Zaterdag ontvangt Progressief Nederland vijfduizend leden op het historische oprichtingscongres in Den Bosch. Partijleider Jesse Klaver presenteert zijn voorwaarden voor een begrotingsdeal met het kabinet: ‘Wij vinden dat miljonairs meer belasting moeten betalen en gewone mensen minder.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Binnen vijf jaar heeft Jesse Klaver, als een van de belangrijkste architecten van de linkse fusie, voor elkaar gekregen wat decennialang doorging voor borrelpraat: echte linkse samenwerking.
Na de desastreus verlopen verkiezingen van 2021 besloot hij in de formatie vast te houden aan de PvdA. Daarna volgden congressen, moties, gezamenlijke kandidatenlijsten en samensmeltingen van fracties. Maar de belangrijkste belofte heeft de fusiebeweging niet weten waar te maken: de krachtenbundeling heeft nog geen linkse premier opgeleverd. Zelfs niet na het compleet uit de hand gelopen radicaal-rechtse experiment met het kabinet-Schoof. Twintig zetels haalde GroenLinks-PvdA: minder dan D66, PVV en VVD.
‘Die avond baalde ik als een stekker’, blikt Klaver terug. ‘Alles wat we hadden opgebouwd, al die energie die we erin hadden gestopt, en het lukte niet.’ Maar de vraag of de fusie dan wel zo’n goed idee was, kwam niet in hem op. ‘Een rechte weg naar succes bestaat niet. Soms heb je pech en lukt iets niet. Dat wil niet zeggen dat het idee niet goed was.’
Twijfelen doet Klaver voortdurend. ‘Als vader van vier jongens – over de opvoeding en of ik wel de juiste keuzes maak. Maar ook in mijn vak. Durf je ideeën die je hebt ter discussie te stellen?’ Van één ding is hij echter altijd zeker geweest: die brede progressieve partij moest er komen. ‘We gaan een beweging bouwen die groter is dan ooit.’
Diezelfde avond trok Frans Timmermans na twee verloren verkiezingen zijn conclusie,s en niet veel later koos de fractie Klaver als nieuwe politiek leider. Van een partij die zocht naar zelfvertrouwen. ‘Er was onzekerheid en pijn. Waarom lukt het niet? Ik ben daarna veel de partij in geweest om met de leden te praten. Voor- en tegenstanders. Ook om het vertrouwen terug te brengen. Ik heb erop gehamerd dat we twintig zetels in de Tweede Kamer en veertien zetels in de senaat hebben en dat 1,3 miljoen mensen op ons gestemd hebben. Die verwachten dat we voor ze knokken.’
De boodschap en de missie bleven onveranderd. Maar onder Klaver veranderde Progressief Nederland wel van strategie. Op een van zijn eerste bijeenkomsten als partijleider riep hij in Utrecht zijn achterban op om uit de eigen bubbels te breken. ‘Wat mij opvalt is dat mensen zich steeds vaker opsluiten in een groep met gelijkgestemden die het honderd procent met ze eens is. Maar het hele idee van een gezonde democratie is dat je niet alleen optrekt met mensen met wie je het eens bent, maar ook met wie je het oneens kan zijn.’
Het is de reden waarom Klaver tegenwoordig te vinden is in programma’s als Vandaag Inside, de rechtsgeoriënteerde talkshow waar Johan Derksen regelmatig uithaalt naar progressieve politici, onder wie Klaver zelf. ‘Zodra mensen je eng gaan vinden door alle onzin die op tv of in de krant over je verkondigd wordt, en mensen gaan daarin geloven, dan hebben we een probleem. Ik besloot terug te praten. Ik bepaal zelf wel wie ik ben.
‘Ik denk dat links en progressief Nederland zich ook veel te veel heeft laten labelen met wat we allemaal zouden zijn. Dus praat ik terug. Ik vind het ook belangrijk om te laten zien dat mensen op een normale manier van mening kunnen verschillen.’
Voor Klaver is het een manier om op eigen voorwaarden te bepalen waar het gesprek aan die tafels over gaat. ‘Vanuit Amerika heeft de cultuuroorlog ook Nederland bereikt. Rechtse politici vergroten culturele verschillen uit terwijl ondertussen al onze sociale zekerheden worden afgepakt. Dat betekent niet dat we het culturele debat uit de weg gaan. Maar we focussen op de grote zaken: extreemrechts probeert in onze samenleving en politiek te infiltreren. De veiligheidsdiensten waarschuwen ons voor de normalisering van extreemrechts. Dat willen we bestrijden.’
Inmiddels lijkt de weg omhoog zich te hebben ingezet voor Pro. De trends in de peilingen zetten de fusiepartij de afgelopen weken steevast bovenaan. De vrees voor een oprichtingscongres in mineur is verdwenen. ‘Ik denk dat we heel goed bezig zijn en dat Nederland dat ziet. Mensen zien dat we uitgesprokener zijn en veel meer vertrouwen uitstralen. Voorbeeld: te lang heeft links zich laten aanpraten dat het verantwoordelijk zou zijn voor de problemen met migratie. Nu zeggen we: ben je helemaal gek geworden? Rechts is verdorie al dertig jaar aan de macht.
‘Misschien is het wel de beschaafdheid en beleefdheid van links geweest om verontschuldigend te zijn, maar nu trekken we een grens. Alle problemen in de samenleving zijn niet de schuld van links. Het is een keer klaar. Rechts maakt er een zootje van op migratie en het is rechts dat ervoor zorgt dat het leven onbetaalbaar is.’
Een belangrijke testcase voor Klaver en zijn partij volgt deze zomer, wanneer het minderheidskabinet voor de begroting op zoek gaat naar steun bij de oppositie. Onlangs was het zorgwoordvoerder Julian Bushoff die in NRC bekendmaakte dat Pro openstaat voor zorgbezuinigingen, terwijl de partij campagne voerde met extra geld voor de zorg.
De bereidheid van Klaver om compromissen te sluiten met het centrumrechtse kabinet-Jetten kan afdoen aan de strategie om met een onversneden links geluid de volgende verkiezingen te winnen, een strategie waarmee Zohran Mamdani in New York de burgemeestersverkiezingen won en de Green Party zich in het Verenigd Koninkrijk als serieuze uitdager van Labour ontpopt.
Volgens Klaver zal zijn partij altijd bereid moeten zijn compromissen te sluiten. ‘Nederland heeft behoefte aan politici die bereid zijn grote stappen te zetten om dit land verder te helpen.’ Maar, verwijzend naar de gesneuvelde asielwetten en de chaotische begrotingsbehandeling van minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel), ziet Klaver een coalitie die alleen maar bezig is elkaar vliegen af te vangen. ‘Het was de belofte van D66 en CDA dat we dit soort politiek niet meer zouden bedrijven.’
Hij ziet het als rechtstreeks resultaat van de keuze voor een minderheidskabinet. ‘Ik heb al in de formatie gewaarschuwd dat we terecht zouden komen in een permanente formatie. De coalitie zal nu moeten kiezen: over rechts of over links. Die keuze hebben ze nog steeds niet gemaakt.’
Klaver maakt ook alvast duidelijk dat een deal waar Pro én JA21 deel van uitmaken, er wat hem betreft niet gaat komen. ‘De verschillen zijn levensgroot.’ JA21 is een van de radicaal-rechtse partijen in de Kamer die in het verkiezingsprogramma oproepen tot een actief remigratiebeleid. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) waarschuwde hier onlangs voor: ‘Rechtsextremisten streven naar remigratie, een verhullend woord waarmee zij doelen op het uiteindelijk deporteren van miljoenen mensen op basis van hun ras en geloof.’
Klaver diende onlangs met succes een motie in die het kabinet opriep geen zaken te doen met partijen die de racistische omvolkingstheorie verspreiden of geweld tegen vluchtelingen verheerlijken. ‘Het voorstaan van remigratie is niet een minder groot probleem dan de verspreiding van de omvolkingstheorie’, maakt Klaver duidelijk. ‘Het kabinet zal moeten kiezen. Over rechts? Dan wordt het oneerlijker en conservatiever. Of kiezen ze voor ons? Dat wordt het eerlijker en progressiever.’
De inzet voor komende zomer is helder. ‘Er zal een miljardenverschuiving moeten komen, waarbij de allerrijksten eerlijk gaan bijdragen en de megabezuinigingen op sociale zekerheid van tafel gaan. Wij vinden dat miljonairs meer belasting moeten betalen en gewone mensen minder. Dus moeten de belastingen op vermogen en winsten omhoog. Dat gebruiken we om het leven voor gewone mensen betaalbaarder te maken.’
Dat zal vragen om een fundamentele koerswijziging bij het kabinet, waar met name de VVD niet blij mee zal zijn. ‘Dat zal best ingewikkeld voor ze zijn’, beaamt Klaver. ‘Maar dit is wel wat wij willen, omdat ik denk dat Nederland dit nodig heeft. Dus het is aan hen om te kiezen. We willen graag dit land verder helpen, maar we zijn niet op aarde om het de VVD comfortabel te maken. We zijn er om de juiste dingen te doen en voor gewone mensen vooruitgang te boeken.’
Aan een boodschap aan VVD-leider Dilan Yesilgöz heeft Klaver weinig behoefte. ‘Ik weet niet of dat zin heeft. Ik heb wel een oproep aan het kabinet en in het bijzonder aan Jetten en Bontenbal: maak je verkiezingsbelofte waar. Jullie beloofden verandering. Laat de VVD niet dicteren wat jullie moeten doen. Nee, ik denk niet dat de VVD haar gedrag gaat aanpassen. Maar ik verwacht van D66 en CDA dat ze zeggen: we zijn er klaar mee, we gaan het anders doen. Pro staat klaar. Wij geloven dat we dit land op een andere manier moeten en kunnen regeren.’
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant