Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) dreigt met een uitzendverbod in de vleessector als er niet gauw een einde komt aan misstanden met arbeidsmigranten. Hij heeft 15 juni als deadline gesteld. Wat ging hieraan vooraf en wat zou zo’n verbod betekenen?
zijn economieredacteuren van de Volkskrant.
Arbeidsmigranten die moeten doorwerken bij ziekte, die dakloos worden na ontslag, of die een groot deel van hun loon nooit uitbetaald krijgen. Dergelijke misstanden worden volgens minister Vijlbrief in de vleessector ‘heel breed gezien’.
De huisvesting die uitzendbureaus regelen behelst soms niet meer dan een matras in een drukke kamer, is vaak vies en kan brandgevaarlijk zijn. Arbeidsmigranten kunnen binnen korte tijd weer op straat staan.
Vorig jaar stelde de inspectie nog onderzoek in naar een uitzendbureau dat via Facebook dertien Roemenen had geworven, ze in Duitsland huisvestte, hun paspoorten innam en ze zonder eten en drinken naar Nederland bracht om te werken.
Slachthuizen kennen een hoog aandeel arbeidsmigranten en uitzendkrachten: in beide gevallen ongeveer de helft. Dat betekent dat een groot deel van de werknemers geen Nederlands spreekt, geen sociaal vangnet heeft en niet goed op de hoogte is van zijn rechten. Omdat ze weinig baanzekerheid hebben, zijn ze niet snel geneigd misstanden te melden.
De marges in de vleessector zijn klein, waardoor er continu druk is om de loonkosten laag te houden. Ook is het laaggeschoold werk, waarbij een werknemer makkelijk vervangen kan worden door een ander. De aard van het werk, waarbij dieren worden gedood en vlees wordt gesneden met messen en machines, maakt bovendien het risico op ongelukken groot.
De vleesindustrie springt eruit wat betreft de hoeveelheid en de zwaarte van misstanden, vertelt Agnes Pióro van stichting Fairwork, die arbeidsmigranten bijstaat. ‘Werk in een slachthuis is werk dat weinig mensen willen doen. We zien dat er relatief veel kwetsbare mensen worden gerekruteerd, bijvoorbeeld mensen die uit armoede komen, weinig opleiding hebben of zelfs analfabeet zijn en daardoor een contract niet kunnen lezen.’
Het ministerie van Sociale Zaken ziet in de vleessector ‘het hoogste risico op overtredingen van arbeidswetten’. Ook delen van de transport-, schoonmaak- en landbouwsector kennen een ‘relatief hoog risico’, maar daar spelen de problemen niet in de gehele sector.
‘De problemen spelen niet alleen in de vleessector’, zegt Ilja Philippen-Nijssen, bestuurder bij FNV Vleesindustrie. Zij stoort zich eraan dat het ministerie zich alleen op de vleessector richt. ‘Wij vinden dat je die andere sectoren met misstanden ook moet aanpakken.’
De vleessector zelf geeft toe dat het anders moet. Manon Houben, voorzitter van brancheorganisatie VleesNL geeft bijvoorbeeld toe dat er te veel ongelukken op de werkvloer gebeuren, dat er een te hoog percentage ontslag op staande voet is – waardoor uitzendbureaus te weinig loon en premies betalen – en dat het soms terecht is dat de uitzendsector binnen de vleessector ‘niet overal een goede naam heeft’. ‘Is alles perfect? Nee. Zijn we er al? Nee’, schrijft ze op LinkedIn.
Tegelijkertijd leeft in de sector ook het idee dat vleesbedrijven wel erg de kop van jut zijn. ‘Meldingen ontstaan, maar als het echt bar en boos zou zijn, zouden er ook bedrijven stilgelegd zijn, en die zijn er niet’, zei Houben onlangs in een podcast van BNR.
De brancheorganisatie heeft een actieplan opgesteld, waaraan alle bedrijven en uitzendbureaus moeten voldoen. Zo is er een meldpunt ingesteld, heeft de brancheorganisatie modelcontracten voor uitzendbureaus gemaakt, moeten bedrijven maandelijks arbeidsongevallen melden en zijn ze nu verplicht vakbonden binnen te laten in hun kantines. Ook wil de sector meer vast werk bieden: over twee jaar zou 65 procent van de werknemers in dienst moeten zijn.
De vraag is echter: is het genoeg? Volgens Philippen-Nijssen zijn er nog altijd een aantal bedrijven waar weinig verbetering te zien is. ‘Er zijn er ook die wel goed hun best doen. Daarmee zeg ik niet dat het bij die bedrijven nooit misgaat, maar we zien wel dat eraan gewerkt wordt.’
‘De opmerking ‘de slager keurt zijn eigen vlees’ is in dit geval volkomen op zijn plaats’, aldus minister Vijlbrief over het actieplan. ‘Ik constateer dat de sector van goede wil is en probeert actie te ondernemen. Maar er is ook een soort minimumniveau dat je moet bereiken, en de situatie waar die sector uit komt, was bijzonder slecht. Dat betekent dat de lat heel hoog ligt.’
Volgens het ministerie wel. In een verkenning uit 2025 staat te lezen dat als er een uitzendbureau betrokken is, ‘er meer dan twee keer zoveel overtredingen van arbeidswetten zijn die toezien op arbeidsvoorwaarden’. ‘De aanwezigheid van een uitzendconstructie is zelfs de belangrijkste voorspeller voor deze vorm van overtredingen’, staat in het rapport.
In de discussie wordt veel naar Duitsland gekeken. Daar geldt sinds 2021 een uitzendverbod in de vleessector en in de bouw. Sinds dit verbod - voor bedrijven met meer dan 50 fte aan personeel - is de situatie ‘drastisch verbeterd’, concludeerden onderzoekers van de Hans Böckler Stichting. Arbeidsmigranten worden onder meer beter doorbetaald bij ziekte en wonen in betere huizen, omdat grote vleesbedrijven zelf woningen zijn gaan aanbieden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant