Mind the Gap! Festival Mind the Gap! is gewijd aan klassieke muziek van zwarte componisten. Rebeca Omordia speelt pianomuziek uit alle windstreken van het Afrikaanse continent. Njioma Grevious soleert in het ‘Vioolconcert’ van Samuel Coleridge-Taylor, waarin Romantiek en spirituals samensmelten.
Rebeca Omordia.
Westerse klassieke muziek was eeuwenlang een spierwit bastion en nu er voorzichtig iets verschuift, klinkt er soms gemor in de wandelgangen – is het werk van die herontdekte componisten van kleur eigenlijk wel ‘goed genoeg’? Je kunt beter een andere vraag stellen. Welke muziekliefhebber bij zijn volle verstand zou zich, om maar wat te noemen, het Vioolconcert van Samuel Coleridge-Taylor onthouden?
Coleridge-Taylors meesterlijke concert is een van de blikvangers in het nieuwe Festival Mind the Gap! dat komende week plaatsvindt in het Amsterdamse Concertgebouw. Mind the Gap! is gewijd aan componisten die buiten de klassieke canon vallen, met een focus op zwarte componisten uit Europa, Amerika en Afrika. Coleridge-Taylors Vioolconcert klinkt dinsdagavond in een verfrissend geheel niet-wit programma, met rijzende ster Njioma Chinyere Grevious als solist. Het Britse Chineke! Orchestra speelt daarnaast werk van Florence Price en Concertgebouw-composer-in-residence Carlos Simon.
Waarom is zo’n festival eigenlijk nodig? Njioma Grevious legt de vinger op de zere plek, in een videogesprek vanuit Wenen, waar ze Coleridge-Taylor een week eerder uitvoert in het Konzerthaus: „Mensen vinden het moeilijk om kwaliteit te verwachten van mensen die eruitzien zoals ik. Maar als ze het stuk eenmaal gehoord hebben, vinden ze het geweldig.”
Een festival als Mind the Gap! biedt een podium en genereert aandacht, maar het ideaal is dat goede muziek van componisten van kleur een prominentere plek krijgt in de reguliere programmering. „Juist in een zaal als het Concertgebouw, een van de grootste podia in de klassieke muziek, is dit belangrijk”, zegt Grevious, die vorige zomer nog met het Brussels Philharmonic in de Grote Zaal stond, toen óók met Coleridge-Taylors concert.
Coleridge-Taylor componeerde het Vioolconcert kort voor zijn dood in 1912. Als twintiger was hij wereldberoemd geworden met zijn cantatedrieluik The song of Hiawatha, maar hij stierf jong en raakte in vergetelheid. Net als Dvořák verdiepte de Engelsman Coleridge-Taylor zich in de traditionele spirituals van de zwarte Amerikaanse gemeenschap, bij wie hij zich nauw betrokken voelde.
Grevious: „Coleridge-Taylor citeert de spirituals niet letterlijk, maar het werk ademt een diep begrip van de muziek en het lot van zwarte Amerikanen. Spirituals zijn ontstaan uit behoefte aan troost en houvast in de duistere realiteit van de slavernij. Als ik en de geweldige musici van Chineke! zijn concert uitvoeren, voelen we zijn trots, zijn hoop en zijn waarden. Wat het concert uitdrukt is de strijd voor vrijheid, soms tegen de klippen op.”
Naast muziek van zwarte componisten die werken in westerse landen, is er op Mind the Gap! ook aandacht voor muziek van componisten uit Afrika. Wie daar alles van weet, is pianiste Rebeca Omordia, die sinds een aantal jaren furore maakt met haar project African Pianism. Woensdagavond speelt Omordia een solorecital met werk van hoofdzakelijk Afrikaanse componisten. Woensdagmiddag is er een gratis lunchconcert door pianostudenten van het Conservatorium van Amsterdam, die intensief door Omordia gecoacht zijn en een keuze hebben gemaakt uit haar repertoire.
Njioma Grevious.
Omordia, geboren in Roemenië, heeft een Roemeense moeder en een Nigeriaanse vader die voor zijn geneeskundestudie naar Boekarest was gekomen. Een muziekcarrière werd niet aangemoedigd, maar Omordia toonde talent en doorzettingsvermogen en ontwikkelde zich tot concertpianist in de klassieke traditie. „Mijn interesse in Nigeriaanse muziek ontstond pas laat, in 2010. Mijn grootvader speelde traditionele fluitmuziek, en ik vroeg me af of er ook Nigeriaanse pianomuziek bestond. Tot mijn verbazing ontdekte ik een complete pianoschóól. Het eerste werk dat ik speelde was de Pianosonate van Ayo Bankole die ik ook in het Concertgebouw uitvoer. Het was een openbaring”, zegt Omordia in een videogesprek vanuit Londen.
Via pionier Bankole, die tot zijn dood op 41-jarige leeftijd in 1976 een ster was in Nigeria, kwam Omordia talloze andere componisten op het spoor. Zoals Fred Onovwerosuoke, die haar uitnodigde op zijn festival in het Amerikaanse St Louis, Missouri. „Fred O”, zoals Omordia hem noemt, „zong en danste zijn muziek voor me. Ik heb zoveel van hem geleerd. Deze componisten zijn opgeleid in de westerse klassieke traditie, maar putten ook uit orale Afrikaanse tradities. Ik speel bijvoorbeeld een aantal van Fred O’s 24 Studies in African Rhythms. Kennis van de uitvoeringspraktijk is daarvoor onontbeerlijk – net als bij westerse muziek.”
Omordia zette Onovwerosuoke’s ritmestudies op haar eerste album gewijd aan Afrikaanse componisten, Ekele uit 2018. Haar ogen beginnen te stralen als het album ter sprake komt. „De meeste mensen vergeten Ekele. Maar daar is het voor mij begonnen. Ik heb dat album opgenomen in een lege zaal in Boekarest en daarna ben ik met de opname gaan leuren, op zoek naar een label dat zich eraan wilde wagen.” Het werd een onverwacht succes, waarna onder meer African Pianism vol. 1 & 2 volgden – naast een trits ‘reguliere’ klassieke albums. Omordia beperkte zich niet tot Nigeria, maar deed onderzoek van Algerije tot Zuid-Afrika en diepte een keur aan verrassende en springlevende pianowerken op. In het werk van Nabil Benabdeljalil hoor je bijvoorbeeld de wereld van de Arabische makam terug.
„Andere mensen kopen een huis of een mooie auto. Ik heb vier albums opgenomen”, zegt Omordia. Haar drive wordt beloond. Met lof, prijzen én een eigen pianoserie in de gerenommeerde Wigmore Hall in Londen, de stad waar ze al twintig jaar woont. Een eigen huis kopen zit er nog steeds niet in, laat ze doorschemeren. „Financieel ben ik nog steeds aan het herstellen. Maar ik heb drie pláátsen waar ik me thuis voel: Londen, Nigeria en Roemenië. Dat vind ik rijkdom.” Wanneer ze ‘Nigeria’ zegt, legt ze een hand op haar hart.
Festival Mind the Gap!, 15 t/m 18 juni & 21 juni in Het Concertgebouw in Amsterdam. Info: concertgebouw.nl