Ledenvergadering Onder leden van Milieudefensie heerst boosheid en teleurstelling over het geopenbaarde verleden van hun oud-directeur Donald Pols, bleek zaterdag tijdens de algemene ledenvergadering. Maar er is ook begrip voor zijn jarenlange zwijgen. „Iedereen heeft recht op schaamte.”
Toenmalig directeur Donald Pols van Milieudefensie vraagt met een publieksactie aandacht voor de tweede klimaatzaak van de milieubeweging tegen Shell.
Het dagelijks bestuur van Milieudefensie adviseerde toenmalig directeur Donald Pols in 2021 om zelf met zijn extreemrechtse verleden naar buiten te treden. Dat zei Marty Smits, voorzitter van de raad van toezicht van Milieudefensie, zaterdag tijdens de ledenvergadering van de klimaatorganisatie in Amsterdam.
„Wij vonden het privacygevoelige, persoonlijke informatie, die we als werkgever niet vrijelijk konden delen”, vertelde Smits, die zelf sinds 2021 op de hoogte was van Pols’ duistere verleden. „We hebben Donald zeker geadviseerd om zelf het moment te pakken om dat te doen. Dat is helaas niet gebeurd.”
Dat Pols begin jaren negentig in Zuid-Afrika betrokken was bij extreemrechtse acties tegen de afschaffing van de Apartheid, werd begin deze maand onthuld door NRC. Kort daarop besloot de voltallige raad van toezicht van Milieudefensie vanwege de ontstane commotie af te treden.
Naar aanleiding van de grote onrust onder leden van Milieudefensie – niet alleen vanwege het extreemrechtse verleden van Pols, maar ook om zijn eerdere vertrek naar Tata Steel – werd de agenda voor de ledenvergadering op het laatste moment omgegooid. Eerst betrad oud-bestuurder en huidig rvt-voorzitter Smits het podium, om een toelichting te geven op de affaire-Pols. Wat wisten bestuurders en toezichthouders precies over zijn verleden? En sinds wanneer wisten ze dat?
Journalisten waren, anders dan in eerdere jaren, niet welkom. „Dat hebben we deze week zo besloten”, aldus een woordvoerder vooraf tegen NRC. Of de pers uit de zaal geweerd werd vanwege de ontstane ophef rond Pols, wilde hij niet zeggen. Via een link was de vergadering wel te volgen.
Veel van de tientallen aanwezige leden waren boos en teleurgesteld over het geopenbaarde verleden van hun oud-directeur, maar er heerste ook begrip. „Wie is er zonder zonde? Dat gevoel domineert bij mij”, zei een van de leden. Een ander: „Iedereen heeft recht op schaamte. Hij is 35 jaar bezig geweest dit goed te maken. Hij had het recht om er niet over te praten.”
Voor het handelen van Milieudefensie in de kwestie was het begrip een stuk kleiner. Waarom maakte het bestuur de feiten over Pols’ verleden niet meteen openbaar zodra het daarvan afwist? „Het is schadelijk dat wij daar als leden niet over geïnformeerd zijn”, zei een aanwezige, die toevoegde dat Milieudefensie grote vervuilende bedrijven juist vaak een gebrek aan transparantie verwijt over de klimaatbelasting van hun activiteiten. „Dan is het raar dat je dit zelf verzwijgt.”
„Het was niet aan ons om die informatie naar buiten te brengen,” reageerde rvt-voorzitter Smits daarop. Volgens hem kreeg, toen Donald Pols in 2015 bij Milieudefensie solliciteerde, één lid van de sollicitatiecommissie „signalen” over het verleden van Pols in Zuid-Afrika. Volgens de Volkskrant ging het om de toenmalige penningmeester van Milieudefensie. „De rest van de sollicitatiecommissie en het bestuur wisten toen van niks”, zei Smits.
Aan het eind van de zomer van 2021 werd Smits, destijds bestuursvoorzitter, zelf door Pols gebeld, evenals de nieuwe penningmeester. Formeel waren zij op dat moment Pols’ werkgever. De Milieudefensie-directeur vertelde dat hij gechanteerd werd met zijn verleden. „Niet door een bedrijf of een detective van een van de grote vervuilers”, zei Smits. „Het waren mensen uit zijn persoonlijke kring. Er waren mensen in zijn omgeving die zagen dat hij grote vervuilers aanpakte en zeiden: je moet dimmen.”
Pols vertelde de twee bestuurders dat hij als 19-jarige voorzitter was geweest van de Arikaner Studente Front, aldus Smits. „We wisten ook dat er een toespraak van Nelson Mandela verstoord was.” Pols nam expliciet afstand van die daden en betuigde spijt. Smits: „Wij hebben vervolgens als dagelijks bestuur de belangen zo zorgvuldig mogelijk gewogen en concludeerden dat hij aan kon blijven [als directeur van Milieudefensie]. Dat was naar ons oordeel de minst slechte keuze, maar het was verre van makkelijk en niet fijn.”
Dat Pols mocht aanblijven, kwam ook doordat hij „cruciaal” was voor het succes van Milieudefensie, erkende Smits tegenover de leden. „We waren op dat moment net bezig onze druk op grote bedrijven significant uit te breiden, de achterban groeide, we hadden veel invloed op wetgeving en waren aan het professionaliseren. In al die zaken speelde Donald een heel belangrijke rol. Om een voetbalmetafoor te gebruiken: vlak voor het WK dreigden mensen van buiten onze aanvoerder de wedstrijd uit te schoppen.”
Het bestuur was er in 2021 op voorbereid dat de informatie waarmee Pols gechanteerd werd naar buiten kon komen, zei Smits. „We waren klaar om het te adresseren. Dan hadden we toen al het circus gehad dat we nu doorlopen hebben.”
Nadat besloten was dat Pols mocht aanblijven, vonden de bestuurders het geen taak van de werkgever om donateurs, leden en medewerkers over zijn persoonlijke verleden te informeren. Omdat Pols er ook zelf niet mee naar buiten trad, bleef de hele kwestie nog jaren onder de pet. Buiten de drie geïnformeerde (oud-)bestuurders wist vrijwel niemand bij Milieudefensie ervan. Smits: „De kring die ervan wist, was heel klein. Het overgrote deel van de collega’s in de raad van toezicht hoorde er pas vorige week over, net als eerdere bestuurders en medewerkers.”
Het was wel een „duivels dilemma” voor de bestuurders om het verleden van Pols jarenlang te verzwijgen, zei Smits. Maar, zei hij ook: zelfs voor Milieudefensie is transparantie „niet een doel op zich”. Smits: „Als we over alles in de wereld transparant zouden zijn, woont iedereen in een glazen huis. En dat is verschrikkelijk.”