De moord op een 11-jarig meisje in Zuidwest-Frankrijk legt het falen bloot in de aanpak van kindermisbruik. De verdachte bleek herhaaldelijk aangeklaagd voor verkrachting, zonder juridische gevolgen. In Parijs roepen demonstranten om aftreden van justitieminister Gérald Darmanin en een ‘integrale wet’ tegen seksueel geweld.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Op het chique Place Vendôme, recht voor het ministerie van Justitie in Parijs, moet Jérôme Clément-Wilz haast schreeuwen om uit te stijgen boven het boegeroep. ‘Darmanin, aftreden!’, galmt het over het plein, waar demonstranten maandagavond aandacht vragen voor de aanpak van seksueel geweld.
Zelf werd hij als kind slachtoffer, vertelt Clément-Wilz. ‘Door het misbruik ben ik alles verloren. Ik brak met mijn familie, leefde op straat.’ Bovenal verloor hij zijn geloof: jarenlang werd hij als kind aangerand en verkracht door een priester in Orléans. ‘Het hield op toen ik fysiek sterk genoeg was om hem weg te duwen.’
Het is voor de tweede week op rij dat hier wordt gedemonstreerd, net als bij rechtbanken elders in Frankrijk. En dat zullen ze iedere maandagavond blijven doen, belooft de groep van 150 organisaties voor kinder- en vrouwenrechten die het protest organiseert. Net zolang tot de regering een ‘integrale wet’ doorvoert die seksueel misbruik helpt voorkomen en beter berechten, onder meer door betere samenwerking tussen politie, justitie, onderwijs- en gezondheidsinstellingen.
Het protest is een reactie op de zaak rond het 11-jarige meisje Lyhanna, die eind mei werd vermist en zes dagen later dood werd gevonden in een verlaten graansilo in de Gers in Zuidwest-Frankrijk. De verdachte, een 41-jarige man wiens dochter bij Lyhanna op school zat, bleek al herhaaldelijk te zijn aangeklaagd voor verkrachting van een minderjarige. Toch was dat tot dusver zonder juridische gevolgen gebleven.
‘Niet de slachtoffers, maar daders worden beschermd’, zegt Clément-Wilz. ‘Dat is wat we verkrachtingscultuur noemen.’ Over het misbruik door de priester en de rechtszaak die later volgde, maakte hij een intieme en indrukwekkende documentaire. Ceci est mon corps, dit is mijn lichaam, werd in maart op het Movies that Matter-festival in Den Haag vertoond. Aangrijpend zijn de gesprekken met zijn ouders, die zichtbaar moeite hebben de waarheid te aanvaarden. ‘Ik heb ze er destijds over verteld, mijn vader heeft de priester toen een brief geschreven waarin stond dat het moest ophouden. Desondanks bleef hij me er gewoon naartoe sturen.’
Kindermisbruik is zo pijnlijk dat we het onderwerp het liefst uit de weg gaan, zegt ook Gaëlle Brouard even verderop op het plein. ‘Juist dat is het probleem.’ Zo kreeg ze niemand mee vanavond. ‘Men vindt het te ongemakkelijk. Maar ik heb mijn kinderen gewaarschuwd: de komende weken koken ze op maandagavond zelf.’
In Frankrijk worden ieder jaar 160 duizend kinderen slachtoffer van seksueel geweld, becijferde een speciaal daarvoor opgerichte commissie in 2021. In elke klas zitten twee tot drie kinderen die slachtoffer zijn van incest. ‘Dat kwam als een klap in het gezicht’, zegt Brouard. ‘Het klonk als een complottheorie. 94 procent van de aanklachten voor seksueel geweld wordt geseponeerd. Het zijn misselijkmakende cijfers in het land van de mensenrechten.’
De zaak rond Lyhanna maakt veel los in Frankrijk, tot op het hoogste politieke niveau. Justitieminister Gérald Darmanin bood eerder zijn excuses aan namens de Franse Justitie, die in zijn woorden had ‘gefaald’. Vóór 14 juli, de Franse nationale feestdag, moeten alle aanklachten die met kindermisbruik te maken hebben met spoed zijn behandeld, bezwoer Darmanin. Dat zijn er naar schatting 70 duizend. Zijn belofte leidde tot kritiek vanuit Justitie over een tekort aan middelen: Frankrijk telt ongeveer elf rechters per 100 duizend inwoners, terwijl het Europese gemiddelde rond de twintig ligt.
Maar ook de druk op de minister groeit. In Parijs roepen de demonstranten om zijn aftreden, in navolging van partijleiders Olivier Faure van de linkse Parti Socialiste en Jordan Bardella van het radicaal-rechtse Rassemblement National. Darmanin werd in 2020 minister van Binnenlandse Zaken, terwijl er een aanklacht van verkrachting tegen hem liep. Die zaak werd geseponeerd, maar meerdere aanwezigen zien er een teken in dat de regering de aanpak van seksueel geweld niet serieus neemt. Net zoals president Macron de aanpak ervan tot prioriteit van zijn presidentschap bombardeerde, maar het ook publiekelijk opnam voor de steracteur Gérard Depardieu, tegen wie meerdere verkrachtingszaken lopen.
Het drama in de Gers is een van de talloze misbruikzaken die de afgelopen jaren in Frankrijk aan het licht kwamen. Een van de grootste affaires was ‘Bétharram’, een katholieke school waar vijftig jaar lang leerlingen werden mishandeld en verkracht. Het leidde vorig jaar tot een parlementaire enquête en nationale introspectie.
‘De lange stilte maakt me boos, maar verbaast me niet’, zei de Franse sociologe Marion Cuerq, die onderzoek doet naar de omgang met kinderrechten, destijds in Le Monde. Dat de misstanden rond Bétharram zo lang konden voortduren, was volgens haar ‘het symptoom van de alledaagsheid van vernedering en bestraffing van kinderen die nog altijd heel aanwezig is in de Franse cultuur’.
Toch is er ook verandering gaande, ziet documentairemaker Clément-Wilz. Zelf deed hij in 2018 aangifte tegen Olivier de Scitivaux de Greische, als eerste van een groep slachtoffers. De priester werd in 2024 tot zeventien jaar cel veroordeeld vanwege honderden verkrachtingen, die hij uiteindelijk bekende. ‘Wat met Lyhanna is gebeurd, is verschrikkelijk’, zegt Clément-Wilz. ‘Maar wat we hier zien, brengt ook hoop. Dit protest is het resultaat van jarenlang werk om seksueel geweld aan de kaak te stellen. Ik denk dat de samenleving rijp is om het probleem aan te pakken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant