Tijdens de coronacrisis had Mark Rutte de adviezen van het OMT niet ‘heilig’ moeten noemen. Maar los van de woordkeuze vindt de oud-premier nog steeds dat hij ‘niet anders kon’ dan stevig leunen op de medische wetenschap.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Het verhoor van oud-premier Mark Rutte vrijdagmiddag is toch wel het moment waar de parlementaire enquêtecommissie corona sinds de aftrap twee weken geleden naartoe heeft gewerkt. Waar al verschillende mensen met hoofd- en bijrollen tijdens de coronaperiode in de enquêtezaal aanschoven, kwam alles samen bij de huidige secretaris-generaal van de Navo.
Dat geldt alleen al voor die eerste impactvolle weken. Terwijl Nederland in sneltreinvaart op slot ging en de ziekenhuizen de eerste golf besmettingen kregen te verwerken, moest Rutte op de inmiddels bekende coronapersconferenties de bakens verzetten. Uiteindelijk kwam het zelfs tot een zeer uitzonderlijke toespraak vanuit het torentje. ‘Samen komen we deze moeilijke tijd te boven’, zei Rutte toen. ‘Let een beetje op elkaar, ik reken op u.’
Achter de schermen speelde de crisis zich ook in sneltreinvaart af. Rutte moest samen met zijn ministers, ambtenaren en het Outbreak Management Team (OMT) in allerijl een crisisstructuur opzetten. Er moesten maatregelen worden genomen waarvan de effecten onzeker waren, steunpakketten moesten worden bedacht om de ergste gevolgen van die maatregelen weg te nemen en tussendoor moest er ook nog geregeerd worden.
Het is die meer verborgen kant waarin de enquêtecommissie deze vrijdag vooral geïnteresseerd is. In de eerste twee weken van de verhoren richtten de commissieleden zich met name op de eerste fase en de organisatie van de crisis. En omdat Rutte nog een keer zal langskomen voor een verhoor, is er deze middag veel tijd om daar uitgebreid bij stil te staan.
De commissie is onder meer benieuwd waarom in de eerste fase van de pandemie werd gekozen om het virus ‘maximaal te controleren’ in plaats van een ‘totale lockdown’ in te stellen. Volgens Rutte was er simpelweg geen andere keuze. Het land volledig op slot gooien zou hebben geleid ‘tot vereenzaming met een hoofdletter V’. Bovendien past zo’n lockdown niet bij een land als Nederland, dat volgens Rutte ‘een plezierige mate van anarchisme’ kent.
Ook het virus laten ‘uitrazen’ was geen optie. De gezondheidszorg was anders totaal ontwricht, zegt Rutte. ‘We zijn in Nederland door het oog van de naald gekropen’, aldus Rutte. ‘Dat waren misschien wel de spannendste weken van de hele crisis.’
Hoewel Rutte zonder twijfel de grootste naam is die tot nu toe is langsgekomen, waren de verwachtingen over het verhoor niet al te hooggespannen. Rutte heeft immers al meermaals moeten reageren op kritische vragen over zijn rol tijdens de crisis. Dat gebeurde in de Tweede Kamer, nog tijdens de pandemie. Van links tot rechts klonk al in de eerste maanden kritiek op het coronabeleid, dat ofwel te slap ofwel te streng zou zijn.
Rutte verdedigde zich door steevast te erkennen dat het kabinet bij de crisisaanpak inderdaad fouten maakte, maar benadrukte ook dat die niet te voorkomen waren. ‘Wij moeten met vijftig procent van de kennis honderd procent van de besluiten nemen’, was een uitspraak die hij meermaals herhaalde.
Die woorden herhaalt Rutte ook zes jaar na het begin van de pandemie. ‘Je vaart in de mist’, haalt hij een andere bekende uitspraak aan. Het kabinet moest tijdens de crisis ‘varen op het kompas van de medische wetenschap’. Als het gaat om de weging tussen het open houden van de samenleving en ontzien van de zorg spreekt de oud-premier over een constante ‘evenwichtsbalk’.
Over de mate waarop Rutte tijdens de crisis op de wetenschap leunde, klonk ook kritiek. De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) concludeerde dat het kabinet aan ‘medische tunnelvisie’ had geleden. Ook de manier waarop hij in persconferenties verwees naar de adviezen van het Outbreak Management Team (OMT) kwam hem op kritiek te staan. Hij noemde die publiekelijk ‘heilig’ en benadrukte het doorslaggevende belang ervan.
Microbioloog en toenmalig OMT-lid Jan Kluytmans zei vorige week in zijn verhoor dat hij die werkwijze onwenselijk vond. ‘Het OMT is geen besluitvormend maar adviserend orgaan’, zei hij. ‘Als je dan zegt ‘we doen wat het OMT adviseert’ dan maak je de rol van het OMT veel te zwaar. Het kabinet had keuzevrijheid.’ Ook OMT-voorzitter Jaap van Dissel deelde die mening. Dat Rutte vaak naar Van Dissel verwees voor de onderbouwing van politieke besluiten, maar daarbij achterwege liet dat het OMT niet verantwoordelijk was voor de uiteindelijke afweging, noemde de oud-voorzitter ‘kwetsbaar’.
Rutte vindt achteraf dat hij de adviezen niet ‘heilig’ had moeten noemen. Wel benadrukt hij dat de adviezen ‘leidend’ waren. ‘Maar het woord heilig is daar een overtreffende trap van. Ik snap Jaap van Dissel daar ook helemaal in.’
Allesbepalend waren de adviezen volgens Rutte ook niet. ‘De politiek is soeverein’. Tegelijk was corona wel ‘een crisis van de gezondheidszorg’ en waren wetenschappelijke inzichten dus doorslaggevend. Een voorbeeld daarvan is het instellen en verlengen van de avondklok. Rutte staat daar nog steeds achter. Doordat het aantal besmettingen opliep was er volgens Rutte geen ruimte voor het kabinet meer om naar minder ingrijpende maatregelen te kijken.
Het betekent niet dat er geen discussie was binnen het kabinet over de koers. Volgens Rutte zijn er wel degelijk ‘enorme ruzies’ geweest. Hij wijst ook op het vroegtijdige vertrek van toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer, die het niet eens was met het coronabeleid. De eenheid bewaren ‘lukte niet altijd’, aldus Rutte.
In dat verband houdt de commissie een appje voor aan Rutte dat hij stuurde aan toenmalig minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge. ‘Samen met Ferd tegen de rest’, staat er onder meer, een verwijzing naar de toenmalig minister van Justitie Ferd Grapperhaus. Rutte wil daar niet op ingaan, maar volgens hem laat het appje zien dat ‘onderling gevochten’ werd. Dat heeft ook een goede kant omdat het tunnelvisie bij bewindspersonen voorkomt, aldus de oud-premier. ‘Het hoort erbij. Dat is precies wat je wil.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant