Crisisadvies Hoe verwerk je als basisschool een tragedie zoals het verongelukken van drie leerlingen en de directeur? „Zorg voor enige mate van voorspelbaarheid en vertrouwde gezichten.”
Langs de N290 in Zeeland worden bloemen, knuffels en kaarsen neergelegd op de plek van het dodelijke verkeersongeval.
Een „poel van verdriet”. Zo omschreef Sjoerd Sanderse, voorzitter van scholengemeenschap Elevantio, de basisschool De Warande die donderdag werd getroffen door een tragisch ongeval. In Zeeuws-Vlaanderen reed een automobilist in op een groep 8 op schoolkamp. Drie leerlingen van de school in Axel verongelukten. Ook de basisschooldirecteur, die mee was als begeleider, kwam om het leven.
In heel Zeeland hingen vrijdag vlaggen halfstok. Bij De Warande werden bloemen en knuffels neergelegd bij het schoolplein. Sanderse kon vrijdag nog niet zeggen hoe het met de kinderen gaat die in het ziekenhuis worden behandeld. De negentienjarige man uit Hulst die donderdag is opgepakt, blijft langer vastzitten. Het OM heeft inmiddels bevestigd dat hij de bestuurder was en het ongeluk heeft veroorzaakt.
De deuren waren vrijdag weer open op de Axelse basisschool. In dit soort situaties is het voor betrokkenen fijn als je er op school voor elkaar kan zijn, zegt Lynn Louwe van stichting School & Veiligheid. „Met een bepaalde mate van voorspelbaarheid en vertrouwde gezichten”, waarmee ze doelt op de leerkrachten. Uit privacyoverweging doet de stichting geen uitspraken over welke scholen ze adviseert bij ontwrichtende gebeurtenissen. Ze spreekt in het algemeen over adviezen die de stichting aan schoolbesturen verstrekt.
„De ontreddering is zo groot in de eerste uren dat niet iedereen weet hoe hiermee om te gaan”, zegt Louwe. Soms hebben leerkrachten of andere personeelsleden ervaring met ingrijpende gebeurtenissen. Niet elke leerkracht kan het aan om direct weer voor de klas te staan, zegt Louwe. De GGD Zeeland coördineert de psychosociale hulp en laat weten dat onder andere jeugdartsen en –verpleegkundigen uit de betreffende gemeente op de school aanwezig zijn.
Het is goed om gebruik te maken van bestaande netwerken, zegt Louwe. „Ga er maar aan staan als school.” Bij voorkeur blijven externe hulpverleners op de achtergrond, zegt Louwe. „Als school wil je die stabiele basis blijven. Dat betekent dat je het onderwijsteam zo goed mogelijk wil ondersteunen, zodat de leerkrachten het vertrouwde gezicht blijven voor de kinderen. Die wil je zoveel mogelijk een stabiele voortgang geven. De school mag de school blijven.”
„We adviseren om – zodra daar ruimte voor is – in contact te treden met nabestaanden en af te stemmen welke stappen je als school zet. Daarmee voorkom je dat er op school allemaal niet-passende of onprettige dingen gebeuren. Dat is een zorgvuldige balans, elk uur kan dat contact weer anders verlopen. Het is geen lineair proces.”
Die afstemming is ook belangrijk bij het gesprek over hoe het afscheid van de dodelijke slachtoffers vorm te geven. Louwe: „Denk aan gedenkplekjes, aan rituelen. En hoelang duurt dat dan? Zodat het geen verrassing is als dit straks weer wordt weggehaald.”
De groepsleerkracht heeft het beste zicht op de behoeften van de leerlingen, zegt Louwe. „De één is heel sensitief, de ander keert in zichzelf. De één is beweeglijk en wil veel naar buiten, de ander is verbaal misschien heel aanwezig. Het is fijn om kinderen hierin de ruimte te geven.”
Ook in de communicatie over heftige gebeurtenissen is het zaak om te vertrouwen op de docenten. Bij jonge kinderen raden experts af om in termen te spreken als „voor altijd slapen” , zo staat bijvoorbeeld in het Psychosociaal Veiligheidsplan van de GGD in West-Brabant. Louwe: „Net als dat iemand nu een ‘sterretje geworden is’. Voor kinderen met een levendige fantasiewereld is zo’n uitdrukking abstract.”