Oekraïne weert zich kranig tegen de Russen, maar ruim vier jaar oorlog begint zijn tol te eisen onder de bevolking. Vooral in de regio's rond de frontlinie groeit het besef dat de oorlog misschien wel nooit meer voorbijgaat.
In Hrafske, een klein Oekraïens plaatsje op steenworp afstand van de Russische grens ten noordoosten van Kharkiv, gaan kinderen al vier jaar niet meer naar school. Net als in veel andere steden in de buurt van de frontlinie worden lessen online gegeven, waardoor kinderen elkaar amper nog zien.
"Ze hebben daar nu een ondergrondse ruimte gebouwd waar kinderen na school veilig kunnen spelen", zegt Michael McGrath. Hij is directeur van hulporganisatie CARE in Oekraïne en heeft het ondergrondse bouwwerk met eigen ogen gezien. "Onlangs werd de ingang verwoest door een raket."
Het is een wonder dat daarbij geen doden zijn gevallen, zegt McGrath. "Toen wij er waren stonden er rijen kinderen bij die ingang te wachten." Hrafske ligt zo dicht bij de Russische grens dat het luchtalarm vaak pas klinkt als een raket al is ingeslagen.
Het valt McGrath op dat steeds meer voorzieningen in Hrafske ondergronds worden gebouwd. Naast de naschoolse opvang en een ondergronds ziekenhuis bezocht hij een ondergrondse school. "Ik vroeg aan het schoolhoofd: heeft het wel zin om zoveel ondergronds te bouwen? Misschien is er over een tijdje wel vrede. Ze antwoordde: 'Zelfs als er over drie jaar een staakt-het-vuren is, zijn de Russen maar 30 kilometer van ons verwijderd.'"
De inspanningen van Oekraïners om het 'gewone' leven ondergronds voort te zetten laat volgens McGrath zien hoe ruim vier jaar oorlog het leven in de grensregio voorgoed heeft veranderd. Het gevoel overheerst dat er misschien wel nooit meer vrede komt.
Dat besef trekt een wissel op de mentale gezondheid van veel Oekraïners. De constante dreiging van geweld en het wegvallen van cruciale infrastructuur resulteert in mentale problemen. In de gebieden rond de frontlinie worstelt 70 procent van de mensen volgens CARE met depressies.
"Een tiende van hen worstelt met een klinische depressie. Dat zijn mensen met een reëel risico op zelfbeschadiging", zegt McGrath. "Oekraïners krijgen constant te horen dat ze zo veerkrachtig zijn en dat ze alles kunnen doorstaan. Maar veel mensen zijn echt klaar met dat stereotype. Ze zijn bang dat 'veerkrachtig' betekent dat ze maar moeten doorgaan."
Die mentale problemen worden versterkt door stress. Een derde van de Oekraïners die van de frontlinie wegvluchtten is inmiddels teruggekeerd naar gebieden die dagelijks onder vuur worden genomen. Het leven in de veiligere regio is niet makkelijk: huurprijzen zijn er hoog en er is amper woonruimte. Soms delen twaalf families één keuken.
McGrath was vorig jaar in Kherson, dat ook dicht bij de frontlinie ligt. Die stad werd berucht om human safaris door de Russen, waarbij willekeurige burgers op straat worden opgejaagd en gedood door explosieve drones. De Verenigde Naties bestempelden dat als misdaad tegen de menselijkheid.
In Kherson ontmoette McGrath tijdens het uitdelen van hygiënepakketten een oudere vrouw die enorm dankbaar was voor een emmer die ze kreeg. "Ze was 71 jaar, woonde op de twaalfde verdieping en zorgde voor haar moeder. Iedere dag liep ze met een vuilnisbak naar beneden om water te halen. Nu had ze een emmer voor het wassen van haar moeder."
De oorlog heeft grote gevolgen voor het leven in appartementencomplexen in grote steden, die vaak door Russische drones en raketten onder vuur worden genomen. "Afgelopen winter was de koudste in twaalf jaar tijd", zegt McGrath. "Gas en elektriciteit werken vaak niet door aanvallen op de infrastructuur."
Daardoor doen liften het niet, komt er geen water uit de leidingen en werkt de verwarming niet. "Ik was op bezoek in een appartement op de negentiende verdieping van een gebouw", zegt McGrath. "Doordat de liften het niet deden en er geen stromend water was, moesten mensen hun uitwerpselen in een tas negentien verdiepingen naar beneden sjouwen om het te lozen."
Oekraïners proberen zich dag voor dag door de oorlog heen te slaan, maar de zorgen over de toekomst zijn groot. McGrath: "Het bevolkingscijfer is de afgelopen jaren fors afgenomen doordat niemand naar Oekraïne migreert en inwoners geen kinderen meer krijgen. Je weet immers niet of je morgen nog leeft."
Intussen groeit een hele generatie kinderen op in oorlogstijd. Ze hebben soms al vier jaar geen ander kind gezien, omdat hun scholen dicht zijn en lessen online plaatsvinden.
McGrath maakt zich zorgen over wat dat op de lange termijn met jonge kinderen doet. "Ze groeien op met het idee dat de wereld een gevaarlijke plek is en dat je niemand kunt vertrouwen, behalve de mensen die je persoonlijk kent."
Intussen is er een zorgwekkende daling in humanitaire steun voor Oekraïne. Ondanks grote militaire en financiële steunpakketten nam de hulp vorig jaar met 56 procent af, becijferde CARE. Daardoor moest de organisatie hulpprogramma's stopzetten. Bijvoorbeeld dat voor Oekraïners met depressies.
"Lokale partners van ons trekken er vol op uit, maar hebben geen medicijnen meer", zegt McGrath. "Mensen zijn enorm blij als ze arriveren. Maar als iemand die zware beenverwondingen heeft en niet naar het ziekenhuis kan ons vraagt om antibiotica, kunnen we ze dat niet geven."
Op militair vlak is de steun van Europese landen onverminderd groot, maar op humanitair vlak lijkt de aandacht te verslappen. De Oekraïners weren zich kranig op het slagveld, maar de impact op de bevolking moet volgens McGrath niet worden onderschat. De problemen waarmee zij kampen - stress, depressie en trauma - zijn niet zomaar weg. Zelfs niet als er vrede komt.
Source: Nu.nl algemeen