Akkoord VS-Iran Zondag sloten de VS en Iran een principeakkoord om de oorlog te beëindigen. Een dag later lijkt er van een gedeelde opvatting weinig sprake. Is dit nog wel een deal?
Een grote Iraanse vlag, zondag op een plein in Teheran.
Volgens de Amerikaanse president Donald Trump is het een „historische vredesdeal”, maar binnen een dag begint het zondag gesloten principeakkoord tussen de Verenigde Staten en Iran al barsten te vertonen. Beide partijen zijn het akkoord zodanig in eigen voordeel aan het uitleggen dat van een gedeelde basis weinig sprake lijkt.
Wat zich wreekt, is dat er nog geen openbaar onderhandelingsresultaat is. Formeel zullen de afspraken vrijdag ondertekend worden, in Genève. Wat ervan bekend is, komt van diplomaten die bij de onderhandelingen aanwezig waren. Zwart op wit is nog niets gepubliceerd.
Volgens die diplomaten hebben de landen afgesproken om de Straat van Hormuz te heropenen, waarbij Iran de zeestraat ontmijnt en voorlopig geen tol meer heft. De VS beëindigen hun tegenblokkade van Iraanse havens. De gevechtshandelingen worden gestaakt, ook in Libanon. Over het belangrijkste twistpunt, beperking van Irans nucleaire onderhandelingen, wordt nog zestig dagen doorgepraat.
Dat was de stand van zaken maandagochtend. Een dagdeel later meldde een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken evenwel dat de afspraken over Libanon nog veel verder gaan. Niet alleen moeten de gevechten daar beëindigd worden, ook omvat de deal het respecteren van de „soevereiniteit en territoriale integriteit” van Libanon. Dat klinkt als een onmogelijke voorwaarde, omdat Israël niet eens overweegt zijn soldaten uit Zuid-Libanon terug te trekken.
Een tweede invulling van de afspraken van Iraanse kant kwam even later. Afgesproken was dat Iran passerende schepen niet langer zou dwingen om tol te betalen. Maandagmiddag heette het ineens dat die schepen nog wel „servicekosten” moeten afdragen. Was dat nou wel afgesproken?
Trump deed intussen zijn eigen pogingen om het onderhandelingsresultaat naar zich toe te trekken, onder meer door The New York Times te bellen. In dat gesprek zei hij onder meer dat de Straat van Hormuz „permanent tolvrij” wordt.
Vooralsnog is dus nog niet duidelijk waar de partijen het precies over eens zouden zijn geworden. Maar mocht het onderhandelingsresultaat aanstaande vrijdag toch tot handtekeningen op papier leiden, dan doet dit akkoord vooral de economische gevolgen van de oorlog teniet.
Voor de rest van de wereld is heropening van de Straat van Hormuz het belangrijkste nieuws. De Iraanse blokkade van de zeestraat, die voor de oorlog open was, heeft wereldwijd veel economische schade veroorzaakt.
Meteen al na de aankondiging daalden de olieprijzen, door de verwachting dat er spoedig weer olie uit de Golfstaten via Hormuz op de markt komt. Frankrijk heeft een missie aangekondigd, samen met onder meer Nederland, om de scheepvaart in de Straat van Hormuz weer op gang te krijgen. „We zijn klaar om heel snel in actie te komen”, zei de Franse president Emmanuel Macron.
Burgers in de regio zullen vooral opgelucht zijn als alle partijen zich houden aan het afgesproken einde van de gevechtshandelingen. In Iran en Libanon vielen duizenden doden door Amerikaanse en Israëlische bommen. De Golfstaten en Israël hebben op hun beurt geleden onder Iraanse raketten en drones.
Een mogelijk zwakke schakel in het akkoord is dat het einde van de gevechtshandelingen zich ook tot Libanon moet uitstrekken. Israël zat niet aan de onderhandelingstafel, net zomin als Hezbollah. Achten zij zich aan het akkoord gebonden? Maandag werden er nog wel gevechten in Libanon gesignaleerd, al zou Israël zijn bombardementen wel verminderd hebben. Netanyahu’s extreem-rechtse coalitiegenoten en de oppositie waren maandag eensgezind in hun veroordeling van het akkoord en het mogelijke einde aan de strijd in Libanon.
De vorige keer dat de VS en Iran een akkoord sloten, het staakt-het-vuren van 8 april, was er verwarring over Libanon. Volgens de Iraniërs viel dat land toen onder het akkoord, maar Israël vond van niet en bombardeerde door. Deze keer is de Iraniërs er veel aan gelegen om Libanon wél in het akkoord te betrekken.
Een vrouw in Teheran zwaait met de Iraanse vlag naast een afbeelding van ayatollah Ali Khamenei, die aan het begin van de oorlog omkwam bij een bombardement.
Voor de Iraanse leiders is de belangrijkste uitkomst dat deze afspraken hun machtspositie bevestigen. De komende zestig dagen mogen ze olie verkopen, wat de economische crisis in het land zal verlichten. Mochten de gesprekken over nucleaire beperking tot een definitief akkoord leiden, dan zouden de Amerikanen ook de sancties tegen het land opheffen.
Al langer was duidelijk dat Iran en de VS niet zo eenvoudig tot overeenstemming zouden komen over de nucleaire kwestie. Dat is ook niet zo verwonderlijk: onder president Barack Obama deden Amerikaanse diplomaten er jaren over om een nucleaire deal met de Iraniërs te sluiten.
Nu hebben de twee landen afgesproken om de kwestie nog zestig dagen voor zich uit te schuiven. Volgens de Financial Times is er daarbij al wel een zogenoemde minimumafspraak gemaakt: Iran zegt alvast toe dat het de verrijkingsgraad van zijn uranium zal verlagen, onder toezicht van het Internationaal Atoomagentschap.
Op dit moment is zo’n 440 kilo Iraans uranium wapenwaardig, op een totale voorraad van negenduizend kilo. Uiteindelijk willen de VS dat Iran zijn gehele voorraad inlevert.
Senator Lindsey Graham, Trumps partijgenoot die eerder vreesde dat een deal met Iran de nucleaire activiteiten onvoldoende beperkt, feliciteerde de president met dit akkoord. Al heeft hij, schreef hij op X, nog wel een puntje van zorg: dat Iran een „andere kijk” op de overeenkomst heeft dan het Amerikaanse onderhandelingsteam beweert. „De tijd zal het leren”, zo besluit hij zijn post.