Merel van Vroonhoven is leraar, toezichthouder en columnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Een shopverbod voor minderjarigen. Gezichtsherkenning en ID-verificatie om de gebruiker te controleren, een verplichte jeugdmodus met een harde schermtijdlimiet van 40 minuten per dag. En tussen 22.00 uur en 06.00 uur het scherm op zwart.
Wie hoopt dat dit de nieuwe kabinetsplannen zijn tegen online verleidingen, komt bedrogen uit. Dit is hoe China de eigen jeugd beschermt tegen TikTok, de als onschuldig vermaak vermomde verslavingsapp, die sinds deze week ook in Nederland de digitale winkeldeuren opende met TikTok Shop.
Waar kinderen in het thuisland worden beschermd, maakt deze Chinese app Nederlandse kids weerloos. De grens van 18 jaar is in de praktijk een wassen neus, zegt Bob Fennis, hoogleraar consumentengedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen, tegen de NOS. ‘We weten allemaal hoe dat in de praktijk gaat: ik vink aan dat ik 18 ben en het is goed.’
Juist voor jongeren is de combinatie van impulsiviteit en aankoop zonder drempels ‘bijna een soort giftige cocktail’, zoals Fennis het noemt. Pubers raken maar al te gemakkelijk in financiële problemen door al die impulsaankopen, aangewakkerd door algoritmen die inspelen op onzekerheid en angst om er niet bij te horen.
Hoe werkt deze TikTok Shop, die Bol.com en Amazon de stuipen op het lijf jaagt? Elke keer als je de TikTok-app opent, verschijnt een stroom aan filmpjes, speciaal voor jou en vol prachtige aanbiedingen. Ziedaar, jouw favoriete make-up-influencer pakt een tas vol opmaakspullen uit, stuk voor stuk exclusief. Ze deelt haar ervaringen, gewoon met jou, zo aardig en fideel. En wat blijkt: als je koopt, krijg je ook nog eens korting. Reuze handig, slechts een paar clicks. Je bent er snel bij, want, zoals je TikTok-vriendin zegt, op is op.
TikTok Shop is geen gewone winkel, maar een verleidingsmachine met een kassa die je zolang mogelijk aan het scherm gekluisterd houdt door je te bombarderen met filmpjes. Chantal Schinkels, e-commerce-expert, vergelijkt het met mensen die in Las Vegas achter een fruitautomaat staan met een luier aan, omdat ze niet naar de wc willen.
Verslaving als verdienmodel. Het bizarre is: we wéten dit. De Europese Commissie concludeerde begin dit jaar dat TikTok zo verslavend is dat het daarmee de Europese regels overtreedt. Slimme techniek, ingezet om mensen, jonge kinderen voorop, afhankelijk te maken.
Er dreigt, opnieuw, een boete. De Ierse privacytoezichthouder legde eerder al 530 miljoen euro op omdat TikTok persoonsgegevens van Europese gebruikers naar China stuurt. Het deert de Chinezen niets. De boetes verdwijnen in een holle kies. De omzet van ByteDance, het Chinese moederbedrijf van TikTok, loopt naar de 190 miljard dollar. Per jaar.
Helaas is het een patroon. Bedrijven die willens en wetens slechte producten verkopen, puur omdat ze ermee wegkomen. Overheden geloven in mooie praatjes en staan kwalijke praktijken toe, om vervolgens te traag en niet hard genoeg in te grijpen.
Neem online gokken. Tegen alle waarschuwingen in gooide Nederland onder leiding van VVD-minister Sander Dekker in 2021 de onlinegokmarkt open. Hoewel al snel duidelijk was dat het helemaal de verkeerde kant op ging – een exploderende gokmarkt, een half miljoen nieuwe gokkers en een schrikbarende toename van gokverslaving onder jongeren– heeft de politiek de grootste moeite om het tij te keren. Nu pas komt het kabinet met een reclame- en bonusverbod. Later volgt een draagkrachttoets en worden illegale sites harder aangepakt. Maar ondertussen zijn levens verwoest.
Hoog tijd dat Europa drastisch ingrijpt tegen de agressieve ondermijning van kinderbreinen en het online verslavingsverdienmodel van techbedrijven. Niet alleen boetes. Laat TikTok eerst maar eens aantonen dat het veilig is, voordat de digitale winkeldeuren opengaan. En in de tussentijd, indachtig thuisland China: deze app op zwart.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.