De productie van varkensvlees rijmen met een dierwaardig leven, dat is de missie van Oerwroeters. De varkens lopen er het hele jaar buiten en leven langer. Om dit te bekostigen, verdienen de dieren zelf een centje bij: in groenbeheer en tuinonderhoud.
Het zijn eigenlijk de ideale werknemers, vertelt Coen Landheer, terwijl hij toekijkt hoe zijn ‘medewerkers’ in de modder wroeten. ‘Ze zijn ontzettend eigenwijs, maar hebben een enorme drive. Ze blijven doorgaan, dag en nacht. Als ze niet slapen of in een modderbadje liggen, zijn ze aan het wroeten.’
Op de boerderij in het Flevolandse Oosterwold lopen twintig varkens: Engelse Tamworth-varkens, een oud varkensras met oranje vacht en lange snuit, en twee jonge Deense Husumers, met een opvallende witte streep. Ze smakken tevreden terwijl ze in de motregen een portie varkensvoer naar binnen werken.
‘Zolang er maar iets te eten is’, zegt Landheer. De 39-jarige ondernemer uit Amersfoort is de oprichter van Oerwroeters, een varkensbedrijf met een bijzondere formule. Hij kweekt de varkens voor het vlees, maar ze kunnen ook ingehuurd worden voor klusjes in de tuin of bij de boer. Een akker omploegen bijvoorbeeld, onkruid wegwerken of de strijd aangaan met de Japanse duizendknoop.
Op die manier is het mogelijk de varkens een waardig leven te bieden, zegt Landheer. ‘Het spanningsveld wanneer je dieren voor het vlees fokt, is hetzelfde als bij een gangbaar bedrijf. Zolang een varken leeft, kost het geld. Wij zoeken naar een manier om dat varken zijn eigen boterham te laten verdienen, waardoor die kosten worden gedekt en we het dier een langer en waardiger leven kunnen bieden.’
De varkens bij Oerwroeters staan het hele jaar buiten en worden anderhalf à twee jaar oud voor ze worden geslacht . In de reguliere vleesindustrie gebeurt dat meestal op een leeftijd van zo’n 10 maanden, zegt Landheer.
Landheer heeft altijd met dieren gewerkt: voor hij Oerwroeters oprichtte, werkte hij als verzorger in dierentuinen. Een video die hij op YouTube zag over Tamworth-varkens, bracht de bal aan het rollen. ‘Het mooie ras, de gezonde leefomstandigheden voor het dier en een kwalitatief product’, het sprak de ondernemer allemaal heel erg aan, al duurde het nog tien jaar voor hij uiteindelijk de sprong durfde te wagen.
Hij kocht zijn eerste Engelse varkens in 2023, en intussen heeft hij bijna vijftig dieren en vijf lopende projecten waar de varkens aan het werk zijn. De aard van die projecten verschilt sterk: zowel echte akkerbouwers als particulieren met een grote tuin of bosgrond huren de varkens in om in de aarde te komen wroeten.
Want dat is waar ze het beste in zijn, zegt Landheer, wroeten. ‘Die neus, daar zit zoveel functie in, zoveel gevoeligheid. Ploegen, dat is wat varkens graag doen, maar ze zijn ook thuis in het bos. Ze zorgen voor variëteit in de grond, creëren poeltjes waar insecten op af komen, maken plaats voor jonge bomen en bemesten de grond.’
In een pluktuin in Amersfoort is sinds een paar maanden een delegatie Oerwroeters aan het werk. ‘We hadden erg veel last van kweekgras (een onkruidsoort, red.), maar dat eten de varkens nu allemaal op’, vertelt tuinier Aniek van Gorbem (39), terwijl ze komkommers aan het opbinden is in een van de tuinkassen. ‘Je wordt er ook gewoon vrolijk van, dat gesmak. Aan het einde van de werkdag ga ik soms even bij ze zitten, om tot rust te komen.’
Sinds vorig jaar werkt Oerwroeters ook samen met Rijkswaterstaat: langs het Amsterdam-Rijnkanaal pakken de varkens de Japanse duizendknoop aan, een invasieve plant met sterke ondergrondse wortelstokken. Een ideale klus voor de varkens dus: ze eten niet alleen de plant, maar wroeten ook de bodem om, waardoor het gemakkelijker is om ook de wortels te verwijderen.
De wroeters verblijven langere tijd, weken of maanden, op een projectlocatie. In een afgezet gebied woelen ze de aarde om, en eten ze alles wat ze kunnen vinden. Een ploeg varkens inhuren kost, afhankelijk van het type project en of Oerwroeters zelf de dieren verzorgt, tussen de 200 en 450 euro per maand. Voor de zorg werkt Oerwroeters met een team van een twintigtal vrijwilligers, die samen met Landheer en zijn partner het bedrijf runnen.
‘Het is geen goudmijn’, zegt Landheer, ‘maar het verdienmodel werkt.’ Op dit moment heeft de ondernemer nog een andere baan erbij, maar die wil hij snel afbouwen. Om echt te kunnen leven van het bedrijf, zal het eerst nog moeten groeien, naar zo’n 200 varkens, schat hij. ‘Geen stallen met duizenden varkens zoals in de grote vleesindustrie. Als ik ervan kan leven, en de varkens ervan kunnen leven, is dat genoeg.’
Een groter aantal varkens is ook nodig om de vleesproductie op te voeren, de tweede inkomstenbron van het bedrijf. Landheer brengt de varkens altijd zelf weg naar het slachthuis. ‘Is dat moeilijk? Ja, dat is lastig, ik heb een connectie met elk dier, maar ik vind het ook belangrijk dat het iets met mij doet.’
‘Je maakt nog steeds een keuze over leven en dood. Het is een keuze waar ik achter sta, maar het blijft een dier waar je met passie voor hebt gezorgd. De dag dat ik een dier emotieloos naar het slachthuis breng, is de dag dat ik stop.’
Landheer werkt samen met een kleinere slager in Montfoort, die de varkens verwerkt. Een varken wordt soms in zijn geheel verkocht, op vraag van een restaurant bijvoorbeeld, of wordt verwerkt in verschillende producten: speklapjes, hamburgers en droge worsten maar ook pancetta, coppa, of rauwe ham.
Het vlees wordt verkocht in een winkel bij de boerderij, maar binnenkort organiseert Oerwroeters ook workshops barbecueën in Amersfoort, om het vlees te promoten. De speklapjes van Oerwroeters kosten 17,50 euro per kilo, de hamburgers 14,50 euro per kilo.
‘Ik eet graag mijn eigen vlees’, zegt Landheer. ‘Ik weet dat het een goed product is, dat er geen antibiotica in zit, en dat het een goed buitenleven heeft gehad. In heel veel winkels heb ik geen flauw idee waar het vlees vandaan komt. Minder vlees, maar van betere kwaliteit: daar moeten we naartoe.’
In de pluktuin in Amersfoort gooien twee tuiniers nog een grote emmer groenafval over het hek bij de varkens. De oerwroeters weten wat dat betekent: aan het werk.
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Oerwroeters, opgericht in 2024, met 1 werknemer en een twintigtal vrijwilligers. In 2025 draaide het bedrijf een omzet van 30.000 euro.
Source: Volkskrant