Jan Jansen (1941-2026) | schoenenontwerper Jan Jansen ontwierp meer dan vierduizend schoenen onder eigen naam, en anoniem nog eens duizenden voor derden. Maar vooral andere ontwerpers, zoals Armani en Prada, profiteerden van zijn creativiteit.
Schoenenontwerper Jan Jansen in museum Het Valkhof in 2009.
De Rattan, een ijle sleehakschoen van bamboe (1971). De Woody (1969), zijn bestseller, een klompsandaal met een bovenwerk van leer. De sneaker met sleehak (1977). Kiss Me on The Couch, een sensuele en geestige hooggehakte sandaal met een gecapittonneerde binnenzool en een rode mond op het bandje over de tenen, gebaseerd op de beroemde lippenbank van Dali (1979). De revolutionaire zwevende sleehak (1989). Een heerlijk barokke pump die van voor en van achter naar buiten krult (1995), pumps met een rode hak en een goudkleurige zool met een ondeugend rood hartje erin (circa 1990). Enzovoorts, enzovoorts.
Geen Nederlandse schoenontwerper heeft meer beroemde ontwerpen op zijn naam staan dan Jan Jansen, die 10 juni op 85-jarige leeftijd overleed aan kanker. Hij werd er ook buiten Nederland bekend mee. Op de cover van Shoes van Linda O’Keeffe uit 1996, een dikke pocket die destijds bij elke schoenliefhebber in de boekenkast stond, stond een spitse pump in primaire kleuren van Jansen, binnenin werden vijf ontwerpen van hem besproken. Prada maakte een versie van de Rattan (2005), Céline had in 2017 een laars gebaseerd op de schoen met ritsjes uit 1979, Armani maakte in het begin van dit millennium een mannenschoen uit 1994 van hem na, die bestaat uit één stuk leer dat met veters aan bij elkaar wordt gehouden.
Ratan
Jansen ontwierp meer dan vierduizend schoenen onder eigen naam, en anoniem nog eens duizenden voor derden. Toen hij ooit contact had gezocht met het Guinness Book of Records, geloofden ze daar niet dat een man zoveel schoenontwerpen had gemaakt. Maar vooral anderen profiteerden van zijn creativiteit. Tegen Armani spande hij met succes een rechtszaak aan, tegen Prada – die met de rotan schoen kwam nadat hij hem zelf net had geherlanceerd – durfde hij het niet op te nemen, daarvoor verschilde de schoen op net te veel punten.
”Ik had geld genoeg om mijn rekeningen te betalen, dus ik dacht altijd: laat maar”, zei hij in 2017. Armani hoefde de schoenen alleen maar uit de winkels te halen, een procedure voor een schadevergoeding werd Jansen afgeraden. Van de sneaker met sleehak werden er volgens Jansen een miljoen verkocht. Niet door hemzelf, maar door een Amerikaanse importeur die ze op een beurs zag en ze liet namaken, compleet met zijn naam. Jansen kreeg er niets voor.
Jan Jansen in 2005 met links een schoenenontwerp van Armani, rechts het orgineel van Jansen.
Jan Jansen was de zoon van een vertegenwoordiger van Nimco, een kinderschoenenfabrikant uit Nijmegen. Tijdens schoolvakanties van de HBS hielp hij in het magazijn. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij schoenen wilde ontwerpen, vertelde hij in het boek Jan Jansen (2007). ”Dat was voor mij iets vanzelfsprekends.”
In 1961 begon hij te werken bij schoenfabriek Pallas in Nijmegen en de Neerlandica-schoenfabriek in Loon op Zand. In 1963 vertrok hij naar Rome om zich daar verder te bekwamen, later dat jaar opende hij een atelier in Amsterdam. Een van zijn eerste ontwerpen is de Tonny uit 1964, genoemd naar de vrouw met wie hij dat jaar trouwde en met wie hij zijn hele leven samen bleef: een smalle pump met een lange neus en een korte, iets teruglopende hak.
Een jaar later toog hij met een paar ontwerpen naar Christian Dior in Parijs, dat een ontwerp van hem afnam. Van betaling kon geen sprake zijn: hij kon immers voortaan vertellen dat hij voor Dior had gewerkt. Jansen werkte veelvuldig samen met bekende Nederlandse modeontwerpers als Fong-Leng en Frans Molenaar, maar ook experimentele, jonge ontwerpers als Marga Weimans. Maar altijd bleef hij een eenmanszaak: hij had nooit een ontwerpteam.
Wel had Jan Jansen verschillende zakelijke partners. In 2009 ging hij een licentie-overeenkomst aan met de eigenaar van Schoenenreus, die vier nieuwe Jan Jansen-winkels opende, maar die gingen failliet. Een ander Nederlands schoenbedrijf nam ze over, mét de naam Jan Jansen. Dat ging in 2015 failliet, en daarmee sloot ook Jansens oudste winkel, aan het Rokin in Amsterdam. Jansen kocht zijn naam terug en begon opnieuw – van stoppen wilde hij niets weten. „Ik ben ervan overtuigd dat je eerder doodgaat als je dat doet”, zei hij in 2017. ”En ik móét ook nog steeds. Mick Jagger zingt al bijna vijftig jaar ‘Sympathy for the Devil’, ik wil elk seizoen nog met nieuwe dingen komen.”
In 2020 moest Jansen een crowdfunding doen om verder te kunnen. In 2022 ging hij zijn laatste zakelijke laatste samenwerking aan, met een schoenenbedrijf uit Oldenzaal, al was hij nu voor het eerst wel veel minder betrokken bij de ontwerpen. Onder de naam Jan Jansen Amsterdam brengt dat nog steeds betaalbare schoencollecties uit die zijn gebaseerd op zijn ontwerpen.
Jan Jansen laat naast zijn vrouw twee zoons achter.