Stroomt de olie snel de wereldmarkt op als de Straat van Hormuz opengaat? De kelderende olieprijs lijkt hierop te wijzen. Maar ervaringen uit het verleden – in april zou de Straat ook al opengaan – stemmen tot voorzichtigheid, blijkt maandag opnieuw.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Hoe snel komt de olievoorziening weer op gang als de Straat van Hormuz opengaat?
‘Schepen aller wereld, start uw motoren. Laat de olie stromen.’ De Amerikaanse president Donald Trump liet er zondag wat hem betreft weinig twijfel over bestaan: de stroom olie uit de Golfregio komt weer rap op gang nu volgens hem de blokkade van de Straat van Hormuz snel wordt beëindigd.
De praktijk is zoals gewoonlijk complexer. Want ook dit keer (afgelopen april ging de Straat ook al ‘open’) is er weinig duidelijkheid over de voorwaarden rond de opheffing van de blokkades. Geen tolheffing en vrije doorgang, aldus Trump in The New York Times.
Maandagmiddag werd de jubelstemming alweer getemperd door de mededeling van Iran dat het land kosten in rekening zal brengen voor ‘maritieme dienstverlening’. Schepen die de straat willen passeren, moeten betalen, liet het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken weten.
De eerste zestig dagen zal de doorvaart vrij zijn, daarna komen er heffingen, melden Iraanse media. Teheran ontkent overigens dat er sprake zou zijn van tol, maar van een vergoeding voor ‘navigatiediensten, milieubescherming en scheepsverzekeringen’.
Dat rederijen hun bemanningen nu en masse opdracht zullen geven de motoren te starten, is ondanks Trumps wens niet waarschijnlijk. Er zijn de afgelopen maanden bijna vijftig schepen beschoten of gegijzeld en ook is onduidelijk of en waar er zeemijnen in de nauwe doorgang liggen.
De Nederlandse redersvereniging KVNR toonde zich maandag positief, maar benadrukte ook het belang van voorzichtigheid. ‘Vooral de vraag hoe veilig, voorspelbaar en controleerbaar de doorvaart in de praktijk is georganiseerd, is van belang’, aldus directeur Annet Koster.
Dan is er nog de fysieke beperking van de zee-engte: normaal passeren er ongeveer 130 schepen per dag, nu liggen er vijf- tot zeshonderd schepen te wachten om de Golf te verlaten. Die kunnen niet allemaal tegelijk. Onduidelijk is wie als eerste mag en wie de logistiek regelt.
Bovendien zullen er ook veel lege schepen de Golf in willen varen (ongeveer honderd liggen er al te wachten, volgens maritiem onderzoeksbureau Kpler) om olie, gas en aanverwante producten te laden. Het dreigt dus behoorlijk druk te worden.
Daarnaast is de gestage stroom tankers die onder normale omstandigheden van en naar de Golf trekt, de afgelopen maanden verstoord geraakt. Het duurt zeker maanden om deze maritieme transportband weer op gang te brengen, al was het maar omdat schepen die nu gevuld met olie of lng vertrekken, er vaak maanden over doen om hun lading te lossen en weer terug te varen.
Een tweede uitdaging ligt bij de productie van diesel en kerosine, wat op grote schaal gebeurt in de regio en waarvan Europa juist weer relatief afhankelijk is. Doordat diverse raffinaderijen en productielocaties de afgelopen maanden bij beschietingen beschadigd zijn geraakt, moeten die eerst worden hersteld. Hoe lang dat duurt, is niet duidelijk.
Voor wie komt een opening het meest gelegen?
Wat betreft olie en vloeibaar aardgas: Azië. Waar Europa en de VS (dat zelf veel olie en gas produceert) nog genoeg aanvoer en reserves hadden, was er in grote delen van Azië al snel sprake van werkelijke tekorten. Landen als Pakistan, Vietnam en de Filipijnen halen veel van hun fossiele energie uit de Golfregio en werden zwaar getroffen door de blokkade.
Welvarender landen als Japan en Zuid-Korea konden de zwaarste klappen opvangen met hun oliereserves, of ze kochten juist energie in de Verenigde Staten. Europa had alternatieve leveranciers als Noorwegen en de Verenigde Staten voor aardgas en olie. De hoge energieprijzen doen hier pijn, maar tekorten waren er niet.
Ook landen die veel kunstmest gebruiken voor hun landbouwsector zijn geraakt, zeker in Zuidoost-Azië, waar het zaaiseizoen loopt van mei tot juli. Enerzijds omdat Iran, Qatar, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten grote kunstmestproducenten zijn (de regio produceert ongeveer een derde van de grondstof ureum), die hun producten niet per schip konden exporteren.
Maar ook werd kunstmest duurder, omdat voor de productie veel aardgas nodig is – en daarvan was de prijs ook fors gestegen. Bovendien schortten twee andere belangrijke kunstmestlanden (China en Rusland) de export op om de eigen voedselvoorziening te stutten. Door de tekorten zal voedsel de komende maanden duurder worden, is de verwachting.
Als de opening succesvol is, zijn de prijzen dan op tijd laag genoeg voor de tussentijdse verkiezingen in november?
Dat is voor president Trump een hamvraag. In het kielzog van dure olie volgt altijd dure benzine en dat betekent een nieuwe deuk in zijn populariteit. Er is hem daarom veel aan gelegen de brandstofprijzen omlaag te krijgen.
Voor Trump moeten de afgelopen dagen hoopvol zijn geweest: de olieprijs kelderde. Maandag daalde die opnieuw met ongeveer 5 procent tot 82 dollar per vat. Of deze trend doorzet, weet niemand, zeker omdat de details rond de overeenkomst tussen Washington en Teheran pas vrijdag officieel bekend worden.
Maar de prijs is flink lager dan de 110 dollar die twee maanden geleden op de borden stond. Het is echter niet voor het eerst dat de heropening van de Straat alleen tijdelijk en op papier bestaat. Afgelopen april zou de nauwe doorgang ook al opengaan, en daarvan is bitter weinig terechtgekomen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant