De door Oekraïne en Moldavië langverhoopte onderhandelingen over hun EU-lidmaatschap gaan maandag eindelijk officieel van start. De EU-landen zetten vrijdag het licht op groen. Het duurt naar verwachting nog zeker vijf jaar voordat de twee landen daadwerkelijk tot de EU zullen toetreden.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Tijdens een speciale ceremonie volgende week in Luxemburg worden de onderhandelingen geopend over het eerste cluster EU-wetgeving waaraan de kandidaatlanden moeten voldoen. Dat eerste cluster is meteen het politiek moeilijkste: het gaat om de regels voor een effectieve rechtsstaat, het uitbannen van corruptie en solide begrotingstoezicht. Oekraïne en Moldavië hopen dit jaar ook de besprekingen over de andere vijf clusters van EU-wetten te kunnen beginnen.
‘Dit is een erkenning van de vastberadenheid, moed en het harde werk die beide landen hebben getoond bij het doorvoeren van hervormingen, zelfs in het licht van immense uitdagingen’, zeiden voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie en EU-president António Costa vrijdagavond. ‘Uitbreiding van de EU is een strategische keuze.’
De vorige Hongaarse premier Viktor Orbán blokkeerde de afgelopen twee jaar het officiële begin van de onderhandelingen met Oekraïne en Moldavië. Dit tot grote frustratie en ergernis van niet alleen de kandidaten maar ook veel lidstaten. Het begin van de besprekingen vergt de unanieme instemming van alle EU-landen, een troef die Orbán – die warme banden onderhield met Moskou – graag uitspeelde.
De nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar maakte begin deze maand bekend het veto van zijn voorganger op te heffen. Vrijdag voegde Boedapest de daad bij het woord tijdens overleg van de EU-ambassadeurs van de lidstaten. Magyar zei onlangs dat de onderhandelingen met Kyiv tien tot vijftien jaar zullen duren. EU-ambtenaren denken dat het aanzienlijk sneller kan.
De officiële start van het overleg is vooral voor Oekraïne van groot symbolisch belang. Het land vecht tegen Rusland voor zijn voortbestaan, een strijd waarvan de EU zegt dat die ook haar vrijheid waarborgt. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft een duidelijk teken nodig dat aan het eind van de tunnel het licht van EU-lidmaatschap gloort. Kyiv had gehoopt volgend jaar al lid te zullen zijn.
Oekraïne en Moldavië vroegen in februari 2022, direct na de Russische invasie van Oekraïne, het EU-lidmaatschap aan. In juni van dat jaar kregen beide landen de kandidaatstatus. Eind 2023 stelden de EU-landen dat de onderhandelingen in principe begonnen konden worden.
Door de blokkade van Hongarije was dat formeel niet mogelijk. Achter de schermen zijn de onderhandelingen echter doorgegaan, om tijdverlies te beperken. Kyiv weet wat het moet doen en heeft al een deel van de vereiste hervormingen doorgevoerd. Van onderhandelingen is feitelijk geen sprake: een kandidaatland moet alle EU-wetgeving overnemen.
Die wetgeving is opgedeeld in zes clusters en 33 hoofdstukken. Het eerste cluster – over de Europese waarden – geldt als de basis; dit cluster wordt ook pas als laatste gesloten. Het afronden van de clusters – als alle hervormingen zijn doorgevoerd – vereist opnieuw unanimiteit.
De ervaring met eerdere EU-uitbreidingsrondes leert dat de onderhandelingen vijf tot tien jaar in beslag nemen. Daarna volgt nog de ratificatie van het toetredingsverdrag door alle nationale parlementen, wat al snel twee jaar vergt en opnieuw de instemming van alle lidstaten. In Brussel circuleren momenteel voorstellen om deze lange wachttijd draaglijker te maken door de kandidaatlanden alvast een deellidmaatschap (met beperkte voordelen) te geven.
Kandidaatlidstaat Montenegro sluit maandag twee nieuwe wetgevende hoofdstukken af. Het Balkanland hoopt nog dit jaar aan alle EU-vereisten te voldoen. De gesprekken over het toetredingsverdrag zijn inmiddels begonnen. Dat verdrag wordt als een blauwdruk gezien voor de andere landen in de Europese wachtkamer: naast Oekraïne en Moldavië zijn dat Albanië, Servië, Georgië, Kosovo, Bosnië, Noord-Macedonië en Turkije. In het toetredingsverdrag worden overgangstermijnen vastgelegd, onder meer over het vrij verkeer van werknemers, over de EU-subsidies voor boeren en het gebruik van het vetorecht.
Montenegro vroeg het EU-lidmaatschap in 2008 aan. Het land hoopt in 2028 te kunnen toetreden; EU-diplomaten achten 2030 een realistischer datum.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant