Met alles wat ze heeft stortte de 29-jarige Oostenrijkse actrice Julia Windischbauer zich op de grootste rol van haar carrière: Etty Hillesum. Binnen vier maanden leerde ze vloeiend Nederlands – met dank aan taalleraren, Duolingo en S10. Nu stapelen de loftuitingen voor haar werk zich op.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Met alles wat ze heeft stortte de 29-jarige Oostenrijkse actrice Julia Windischbauer zich op de grootste rol van haar carrière: Etty Hillesum. Binnen vier maanden leerde ze vloeiend Nederlands – met dank aan taalleraren, Duolingo en S10. Nu stapelen de loftuitingen voor haar werk zich op.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Etty Hillesum (1914-1943), die vanwege haar oorlogsdagboeken als heilige wordt vereerd in onder meer Italië en Colombia, was een Nederlandse Jood. Julia Windischbauer (29), die haar speelt in de veelgeprezen, grotendeels Nederlandstalige NTR-dramaserie Etty, is Nederlands noch Joods; ze heeft voorouders die lid waren van de NSDAP, de partij van Adolf Hitler.
‘Wie ben jij om deze rol te spelen?’, werd haar tijdens een podiumgesprek begin dit jaar in Israël gevraagd. ‘Tot op de dag van vandaag weet ik het antwoord op die vraag ook niet goed’, zegt de Oostenrijkse actrice via een beeldverbinding vanuit het huis van haar ouders, in de buurt van Linz, in vrijwel vloeiend Nederlands.
‘Zeker toen ik net was gecast, had ik het idee dat ik de rol afpakte van Nederlandse Joden. Maar regisseur Hagai Levi zei tegen me dat belangrijker dan het Joods-zijn was dat er een bepaalde spiritualiteit in me zou zitten. En hij zei dat ze in Nederland, waar natuurlijk fantastische actrices vandaan komen, een half jaar hebben gezocht.’ Met een lach: ‘Uiteindelijk zijn ze bij een random Oostenrijkse actrice uitgekomen.’
Windischbauer – die in Etty speelt met Sebastian Koch, Gijs Naber, Leopold Witte en Claire Bender – heeft nog weinig voor de camera gestaan. Ze was vooral te zien in theaters in Wenen en Berlijn en speelde in één bioscoopfilm. Etty, dat gemaakt is met Frans, Duits, Nederlands en Israëlisch geld en geregisseerd is door de gerenommeerde Levi (The Affair, Scenes from a Marriage, Our Boys), is verreweg de meest prestigieuze productie waaraan ze tot dusver heeft gewerkt.
Voor de rol van Hillesum moest ze zich binnen vier maanden een vreemde taal eigen maken. ‘Ook vanwege de zware politieke thematiek is het een van de grootste uitdagingen die ik in mijn leven ben tegengekomen.’
Die heeft ze, daar is de internationale pers unaniem over, glansrijk overwonnen. Windischbauer ‘moet worden overladen met prijzen’, schrijft de Duitse krant Die Welt. ‘Dit was mijn Etty’, aldus de recensent van de Israëlische krant Haaretz. ‘Hoewel ik niet weet hoe ze eruitzag, en hoewel Julia Windischbauer (…) een heel uitgesproken uiterlijk heeft (het ene moment mooi, het volgende gewoon, dan weer jong en vervolgens oud, sterk en daarna kwetsbaar – maar altijd fascinerend), was zij het. Windischbauer wist het scherm te overstijgen en elke scène op een werkelijk zinderende manier tot leven te brengen.’
Windischbauer is blij met alle loftuitingen. ‘Wat me wel heeft geraakt, is dat ik in minstens acht kranten heb gelezen dat ik ‘niet mooi genoeg’ ben. Waarom moeten journalisten daar hun mening over geven? Dat zat me dwars, misschien ook omdat ik me hier in mijn jeugd vaak druk om heb gemaakt en doordat veel castings de laatste tijd zijn mislukt omdat ze iemand zochten die ‘mooier’ of ‘bevalliger’ is. Dat is natuurlijk superstom om te horen. En daardoor ben ik op dit moment werkloos.’
In de kranten komt ook haar talenknobbel aan bod. In een viersterrenrecensie schrijft de Volkskrant dat de keuze om de ‘uitstekende jonge Oostenrijkse actrice’ in het Nederlands te laten spreken ‘wonderbaarlijk goed uitpakt’.
Zodra ze hoorde dat ze auditie voor de rol mocht doen, is Windischbauer via de app Duolingo de taal gaan leren. ‘En ik ben Nederlandse muziek gaan luisteren. Froukje, S10 en Wende vind ik geweldig.’ Na een maand vroeg ze of ze ook Nederlandse les mocht krijgen. ‘Ik had Duolingo toen uitgespeeld. Ik zat er zes uur per dag op. Mijn samenwerking daarna met taallerares Vanessa Pruijt en uitspraakcoach Koen van Tok heeft me enorm geholpen.’
Haar voorbereiding bestond uit meer dan het leren van de taal. Ze bezocht het Joods Museum, het Holocaustmuseum en de kampen in Westerbork en Mauthausen. Ze probeerde zich de wereld van Hillesum, die ze alleen van naam kende, eigen te maken door dier favoriete schrijvers te lezen: de Duitser Rilke en de Rus Dostojevski.
Bij een Weense boekhandel kocht Windischbauer het verzamelde werk van Hillesum, bestaande uit haar dagboekaantekeningen en de brieven die ze schreef, de laatste vanuit de trein naar Auschwitz.
In Hillesums werk is te lezen dat hoewel de bezetter haar vrijheden met de dag meer beknelt, ze een innerlijke transformatie doormaakt waardoor ze zelfs in de overvolle barakken van Westerbork resoluut blijft weigeren de nazi’s te haten. Ze had zich vrijwillig voor Westerbork aangemeld nadat ze een onderduikaanbod had afgeslagen.
‘Ze vond zo veel rust en vrede in zichzelf en wilde haar kracht doorgeven aan anderen’, zegt Windischbauer. ‘Toen ik dat las, voelde ik een afstand tussen ons. Ik dacht: ik ben niet zo’n goed mens als jij, Etty. Ik doe alleen alsof – en dat terwijl ik nu al ouder ben dan zij ooit werd. Mijn doel in het leven is nu om te worden zoals zij. Natuurlijk wil ik sommige dingen bereiken als actrice, maar het is belangrijker om net zo zacht te leven als Etty.’
Dat probeert ze te doen door beter te luisteren, ook naar mensen met wie ze het pertinent oneens is. ‘Als ik naast een groot voetbalstadion in München tafeltennis met mijn partner, die daar woont, loop ik nu even naar de superrechtse fans die daar ook zitten toe om een biertje met ze te drinken, om te vragen wat hun zorgen zijn. Ook toen ik in Israël was, wilde ik vooral vragen stellen – hoewel mijn beeld van de politiek daar niet positief is.’
Omdat het verhaal van een Joodse vrouw centraal staat, was Windischbauer bang dat de serie zou worden gezien als verdediging van de huidige politiek van Israël. ‘Dit verhaal, over een vrouw die wordt vermoord in Auschwitz, is natuurlijk ook een Joods verhaal. Maar het is niet alléén een Joods verhaal. Ook nu, tachtig jaar later, zijn er mensen in Soedan, Cuba, Palestina, Israël, Libanon en Oekraïne die verschrikkelijke dingen meemaken omdat grote regimes dat willen. Dit verhaal gaat ook over dáárover.’
Etty (NTR) is zaterdag om 22.40 uur te zien op NPO 2. De zesdelige serie is ook te zien via NPO Start.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant