Op 13 en 14 juni is de ‘Dag van de Architectuur’, met als thema ‘De solidaire samenleving’. Hoe kunnen gebouwen bijdragen aan verbinding? Dat is te zien in winkelcentrum Banne in Amsterdam-Noord. ‘Hier gebeurt iets dat zelden werkt.’
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
‘Het café van Ben’ noemen de zoontjes van architect Arna Mackic het Huis van de Wijk de Banne, gevestigd in het gelijknamige winkelcentrum in Amsterdam-Noord. Vanwege Ben (74), die als vrijwilliger vijf dagen per week achter de bar staat, zo ook deze middag. Het is er gezellig druk. Mensen werken achter hun laptop, lopen binnen voor een drankje, een groep kinderen is creatief in de weer bij de knutselclub.
Sinds ze vier jaar geleden naar deze buurt verhuisde, komt Mackic hier regelmatig voor een kop koffie, als ze haar jongste naar het bovengelegen kinderdagverblijf brengt, haar oudste naar judoles in de ondergelegen gymzaal, of na het boodschappen doen. Ben maakt altijd een praatje met haar en geeft steevast twee koekjes bij de koffie; hij weet dat die uiteindelijk bij haar zoontjes belanden.
Zo zijn ze ‘vertrouwde vreemden’ geworden, zoals sociaal psycholoog Stanley Milgram mensen beschrijft die elkaar niet echt kennen, maar door herhaalde ontmoetingen toch onderdeel worden van elkaars dagelijks leven.
Vertrouwde vreemden is ook de titel van het essay dat Mackic donderdag heeft voorgedragen bij de aftrap van de landelijke Dag van de Architectuur op 13 en 14 juni. Komend weekend zijn overal bijzondere gebouwen te bezoeken. Met het overkoepelende thema ‘De solidaire samenleving’ richt de organisatie de aandacht op de sociale impact van gebouwen, waarover ontwerpers, gemeenten en plannenmakers kunnen nadenken.
Mackic is als ‘Essayist van de Dag van de Architectuur’ gevraagd om op het thema te reflecteren. Zij betoogt dat solidariteit niet vanzelf ontstaat, maar ruimtelijke voorwaarden nodig heeft – en omgekeerd, dat architectuur ontmoeting kan verhinderen.
Winkelcentrum De Banne uit 2013, ontworpen door Eric Scholman van rphs+ architecten, schuift Mackic naar voren als een geslaagd project. ‘Misschien niet het soort gebouw dat je direct associeert met architectuur van betekenis. Het is geen icoon en nooit gepubliceerd in architectuurtijdschriften’, zegt ze tijdens een rondgang door het bakstenen blok met glazen gevels. ‘Toch gebeurt in deze alledaagse omgeving iets wat in beleid voortdurend wordt nagestreefd, maar in de praktijk zelden werkt: ontmoeting tussen verschillende leefwerelden.’
Hoe dat hier is gelukt? Het begint met de combinatie van winkels – van Zeeman en kaasboer tot Surinaamse supermarkt – kinderopvang, een bibliotheek, sportzalen en het Huis van de Wijk, aldus Mackic. ‘Met die mix van functies, verbonden via een overdekte boulevard, trek je verschillende groepen mensen. Het diverse programma van het Huis van de Wijk, met taalcursussen, een breigroep en klaverjasavonden, helpt daarbij. Bovendien zijn ruimtes vaak op verschillende manieren te gebruiken. In de zaaltjes wordt vergaderd, komen ouderen dansen, en mijn zoontje heeft er judoles.’
Een tweede factor van belang is toegankelijkheid. De winkels op de verdieping bereik je via een rolbaan of met de lift. Het Huis van de Wijk, direct aan de entree gelegen op de begane grond, kom je, ook met een rolstoel of scootmobiel, gemakkelijk binnen dankzij automatische deuren. Mackic: ‘Doordat er geen formele receptie is, maar een bar waar je altijd terechtkunt, voelt het laagdrempelig. Ook de lage prijzen spelen mee: een cappuccino kost hier 1,60 euro. In het café verderop is dat 4 euro.’
Eenmaal in het winkelcentrum zie je dat mensen er vaak een tijd verblijven. ‘Dat komt doordat je hier droog staat, en het aangenaam licht is’, blikt Mackic omhoog naar het glazen dak van de passage. Bij de bakkerij wijst ze op een stel tafeltjes. ‘Zo’n hoekje nodigt uit om hier je croissant op te eten en even te kletsen.’ In de entreehal staan bankjes; er zit een oudere meneer met boodschappenkarretje en een moeder die haar dreumes een fles melk geeft.
Het succes van het Huis van de Wijk is volgens Mackic vooral ook te danken aan de mensen die er werken. ‘Dit is mijn hobby, ik vind het fijn om achter die bar te hangen, oudjes te helpen’, zegt Ben, terwijl hij zijn hand opsteekt naar een bekende. ‘Laatst kwam een buurvrouwtje huilend binnen. Ze moest drie maanden wachten op haar scootmobiel, terwijl ze met haar rollator nauwelijks de deur uit kon. Met mijn collega Mario ben ik gaan bellen met de gemeente. Op vrijdag zat ze hier, op dinsdag had ze haar scootmobiel.’
Hij legt uit dat hij zich probeert te verplaatsen in een ander. ‘Van die meneer daar’ (hij kijkt richting de leestafel) ‘weet ik dat hij trillende handen heeft, dus breng ik zijn koffie, dat is een kleine moeite. Zie ik iemand heel stil zitten, dan stap ik erop af: gaat het goed met je?’
Mackic: ‘Maar je kunt je pas verplaatsen in iemand, als je contact maakt. Daarbij kan architectuur helpen.’ Voor haar is De Banne niet alleen een favoriete ontmoetingsplek, maar ook ‘studiemateriaal’ bij de projecten waaraan ze werkt met haar bureau Studio L A. Er ligt onder andere een ontwerp op de tekentafel voor een jongerencentrum aan het Buikslotermeerplein, 2 kilometer verderop in Amsterdam-Noord. ‘De geleerde lessen passen we nu toe in dat plan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant