Geneeskunde Erfelijk angio-oedeem is een ziekte die gepaard gaat met zwellingen die heel pijnlijk of zelfs dodelijk zijn. Een eenmalige behandeling moet patiënten kunnen helpen.
Angio-oedeem, in dit geval een zwelling in de lip, bij een kind. De zwelling is in dit geval niet ontstaan door een erfelijke oorzaak.
Tientallen mensen met erfelijk angio-oedeem zijn (grotendeels) verlost van hun klachten na een behandeling met de gen-kniptechniek crispr-cas9. Patiënten die de behandeling kregen, hadden na verloop van tijd 87 procent minder – zeer belastende – aanvallen dan de patiënten die een placebo kregen.
Dit blijkt uit de eerste grote studie met patiënten, die gedaan is in onder meer Amsterdam UMC. „Het onderzoek laat zien dat de therapie werkelijk effectief en veilig is”, zegt de Nederlandse onderzoeksleider Danny Cohn, internist in het Amsterdam UMC. De resultaten van het zogeheten fase-3-onderzoek zijn zaterdag gepubliceerd in het medische vaktijdschrift The New England Journal of Medicine.
Erfelijk angio-oedeem is een zeldzame aandoening waaraan in Nederland ongeveer duizend mensen lijden. Bij aanvallen, die meerdere dagen kunnen duren, zwellen lichaamsdelen op door opeenhopingen van vocht. Dat gebeurt op plekken van het lichaam waar het weefsel niet heel stevig is, zoals de lippen of de tong. Zwellingen in de keel kunnen dodelijk zijn, die in de darmen zijn extreem pijnlijk. „Ik heb een patiënt weleens gevraagd om de pijn een score te geven op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 staat voor ‘geen pijn’ en 10 voor ‘maximale pijn’. Het antwoord was: 100”, vertelt Cohn.
De oorzaak van de zwellingen is een aangeboren tekort aan een eiwit (C1-esteraseremmer) dat normaal gesproken een rem zet op de aanmaak van een ander eiwit dat verantwoordelijk is voor de zwellingen. Die zwellingen worden nu vaak nog behandeld met middelen die beperkt effectief zijn en vaak (sterke) bijwerkingen hebben zoals hoofdpijn, braken, jeuk en koorts. „Daar komt bij dat je deze geneesmiddelen moet blijven gebruiken”, zegt Cohn. „De behandeling die we nu hebben onderzocht, is eenmalig.”
Bij deze behandeling wordt de aanmaak van ‘zwel-eiwit’ (bradykinine) uitgeschakeld. „We hebben daarbij – heel simpel gezegd – de telefoonkabel doorgeknipt”, legt Cohn uit. Dat gebeurt met de crispr-cas9-techniek die het mogelijk maakt om heel precies een ‘knip’ te maken op de gewenste plek in het dna. Cohn: „Het geneesmiddel is – weer simpel gezegd – een ‘schaartje’ plus een stukje bezorg-RNA dat het schaartje naar de juist plek brengt.”
Die plek is de lever, waar het zwel-eiwit wordt aangemaakt. „Het geneesmiddel gaat de kern van de levercellen in en maakt op precies de goede plek in het dna een knip”, legt Cohn uit: „De genetische code voor het zwel-eiwit wordt daardoor onleesbaar. Het lichaam maakt vervolgens een willekeurig eiwit aan.” En dus niet langer het zwel-eiwit, zegt Cohn: „Een mens kan prima leven zonder dit eiwit, weten we van mensen die dit van nature missen.”
Dat de behandeling in principe werkt, is een jaar of twee geleden al aangetoond in een kleine, verkennende studie – eveneens in onder meer het Amsterdam UMC. Om het geneesmiddel op de markt te kunnen brengen is een fase-3-studie nodig, met meer patiënten en een controlegroep. Die studie is nu gedaan, dubbelblind, met in totaal 80 patiënten, van wie er 28 in de controlegroep zaten.
Voor de patiënten het middel of de placebo kregen, hadden ze in doorsnee (mediaan) iets minder dan 3,5 aanvallen per maand. Na 28 weken was dit bij patiënten in de onderzoeksgroep in doorsnee nog maar 0,26 aanval, 87 procent lager dan bij patiënten in de controlegroep. Bij 32 patiënten waren de aanvallen zelfs helemaal verdwenen. Cohn: „Ik heb een patiënt die nooit op reis durfde te gaan, uit angst een aanval te krijgen zonder de zekerheid van goede zorg. Die durft nu voor het eerst in zijn leven op reis te gaan.”
De Amerikaanse fabrikant Intellia Therapeutics, die de studie financierde, kan het geneesmiddel (Lonvoguran Ziclumeran) nu laten beoordelen door de toezichthouders voor de geneesmiddelenmarkt in de VS (FDA) en de Europese Unie (EMA). Cohn: „De aanvraag wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 ingediend bij de FDA, de Amerikaanse toezichthouder.” Na goedkeuring door de FDA en de Europese toezichthouder EMA komt het middel in principe beschikbaar voor patiënten, al is nog onzeker of het in Nederland dan ook wordt vergoed.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin