Onder jeugdbeschermers in Midden-Nederland heeft het idee postgevat dat één ouder een kind zodanig kan manipuleren dat het de andere ouder niet meer wil zien. Om dat te doorbreken, kan het kind worden gedwongen bij de ouder te wonen waar het niet wil zijn – dat is omstreden, en heeft soms desastreuze gevolgen.
zijn verslaggevers van de Volkskrant.
Onder jeugdbeschermers in Midden-Nederland heeft het idee postgevat dat één ouder een kind zodanig kan manipuleren dat het de andere ouder niet meer wil zien. Om dat te doorbreken, kan het kind worden gedwongen bij de ouder te wonen waar het niet wil zijn – dat is omstreden, en heeft soms desastreuze gevolgen.
zijn verslaggevers van de Volkskrant.
De 15-jarige Iris is geen tiener die zich laat vertellen wat ze moet vinden, zegt ze zelf. Met haar lange donkere haar en besliste manier van praten komt ze een stuk ouder over dan ze is. Ze zit deze middag met een kop groene thee in een brasserie waar ze heeft afgesproken met de Volkskrant, omdat ze wil dat er aandacht komt voor het bizarre scenario dat ontstond nadat de jeugdzorg haar leven was binnengekomen.
Nog niet eens zo heel lang geleden was Iris – een gefingeerde naam – een meisje dat uitblonk op school, waar ze lol had met vriendinnen. Nu zit ze al een jaar doodongelukkig in een jeugdzorginstelling, ver weg van haar twee jaar jongere broertje.
Na de scheiding van haar ouders in 2022 woonde Iris aanvankelijk de ene week bij haar vader, de andere week bij haar moeder. Maar de ruzies met haar moeder werden zo heftig dat Iris op een gegeven moment besloot dat ze het liefst fulltime bij haar vader zou willen wonen.
De Volkskrant beschikt dankzij een zogenoemde cliëntondersteuner, een vrijwilliger die ouders bijstaat in jeugdbeschermingskwesties, over het ruim 2.800 pagina’s tellende dossier van Iris’ zaak. Daaruit blijkt dat haar vader voorstander was van het co-ouderschap, al wilde hij ook voltijds voor zijn dochter zorgen als dat voor haar beter was.
Toch gebeurde dit niet. Sterker nog: Iris mag haar vader na een uitspraak van de kinderrechter in januari 2024 al ruim twee jaar niet zien. Het is het gevolg van een omstreden aanpak van wat sommige professionals ouderverstoting of ouderonthechting noemen.
Volgens die theorie komt het in vechtscheidingen geregeld voor dat de ene ouder zo slecht spreekt over de andere ouder dat een kind door die manipulatie geen contact meer wil met die zwartgemaakte ouder. Kindermishandeling zou dat zijn, volgens deze denkwijze. Een uit Engeland overgewaaide methode schrijft dan drastische maatregelen voor: het kind zou juist gedwongen bij de beschuldigde ouder in huis moeten worden geplaatst, zodat de spiraal van manipulatie wordt doorbroken.
Deze aanpak en het gedachtegoed erachter zijn internationaal onder vuur komen te liggen, na een aantal geruchtmakende zaken waarin kinderen gedwongen in huis werden geplaatst bij een mishandelende of misbruikende ouder (in de meeste gevallen vaders). In een VN-rapport werd ouderverstoting in 2023 bestempeld als schadelijke pseudowetenschap, in Italië heeft het hooggerechtshof in 2022 het gebruik van deze theorie als onwettelijk bestempeld en Spanje kondigde in mei zelfs een algeheel verbod af op het gebruik van het concept ouderverstoting in familierechtzaken. Op een persconferentie verontschuldigde de Spaanse minister van Jeugdzaken zich ervoor dat op basis van dit idee jarenlang moeders zijn gecriminaliseerd terwijl ze hun kinderen probeerden te beschermen tegen een gewelddadige vader. ‘We maken ook onze excuses aan al die jongens en meisjes naar wie niet is geluisterd.’
Ondanks deze internationale ontwikkelingen hebben jeugdzorgwerkers in de regio Midden-Nederland (Utrecht en Flevoland) deze theorie de afgelopen jaren omarmd en zich erin laten trainen. Nu zijn er in die regio minstens drie lopende jeugdbeschermingsdossiers waarin kinderen tegen hun zin van de ene naar de andere ouder moesten verhuizen. De casus van Iris is daarvan een.
Haar wens om bij haar vader te wonen was volgens de jeugdzorgwerkers niet authentiek. ‘De instanties zeggen dat mijn vader ons opzet tegen onze moeder’, zegt Iris, rollend met haar donkerbruine ogen. ‘Als ik zeg dat ik te slim ben om gemanipuleerd te worden, zeggen ze: je bent eigenwijs, je bent rebels, je liegt.’
De kinderrechter besloot in januari 2024 dat Iris en haar broertje bij hun moeder moesten gaan wonen. Ze mochten geen contact onderhouden met hun vader, totdat ze zich met hun moeder hadden verzoend. Iris voelt zich daardoor gechanteerd. ‘Eerst zou ik mijn vader drie maanden niet mogen zien. Maar daarna zeiden ze: het contact met je moeder is nog steeds niet goed, dus het contactverbod wordt verlengd. Oftewel: zolang ik niet leuk doe met mijn moeder, mag ik mijn vader niet zien.’
In tegenstelling tot sommige internationale voorbeelden was er in Iris’ situatie geen sprake van zware mishandeling. Maar de gedwongen verhuizing pakte alsnog desastreus uit. Van het opbouwen van een betere band met haar moeder kwam niets terecht, hun ruzies escaleerden. Sinds het contactverbod met haar vader belandde Iris twee keer schuimbekkend in het ziekenhuis nadat ze in wanhoop tientallen paracetamols had ingenomen. Toch mocht ze niet terug naar haar vader. De kinderrechter besloot in het voorjaar van 2025 op advies van de jeugdbescherming dat Iris in een instelling moest worden geplaatst.
Ook in twee andere door de Volkskrant bestudeerde casussen in Midden-Nederland had een afgedwongen verhuizing dramatische gevolgen. Zo klom een 11-jarig meisje midden in de nacht in haar pyjama uit het badkamerraam het huis uit, omdat ze niet in de buurt van haar vader wilde zijn en probeerde weg te lopen naar haar moeder. In de derde zaak moesten twee meisjes drie maanden geleden gedwongen naar hun vader verkassen. Een buitenstaander deed onlangs een melding bij Veilig Thuis, nadat de zusjes in paniek tegen haar hadden gezegd dat zij het gevoel hadden bij hem gevangen te zitten.
Dat roept de vraag op hoe het kan dat in één specifieke regio in Nederland levensveranderende beslissingen over kinderen worden gebaseerd op zo’n controversiële theorie.
Het idee van ouderverstoting komt uit de koker van de Amerikaanse psychiater Richard Gardner. Hij ergerde zich in de jaren tachtig aan alle maatschappelijke ‘hysterie’ over seksueel misbruik. Gardner was ervan overtuigd dat die beschuldigingen vaak vals waren. Hij nam het bijvoorbeeld publiekelijk op voor regisseur Woody Allen, toen die werd beschuldigd van het misbruiken van zijn dochtertje. ‘Seksueel misbruik roepen is een zeer effectieve manier om wraak te nemen op een gehate ex’, zei Gardner daarover.
Die gedachte ligt ten grondslag aan de theorie die hij ontwikkelde over ouderverstoting. Het bestaan van dit ‘syndroom’ is nooit wetenschappelijk aangetoond, maar maakte toch wereldwijd een snelle opmars in het familierecht.
In Nederland waaide deze denkwijze in de jaren negentig over via de ‘Dwaze Vaders’, een beweging die aandacht vroeg voor de ongelijke behandeling van vaders en moeders in echtscheidingszaken. In die tijd kreeg de moeder vaak automatisch de voogdij. Deze Dwaze Vaders claimden bijvoorbeeld dat zij door hun rancuneuze ex werden weggehouden bij hun kinderen en trokken aandacht met opvallende acties. Dan beklom zo’n Dwaze Vader bijvoorbeeld in een Batmanpak een rechtbankgebouw.
Er is sindsdien veel veranderd: het is geen automatisme meer dat kinderen na een scheiding aan hun moeder worden toegewezen, het idee dat een kind recht heeft op een band met beide ouders heeft breed postgevat en er wordt vaker co-ouderschap afgesproken. Toch heeft naar schatting 20 procent van de kinderen van gescheiden ouders op lange termijn geen contact meer met hun vader (en 5 procent niet met hun moeder).
Een door de overheid aangesteld ‘expertteam ouderverstoting’ concludeerde in 2021 dat er daarom eerder en steviger moest worden opgetreden tegen ouders die na de scheiding hun kinderen weghouden bij hun ex-partner. Tegelijkertijd constateerden de deskundigen in hun rapport ook dat er maar weinig wetenschappelijk onderzoek was gedaan naar het verschijnsel. Daarom kon niet worden vastgesteld welke aanpak voorkomt dat kinderen het contact met een ouder verliezen.
Jeugdbeschermingsorganisatie Save bewaakt het welzijn van kinderen die door de rechter onder toezicht zijn gesteld in Midden-Nederland. Voor de aanpak van het probleem rond contactverlies vond de regionale instelling inspiratie buiten de landsgrenzen. Sinds 2024 werkt Save samen met de Britse therapeut Karen Woodall van de Family Separation Clinic in Londen. Op de vraag waarom voor een internationale samenwerkingspartner werd gekozen – vanwege de Nederlandstalige dossiers in jeugdbeschermingszaken ligt dat niet direct voor de hand – geeft Save geen antwoord.
Woodall werd intensief betrokken bij de zaak van Iris: haar kliniek organiseerde therapie en Woodall schreef een rapport dat Save inbracht in het hoger beroep van de rechtszaak. Een gedragswetenschapper van Save heeft in september 2024 bovendien een praatje gehouden over de zaak van Iris op een door de Family Separation Clinic georganiseerd congres in Cambridge.
Woodalls invloed reikte verder dan deze ene zaak: werknemers van Save volgden in Utrecht haar training over ‘dwingende controle van kinderen in de context van een echtscheiding’.
Het is opmerkelijk dat Nederlandse jeugdzorgprofessionals zich laten bijscholen door Woodall, omdat er in haar thuisland veel kritiek is geweest op de visie van deze ongeregistreerde Britse psychotherapeut en haar geestverwanten.
Eind 2024 publiceerde de Family Justice Council, het adviesorgaan van de Britse overheid op dit terrein, een nieuwe richtlijn die de theorie van ouderverstoting betitelt als ‘schadelijke pseudowetenschap’ die in familierechtelijke procedures ‘steeds vaker wordt misbruikt’. Volgens die richtlijn mogen Britse rechtbanken in familierechtzaken niet langer deskundigen inschakelen die niet als erkend zorgverlener zijn geregistreerd in het HCPC (vergelijkbaar met het Nederlandse BIG-register). Door eerder ongeregistreerde ‘ouderverstotingsexperts’ toe te laten als deskundige – Woodall is daarvan een voorbeeld – heeft het systeem volgens de Family Justice Council ‘gefaald in zijn verantwoordelijkheid om kinderen te beschermen en hun welzijn op de eerste plaats te zetten’.
Voor Save vormt dit kennelijk geen reden om te twijfelen aan Woodalls aanpak. Een woordvoerder wil er niet veel over kwijt: ‘De methode wordt toegepast als wij denken dat het nodig is.’
Iris heeft altijd een diepere band gevoeld met haar vader dan met haar moeder. In haar kindertijd toonde haar vader zich in haar beleving meer betrokken dan haar moeder. Haar moeder heeft ook meer last van emotionele uitbarstingen. Die hebben Iris vaak een onveilig gevoel gegeven, zo is te lezen in het dossier.
Uit de stukken blijkt dat haar ouders in 2021 vanwege al hun ruzies zelf bij de gemeente hebben aangeklopt voor hulp. In 2022 gingen ze uit elkaar en trok Iris nog meer naar haar vader toe. Ze nam het haar moeder kwalijk dat die de scheiding in gang had gezet, waardoor hun gezin uit elkaar was gevallen. Iris sprak haar niet langer aan met ‘mama’, maar bij haar voornaam. Haar moeder vertelde destijds aan hulpverleners dat zij zich buitengesloten voelde door haar eigen kinderen.
In de weken dat Iris en haar broer bij hun vader verbleven, kookten ze samen en hadden ze het volgens de kinderen gezellig. Maar de weken bij hun moeder werden volgens het dossier getekend door spanningen en ruzies. Haar moeder kon soms erg boos worden op Iris en andersom had zij haar moeder ook weleens een schop gegeven. Iris’ broertje vertelde aan een hulpverlener dat hij soms bang werd van hun ruzies – zeker toen hij zag dat zijn moeder zijn zus bij haar keel vasthield. Iris en haar broertje spraken beiden de wens uit om fulltime bij hun vader te gaan wonen.
De hulpverleners hadden grote zorgen over de situatie en Iris’ vader en moeder communiceerden intussen alleen nog via e-mail met elkaar. In een rapport van de Raad voor de Kinderbescherming uit december 2022 wordt beschreven dat hun moeder bezorgd is dat Iris en haar broer door hun vader tegen haar worden opgezet. Vanwege alle spanningen worden de kinderen door de rechter onder toezicht van de jeugdbescherming geplaatst.
De band tussen met name Iris en haar moeder verslechterde daarna verder. De jeugdbeschermers van Save spreken in 2023 in een rapport van ‘ernstige ouderonthechting’ (de nieuwe gangbare term voor ouderverstoting). Om dat te onderbouwen gebruiken ze een schema met kenmerken gebaseerd op de theorie van de omstreden psychiater Gardner.
Iris weigerde de maaltijden die haar moeder voorzette en vertelde hulpverleners dat zij zich onveilig voelde bij haar moeder thuis. Volgens de verslagen heeft haar moeder erkend dat zij een paar keer heel boos is geworden en dat ze een keer stomdronken is thuisgekomen.
In de ogen van de jeugdbeschermers waren het incidenten die door de kinderen en hun vader werden uitvergroot. Ze meenden dat Iris’ vader meer in het geweer moest komen tegen Iris’ afwijzing van haar moeder. Er werd hem verweten dat hij Iris zou hebben geholpen aan een code op haar telefoon, zodat haar moeder haar appjes niet meer kon meelezen. Ook heeft hij Iris op zeker moment een sleutel gegeven van zijn nieuwe, nog leegstaande woning, zodat zij daar naartoe kon als het haar in de weken bij haar moeder te veel werd. De jeugdbescherming interpreteerde het als een ondermijning van haar moeders gezag.
Het zijn de enige concrete voorbeelden in het vuistdikke dossier die wijzen op duidelijke inmenging van haar vader. Hij heeft zijn kinderen niet actief weggehouden bij hun moeder, blijkt uit de verslagen.
Het is vooral op basis van het afwijzende gedrag van de kinderen dat de jeugdbescherming concludeerde dat er wel sprake moest zijn van manipulatie. Om die te doorbreken, nam de rechtbank Midden-Nederland in januari 2024 op advies van de jeugdbeschermers een ingrijpende beslissing: de kinderen moesten fulltime bij hun moeder gaan wonen en mochten hun vader drie maanden niet zien.
Jeugdzorgdeskundige en kinderpsychiater Peter Dijkshoorn heeft op verzoek van de Volkskrant het dossier van Iris en haar broer meegelezen. Hij noemt de methode van de gedwongen verhuizing ‘potentieel heel schadelijk’ en verbaast zich over het gebrek aan bewijs voor de stelling dat de vader er de oorzaak van is dat de kinderen hun moeder afwijzen. ‘In het dossier zijn die harde aanwijzingen niet te vinden.’
De rechtbank Midden-Nederland wil dit besluit niet toelichten. In algemene zin zegt de woordvoerder dat de gedwongen verhuizing van kinderen ‘een zeer ingrijpende stap is die wij alleen nemen als deze noodzakelijk is voor de ontwikkeling en veiligheid van een kind’.
De drastische maatregelen om ouderverstoting te voorkomen, pakken in de praktijk soms desastreus uit. Zo wordt de theorie veelvuldig ingezet als weerwoord tegen beschuldigingen van huiselijk geweld. Een Amerikaanse studie uit 2019 maakt melding van 27 zaken waarin kinderen werden gedwongen tot omgang met een seksueel misbruikende ouder omdat er sprake zou zijn van ouderverstoting en valse beschuldigingen. Achteraf bleek het misbruik aantoonbaar te hebben plaatsgevonden.
Een VN-rapport uit 2023 wijst op de soms fatale gevolgen: er zijn wereldwijd voorbeelden van kinderen die werden gedwongen tot omgang met gewelddadige vaders en dit met hun leven moesten bekopen. Nadat in 2018 in de VS een 7-jarig meisje werd vermoord door de vader die eerder haar moeder van ouderverstoting had beticht, leidde dit zelfs tot een federale wetswijziging. Die bepaalt onder meer dat een kind niet onder dwang mag worden gescheiden van zijn favoriete ouder om het proces van verstoting tegen te gaan.
In Midden-Nederland wordt precies die methode nu dus wel gehanteerd. ‘Bizar’, oordeelt voormalig kinderrechter Cees van Leuven, voorzitter van het expertteam ouderverstoting dat de Nederlandse overheid in 2021 adviseerde. ‘Destijds concludeerden wij al dat er geen bewijs is dat dit werkt.’ Het dwingen van kinderen is volgens hem sowieso geen goed idee, zeker niet in de puberteit.
Familierechter en voorzitter van de expertgroep jeugdrechters Ellen van Kalveen zegt namens de Raad voor de rechtspraak dat de internationale kritiek op deze aanpak niet aan Nederlandse familierechters voorbij is gegaan. ‘Het stereotiepe voorbeeld is: de moeder zegt dat er geweld is en de vader roept ouderverstoting. Ook in Nederland zijn hulpverlenende instanties en rechters meegegaan in die dynamiek, vanuit het idee: een kind moet contact onderhouden met beide ouders.’ Wellicht, zegt Van Kalveen, is die gedachte wat doorgeslagen in het Nederlandse familierecht. ‘Nu slaat die pendule weer langzaam de andere kant op. Want contact is niet altíjd goed, de veiligheid van het kind moet vooropstaan.’
Volgens Van Kalveen gaan rechters al ‘zeer terughoudend’ om met het gedwongen verhuizen van kinderen (hoe vaak het voorkomt wordt niet bijgehouden) en staat het voortbestaan van de maatregel zelf niet ter discussie.
Want de andere kant is dat ouders na een scheiding soms zo vastzitten in een eigen waarheid dat ze het contact van hun kind met een ex blokkeren. Tegelijkertijd merkte het expertteam in 2021 op dat er een waaier aan redenen kan zijn waarom een kind niet naar een ouder toe wil – ook minder ernstige, zoals vriendjes die ver van die ouder vandaan wonen. Dat betekent dat er vooral feitelijk onderzocht moet worden wat er speelt. Maar dat onafhankelijke feitenonderzoek, zo klinkt al jarenlang de kritiek van onder meer de inspectie en diverse wetenschappers, ontbreekt in jeugdbeschermingszaken vaak.
Iris werd vanaf juni 2024 door de jeugdbescherming met haar broertje en moeder geplaatst in een zogenoemd relatieherstelprogramma van de Family Separation Clinic, de organisatie van de eerdergenoemde therapeut Karen Woodall. Gedurende het behandelprogramma werd er bij Iris en haar broer steeds nadrukkelijker op aangedrongen dat zij de zorg van hun moeder moesten accepteren.
In de visie van de Family Separation Clinic is zo’n ingreep noodzakelijk als er duidelijke tekenen zijn van manipulatie door de andere ouder, bijvoorbeeld als het kind woorden gebruikt die niet bij zijn leeftijd passen of alleen in zwart-wittermen over beide ouders kan praten. Hoe oud kinderen ook zijn en hoelang ze een ouder al niet hebben gezien, volgens Woodall werkt haar methode. ‘Ik heb het zo vaak gezien’, zei ze in 2016 in de Britse krant The Guardian. ‘Als je ze terugplaatst in een normale familiesituatie met de verstoten ouder veranderen ze in een verbazingwekkend korte tijd weer in hun liefhebbende zelf.’
In het kritische VN-rapport wordt de Family Separation Clinic aangehaald als een organisatie die het concept ouderverstoting internationaal promoot. Maar in een e-mail aan de Volkskrant beklemtoont Woodall, die in 2017 een boek publiceerde onder de titel Ouderverstoting begrijpen, dat ze niet meer werkt volgens deze theorie. Op haar website schrijft Woodall dat ze de term ‘ouderverstoting’ vanaf 2019 is gaan mijden omdat er steeds weer om bewijsvoering werd gevraagd.
In haar eigen woorden is haar aanpak nu ‘gericht op het begrijpen van de relationele en psychologische processen waardoor sommige kinderen zich scharen achter de ene ouder en een voorheen geliefde ouder afwijzen’. Waarin dit verschilt van haar oude opvattingen maakt ze in haar mail niet duidelijk.
Als de rechtbank Midden-Nederland in december 2024 besluit dat het werk van de Family Separation Clinic in Iris’ gezin wordt voortgezet, wordt dat op de website van de kliniek als een succes gepresenteerd. In werkelijkheid had de aanpak geen goed resultaat: haar broertje accepteerde weliswaar de zorg van zijn moeder, maar Iris niet. De tiener bleef steeds vaker tot diep in de nacht weg van huis. Daarom is er in 2025 een spoeduithuisplaatsing voor haar aangevraagd bij de rechtbank.
In opdracht van Save schreef Woodall toen een handleiding voor haar toekomstige begeleiders hoe de ‘traumaband’ van Iris met haar vader kon worden verbroken met het afpakken van haar telefoon en een avondklok. ‘Zij blijft een kwetsbaar kind dat is blootgesteld aan ernstige psychologische manipulatie’, aldus Woodall.
Iris snapt niet waar zij zich op baseert. ‘Toen ik voor het eerst hoorde over Karen Woodall, dacht ik: huh, wie is dat? Ik heb haar nooit gesproken, hoe kan zij dan mijn situatie beoordelen?’ Ook met haar broertje of hun vader heeft Woodall nooit gepraat.
Maar volgens Woodall hoeft zij niet met kinderen te spreken om zich een oordeel te vormen, want die zijn zo gemanipuleerd dat hun mening geen waarde heeft, schrijft ze op haar blog. Het horen van kinderen in scheidingszaken noemt ze daar ‘niet minder dan kindermishandeling’.
De kinderrechter sprak vanwege die veronderstelde manipulatie sinds eind 2024 niet meer met Iris en haar broer. Dat zou de kinderen alleen maar ‘een podium bieden voor verzet tegen herstel van de relatie met hun moeder’, stelde de rechter in een beschikking.
Familierechter Van Kalveen zegt namens de Rechtspraak dat ‘vanuit kinderrechten’ de mening van een kind serieus moet worden meegewogen, ‘als blijkt dat een kind in staat is een weloverwogen mening te vormen’. De rechtbank Midden-Nederland kan niet ingaan op individuele zaken en kan daarom niet uitleggen waarom is afgeweken van de standaardprocedure.
Zo werd opnieuw een beslissing buiten Iris om genomen. In maart 2025 stopte een politieauto op het plein van haar middelbare school. De agenten haalden de gymnasiumleerling uit haar wiskundeles en reden haar naar een jeugdzorginstelling 30 kilometer verderop. Ze werd weggehaald bij haar broertje en haar vriendinnen en moest voortaan naar een andere school.
Iris en haar broer mogen sinds dat vonnis in december 2024 niet meer met de kinderrechter praten. ‘De rechter heeft me geghost’, zo omschrijft Iris het zelf. ‘Ik zou manipulatief zijn. Terwijl ik had begrepen dat je vanaf je 12de zelf mag kiezen bij welke ouder je wil wonen. Ik word superhard genaaid.’
Volgens critici, onder wie familierechter Cees van Leuven, wordt hier het kinderrecht geschonden dat bepaalt dat kinderen de gelegenheid krijgen om hun wensen en behoeften kenbaar te maken.
Scheidingsexpert Lisa van Montfoort van Villa Pinedo, het steunpunt voor kinderen van gescheiden ouders, zegt vaker te zien ‘dat professionals zo gefocust zijn op het contactherstel tussen kind en ouder dat ze het welzijn van het kind uit het oog verliezen’. ‘In onze visie is het niet voor niets als een kind zegt dat hij met een ouder geen contact wil.’
‘De stem van het kind is ontzettend belangrijk’, bevestigt ook de Rotterdamse kinderrechter Arco Siemons. In de regio Rotterdam worden kinderen die het contact met een ouder dreigen te verliezen sinds dit jaar gekoppeld aan een zogenoemde kinderadvocaat, die bijvoorbeeld tijdens het eten van een ijsje probeert uit te vissen wat het kind nodig heeft.
‘Dat betekent niet automatisch dat het kind zijn zin krijgt’, beklemtoont Siemons. Er zijn in zijn ervaring vele redenen waarom een kind een ouder niet wil zien: een kind kan het gevoel hebben tussen twee ouders te moeten kiezen, bijvoorbeeld. En de afgelopen jaren is er meer aandacht gekomen voor intieme terreur: een vorm van huiselijk geweld waarbij de ene partner een dwingende controle uitoefent op de ander. Die dreiging kan verklaren waarom kinderen een ouder niet willen zien. En natuurlijk kan het volgens de kinderrechter voorkomen dat ‘een verhaal wordt ingefluisterd’. Maar zelfs dan, benadrukt Siemons, ‘is dat nog steeds geen reden om niet serieus naar het kind te luisteren.’
De drie casussen waarin jeugdbeschermingsorganisatie Save sinds 2024 heeft aangestuurd op een gedwongen verhuizing hebben nog niet tot contactherstel geleid.
Dat wil niet zeggen dat die aanpak nooit zou kunnen werken: er zijn gevallen waarin familiebanden werden hersteld, terwijl het kind aanvankelijk niet bij een ouder wilde wonen.
Een rapport van het WODC, het kennisinstituut van het ministerie van Justitie, suggereerde in 2023 voorzichtig dat een opgelegde verhuizing ‘in het uiterste geval’ kan worden overwogen, als de situatie bij de andere ouder veilig is, het kind beide ouders kan blijven zien en zich niet diametraal verzet. Maar, waarschuwden de onderzoekers: dwang kan ook averechts werken.
Dat lijkt bijvoorbeeld het geval in de zaak van een 11-jarig meisje, dat in maart 2025 op advies van Save met haar broertje werd gedwongen om bij haar vader en zijn ouders te gaan wonen. Ze wilde daar absoluut niet zijn; bij eerdere pogingen tot contact met haar vader, moest ze uit paniek zelfs overgeven. Volgens de rechter was dat ingegeven door manipulatie door haar moeder.
Na de gedwongen verhuizing liep het kind een paar keer weg, totdat ze op een keer ’s nachts uit het badkamerraam klom en wegvluchtte naar haar moeder. Daarna weigerde de politie haar nog langer terug te brengen naar haar vader. Save wilde het meisje daarna laten opnemen in een gezinshuis met een tijdelijk contactverbod voor haar moeder. Zo zou volgens Save ‘de traumaband met haar moeder’ kunnen worden doorbroken. Het is terminologie zoals Karen Woodall die ook hanteert, al is de Family Separation Clinic niet direct bij deze zaak betrokken.
De kinderrechter vond de uithuisplaatsing geen goed idee, onder meer vanwege het hoge ‘risico op mislukken’. Nu woont het meisje voorlopig weer bij haar moeder, in afwachting van meer rechtszaken.
Ook over een derde zaak van Save is het laatste vonnis nog niet geveld: twee meisjes van 11 en 14 jaar werden in maart van dit jaar door de politie van hun moeder naar hun vader gebracht, met wie ze al drie jaar geen contact hadden.
De rechter noemde het een forse ingreep ‘die ze niet willen, dat hebben ze eerder per brief aan de hulpverlening en kinderrechter laten weten’. Toch moesten de kinderen volgens de rechter uit de schadelijke invloedssfeer van hun moeder worden gehaald. ‘Met het risico dat het ook averechts kan uitpakken en dat de kinderen later helemaal niets meer te maken willen hebben met de vader.’
Via een cliëntondersteuner kwam de Volkskrant in contact met de moeder van deze meisjes. Zij vertelde over een melding bij Veilig Thuis door een assistent van de orthodontist van haar dochters. De Volkskrant heeft contact met deze medewerker gezocht. Die zegt dat de twee meiden aan haar balie in huilen uitbarstten. ‘Ze zeiden dat ze het gevoel hebben dat ze gevangen worden gehouden door hun vader. Ze mochten hun telefoon niet gebruiken. De jongste was heel verdrietig omdat ze van haar school af moest terwijl ze al in groep 8 zat en zich had verheugd op de musical, waarmee ze met haar vriendinnen hun basisschoolperiode zou afsluiten. Het oudste meisje leek in paniek.’
Opvallend genoeg blijkt uit het vonnis dat een eerdere jeugdbeschermer van Save tegen de gedwongen verhuizing was, omdat die de kinderen extra trauma zou kunnen bezorgen. Later kregen de twee zussen andere hulpverleners toegewezen, dezelfde als in de zaak van Iris. Het duidt erop dat binnen de organisatie discussie bestaat over de aanpak, maar Save beantwoordt hierover geen vragen.
Door de verhuizing naar een jeugdzorginstelling heeft Iris acht maanden school gemist. Eerst was er geen nieuwe school geregeld en daarna waren er strubbelingen omdat ze een klas lager moest instromen. Door alle gebeurtenissen kan ze zich nauwelijks concentreren op haar huiswerk. Terwijl ze vroeger, zo zegt ze zelf, een streber was.
Haar broer heeft zijn vader nu drie keer onder begeleiding een uurtje gezien. Maar Iris heeft na ruim twee jaar nog altijd een contactverbod. Haar moeder ziet ze sporadisch. En zo heeft een maatregel die bedoeld was om de band tussen ouder en kind te herstellen compleet het tegenovergestelde effect. Bovendien wordt een schaarse opnameplek in de jeugdzorg nu bezet gehouden door een tiener die in principe bij haar vader zou kunnen wonen.
Tot overmaat van ramp is de jeugdzorginstelling waar Iris woonde onlangs opgeheven. Begin mei is Iris verhuisd naar een tijdelijke opvangplek in weer een andere gemeente. Waar ze daarna terechtkomt is onduidelijk. ‘Als ik maar niet weer naar een andere school moet.’
Soms wordt ze somber als ze nadenkt over haar toekomst. ‘Dan denk ik hoe anders mijn leven zou zijn gelopen als ik niet zo onder druk was gezet’, zegt ze. ‘Misschien had ik dan gewoon jong kunnen zijn.’
Save Jeugdbescherming wilde niet met de Volkskrant in gesprek en heeft vragen niet inhoudelijk beantwoord. In het algemeen stelt de organisatie dat er verschillende redenen zijn dat kinderen in complexe scheidingssituaties geen contact willen met een ouder. ‘Een van de mogelijke onderliggende patronen is die waarbij een kind het complete contact met een van de ouders weigert, zonder dat daar gegronde redenen (zoals een vorm van geweld of mishandeling) aan ten grondslag liggen. De weerstand kan dan het gevolg zijn van bewuste of onbewuste emotionele beïnvloeding door ‘de andere ouder’ en/of diens netwerk. Deze vorm van afwijzing van een ouder onder invloed van de andere ouder wordt gezien als een vorm van emotionele kindermishandeling.’
Als andere interventies niet zijn gelukt, kan het volgens Save passend zijn om contactherstel af te dwingen. ‘In zéér uitzonderlijke situaties wordt de zorg voor de kinderen juist belegd bij de ouder met wie het contact verbroken is. Een dergelijk ingrijpend besluit volgt enkel wanneer eerdere interventies niet tot verbetering van de situatie hebben geleid.’
‘Karen Woodall van Family Separation Clinic is een van de professionals in dit werkgebied die onze collega’s informatie heeft geboden over mogelijke interventies. Zij is echter niet de enige expert die van doorslaggevend belang is in alle keuzes die wij maken bij Save Jeugdbescherming rondom dit type casuïstiek.’
De Volkskrant kwam de zaak van Iris op het spoor via een zogenoemde cliëntondersteuner, een vrijwilliger die ouders bijstaat in vastgelopen zaken van Save Midden-Nederland. Deze cliëntondersteuner heeft het dossier van ruim 2.800 pagina’s met de redactie gedeeld. Daarna heeft de krant zelf contact gezocht met Iris. Zij liet weten graag haar verhaal te doen, juist omdat zij zich zo ongehoord voelt in de besluitvorming door de instanties.
Iris’ vertrouwenspersoon van organisatie Jeugdstem heeft op verzoek van de Volkskrant en met toestemming van Iris de tekst meegelezen en steunt haar bij eventuele reacties.
Er is door de redactie bewust voor gekozen om haar ouders, die in een complexe scheiding verwikkeld waren, niet aan het woord te laten. Waar zij een rol hebben in dit artikel, is de informatie gebaseerd op het dossier.
De beschrijvingen van de twee andere genoemde zaken zijn gebaseerd op openbare uitspraken van de kinderrechter. Daarbij is er contact geweest met de advocaat van de vader in de zaak van het in haar pyjama gevluchte meisje en, via dezelfde cliëntondersteuner, met de moeder van de twee meisjes die in maart naar hun vader moesten verhuizen. Haar verhaal over een melding bij Veilig Thuis is door de redactie bij de melder geverifieerd. Om de betreffende gezinnen te beschermen, zijn herleidbare details zo veel mogelijk weggelaten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant