De coronabestrijders van de overheid raakten in de loop van 2021 het contact met de samenleving kwijt. Steeds meer Nederlanders hielden zich niet meer aan de strenge regels, mede doordat er complottheorieën in omloop kwamen. Deze mensen hadden achteraf gezien geen ‘wappie’ genoemd moeten worden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Dat heeft oud-premier Dick Schoof vrijdag gezegd tegen de parlementaire enquêtecommissie corona. Schoof was tijdens de corona-uitbraak in 2020 en 2021 de hoogste ambtenaar bij het ministerie van Justitie en Veiligheid en was in die rol verantwoordelijk voor het invoeren en handhaven van strenge coronamaatregelen, zoals de lockdown en de avondklok.
Naarmate de coronacrisis vorderde, begon het tot het kabinet en ook de ambtelijke top door te dringen dat steeds meer mensen wel ‘klaar’ waren met de opgelegde coronamaatregelen. Nederlanders hielden zich steeds slechter aan regels en adviezen, zoals afstand houden en regelmatig handen wassen. Het effect van de wekelijkse persconferenties waarin onder andere premier Rutte de noodzaak van de regels toelichtte, begon een jaar na het begin van de crisis ernstig af te nemen.
‘Ik denk dat dat te maken had met vermoeidheid van het Nederlandse publiek: steeds dezelfde mensen en dezelfde boodschap’, zei Schoof daarover. Maar ook de nadruk die de overheid in de beginfase van de crisis vrijwel uitsluitend legde op het indammen van gezondheidsrisico’s speelde mee. Ondertussen was er wat hem betreft weinig oog voor de desastreuze maatschappelijke en economische effecten van het strenge coronabeleid.
‘Lockdowns, sluitingen, de avondklok, dat waren onderwerpen waar het begrip bij de mensen voor een belangrijk deel weg was’, zei Schoof vrijdag tegen de coronacommissie. Maar ook het faillissement van bedrijven, de eenzaamheid onder jongeren en ouderen (door sluiting van scholen en bezoekuren bij verpleeghuizen) ondermijnden het draagvlak voor de strenge coronamaatregelen. ‘We waren een deel van ons contact met de samenleving kwijtgeraakt’, aldus Schoof.
Het kabinet ‘worstelde’ met de vraag hoe het de indirecte effecten van het coronabeleid kon ‘laten meewegen’ bij het nemen van besluiten, vertelde Schoof. ‘Het blijft een ontzettend ingewikkeld dilemma. Want hoeveel doden moet je accepteren ten opzichte van de maatschappelijke impact op de jongere die niet naar school gaat of een bedrijf dat niet functioneert?’, zei Schoof. ‘Dat blijft een keuze die bijna niet te maken is.’
Volgens Schoof hebben ze op de ministeries geprobeerd om een soort beslissingsmodel te maken, waarin alle verschillende effecten werden meegewogen. ‘Maar het was ingewikkeld om het effect van de sluiting van scholen in dezelfde harde cijfers te meten als de covidcijfers.’
Het gevolg was wel dat het draagvlak voor strenge maatregelen onder steeds meer Nederlanders weg was, concludeerde Schoof. Hij pleitte er vrijdag dan ook voor om bij een toekomstige crisis tóch naar een manier te zoeken om de sociaal-maatschappelijke effecten meer te laten meewegen in de besluitvorming.
Er waren ook mensen die zich afkeerden van het coronabeleid omdat ze niet geloofden in de ernst van het virus. In de volksmond werden zij ook wel aangeduid als ‘wappies’. Tijdens het coronaverhoor werd Schoof gevraagd of hij, net als de voormalige baas van de NCTV, Pieter-Jaap Aalbersberg, inmiddels spijt had van het gebruik van de term ‘wappies’, een woord dat ook door sommige overheidsbekleders in de mond was genomen.
Dat beaamde Schoof. ‘Ik denk dat het nooit helpt als je mensen, die vanuit zichzelf serieus met dingen bezig zijn, ridiculiseert. Dan zet je mensen weg en dan bereik je ze ook nooit meer. Dus in die zin kan ik me de opvatting van de NCTV heel goed voorstellen.’
De opkomst van complottheorieën baart Schoof wel zorgen bij het bestrijden van volgende crises. ‘Ze verspreiden zich allemaal razendsnel. En ik denk dat we nog steeds worstelen met het vraagstuk over hoe je daar als overheid verantwoordelijk mee omgaat. Want je wilt geen censuur plegen, maar je wilt ook de feiten wel de feiten laten blijven’, aldus Schoof.
Hoe dit dilemma in een volgende crisis beslecht moet worden, weet Schoof nog niet. ‘Misschien toch naar influencers kijken. Of kijken hoe je in die media toch een rol kan claimen die betrouwbaar is voor mensen die informatie zoeken.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant