima te verbergen op het terras van Hotel Majestic: ze giebelen en drinken witte wijn zoals de twee vriendinnen in de film. Golino speelt de 55-jarige schrijver Goliarda Sapienza (1924-1996), die in 1980 in de gevangenis bevriend raakte met de twintiger Roberta, een drugsverslaafde wildebras met banden bij de terroristische Rode Brigades. Een dagje slempen met Roberta kan eindigen in de Mercedes van een joyeuze playboy, een anarchistenkelder of een gestolen Fiat. Hun relatie is complex – Roberta is haar dochter, vriendin, drinkmaatje en liefdesobject ineen.
Een scène waar de vrouwen samen een douche nemen, viel slecht bij de filmpers. Niet functioneel, getuigende van de male gaze – de geilemannenblik, zo heette het. „Zulke onzin”, wuift actrice Valeria Golino driftig. „Het is een intieme scène waarin vrouwen samen douchen, en dat doe je naakt. Is dat niet functioneel? Zijn al die glazen whisky die ze drinken functioneel?”
„Deze film gaat over Goliarda Sapienza, een schrijfster die bi was, er is een zekere erotische spanning met Roberta. Sapienza was een feminist die niet bitter of boos of activistisch was en hield van mannen én vrouwen. Een panseksueel wezen, ze zou nog tegen een boom oprijden als dat in haar opkwam. Had een vrouw die douchescène gefilmd, dan had er geen haan naar gekraaid.”
Actrice Valeria Golino weet er een en ander van: in 1985 kwam ze als 18-jarige actrice bij Goliarda Sapienza over de vloer, vertelt ze: vlak na de gebeurtenissen van Fuori. Golino was op weg naar Hollywood, waar ze furore maakte als „exotische vriendin” van Tom Cruise in Rain Man en van Charlie Sheen in de Hot Shots!-komedies. De schrijfster hielp Golino indertijd als spraakcoach van haar Napolitaanse accent af. „Ik was totaal niet nieuwsgierig naar haar, zo zonde! Zij wel naar mij, een wild jong ding met een krullenbol. Zo’n lieve vrouw, en wat rookte ze veel zeg.”
Scène uit ‘Fuori’, met in het midden Valeria Golino als Goliarda Sapienza.
Valeria Golino regisseerde onlangs zelf vijf afleveringen van de miniserie L’arte della gioia (De kunst van het genot), gebaseerd op het magnus opus van Goliarda Sapienza. Het script van Fuori is gebaseerd op twee andere boeken: L’Università di Rebibbia en Le certezze del dubbio.
Sapienza brak in de 21ste eeuw postuum door. Nadat De kunst van het genot in Frankrijk een bestseller werd, herontdekte Italië haar in 2008; in Nederland sloeg haar barokke proza niet zo aan. Ze kwam uit een anarcho-socialistisch milieu, als actrice en scenarist vormde Sapienza met haar eerste man, regisseur Francesco Maselli, een soort power couple in de naoorlogse, neorealistische filmmilieu van Rome. Na een zelfmoordpoging en een gedwongen opname werd ze schrijver, maar haar romans werden niet helemaal voor vol aangezien. Voor radicale feministen was Sapienza te mild, het mannelijke literaire establishment bejegende haar verhalen over vrouwenvriendschap en –liefde neerbuigend – Fuori eindigt met een stuitend fragment uit een boekenprogramma van toen.
Fuori speelt rond 1980, als Sapienza blut is. De Kunst van het genot, waar ze negen jaar aan werkte, vindt geen uitgever en als 55-jarige krijgt ze niet eens een baantje als serveerster of schoonmaker. Uit nood én dwarsheid steelt ze op een culturele soiree de sieraden van de gastvrouw en belandt in vrouwengevangenis Rebibbia. Dat verblijf blijkt paradoxaal bevrijdend. Blut, outcast en in kwade reuk maakt ze er nieuwe vriendinnen die daar maling aan hebben.
Hoe beroerd de filmpers Fuori ook ontving, Valeria Golina denkt dat het toch een monumentje voor haar is. En voor de actrice blijven de opnames een fijne herinnering. „Fuori zoekt en vindt een moment van intiem geluk in een heel moeilijk leven. Sapienza maakte haar literaire erkenning zelf nooit mee. En de vrouw die in de film Roberta heet, stierf aan een overdosis. Maar in Fuori is het zomer en zijn ze gelukkig. Dat neemt niemand ze af.”