Wat zijn dit voor vragen? Zeven dilemma’s voor actrice Claire Bender (32), die momenteel te zien is als de beste vriendin van Etty Hillesum in de serie Etty, als consent gevend vriendinnetje Roos in Haantjes en als Ada, een van de vrienden in Dertigers.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
Etty of De Joodse Raad?
‘Wat een rottige vraag. Allebei die series zijn waardevol en er zijn zoveel overeenkomsten in wat ze uitdragen. Ik vond het een eer om Virrie Cohen te mogen spelen in De Joodse Raad. In veel oorlogsverhalen wordt toch gedaan alsof er een moment is waarop je bewust een keuze maakt tussen goed en kwaad. Alsof het een soort T-splitsing is. Deze serie laat zien dat zo’n punt zich helemaal niet zo duidelijk hoeft aan te dienen.
‘Bij Etty vind ik Etty Hillesum als persoon, zoals ze in haar beroemde, postuum uitgegeven oorlogsdagboek naar voren komt, zo inspirerend. Dat ze als Joodse vrouw tijdens de bezetting, ondanks alle kwaadaardigheid om haar heen, zo volledig overtuigd bleef van zachtmoedigheid of liefde. Dat ze in haat nooit een oplossing zag.
‘Wat bijzonder is aan die serie, is dat ze zich in een soort tijdloze tijd afspeelt. Er zitten modernere elementen in, zoals een spijkerbroek of een tram van twintig jaar geleden, waardoor de oorlog meer naar het huidige Amsterdam wordt getrokken en het dichterbij komt. Dat doet ook iets met je spel. Als je alleen omringd bent door de donkerejarenveertig-esthetiek, ben je geneigd om behoudender te spelen. Hier wordt het losser.
‘Ik speel in Etty een kleinere rol dan in De Joodse Raad: ik ben Etty’s beste vriendin. Maar omdat zij zo van haar houdt, en ík zo van haar hou, en ik ook zo hou van Julia Windischbauer, die Etty speelt, voelde ik me toch meer verbonden met de serie dan bij andere bijrollen het geval was.’
Op gevoel of research?
‘Uiteindelijk op gevoel, maar bij De Joodse Raad vond ik dat niet genoeg. Ik voelde een enorme verantwoordelijkheid, ook omdat ik zelf niet Joods ben. Dus heb ik contact gezocht met een rabbijn en daardoor kon ik de viering van de sjabbat bijwonen. Ik ben zelf niet religieus opgevoed en van een aantal gebruiken dacht ik wel: dit zouden we allemaal moeten doen. Alleen al zo’n rustdag zonder schermen: er is zo veel ruimte voor bezinning en rust dat je contact maakt met elkaar en gesprekken gaat voeren die je anders niet voert.
‘Ik heb podcasts geluisterd, rondleidingen gedaan, en wat nog meer? O ja, ik ben stiekem de Hollandsche Schouwburg ingeslopen, toen die werd gerenoveerd. Een van de bouwvakkers heeft me naar binnen gesmokkeld. De opzichter was woedend.
‘En ik ben bij Rob Oudkerk, de zoon van Virrie, thuis geweest om dier memoires te lezen. Opgeschreven in een schriftje, in haar handschrift. Heel spannend. En ongemakkelijk. Ik heb dyslexie, dus ik lees enorm traag. Ik dacht de hele tijd: hij zit zich vast af te vragen of ik nog eens naar huis ga.
‘Misschien was het interessantste daaruit hoe ze vóór de oorlog leefde; daardoor voelde ik wat ze is kwijtgeraakt. Ze beschreef haar gezinssituatie zo vrolijk en leuk. Dat hele stijve, donkere beeld dat ik altijd bij de jaren veertig had, werd daardoor doorbroken.
Mabel of Margarita?
‘Mabel natuurlijk, die ik speel in de serie Máxima en straks in de spin-off Mabel & Margarita. Ik vind haar enorm indrukwekkend. Stoer, autonoom en niet bang. Volgens mij houdt ze wel van wat thrills in haar leven, en dat vind ik gewoon vet. Ook om te spelen.
‘In Máxima mocht het geen imitatie of persiflage worden, dus ik heb geen maniertjes bestudeerd. Ik heb wel geprobeerd te onderzoeken waarom ze zo’n enorme aantrekkingskracht heeft op mensen – want dat heeft ze. Beatrix is dól op haar. Ik denk dat het ook is omdat ze niet bang is, zeer bekwaam is in het sociale ‘spel’ en veel contact maakt: ze blijft mensen vaak voortdurend aankijken als ze met ze praat. En dan zegt ze ongelooflijk intelligente dingen én ze is grappig. God, het klinkt alsof ik verliefd op haar ben. Ik ben ook gek op haar. Je moet altijd van je personages houden.
‘Het is wel een zware verantwoordelijkheid als je een echt persoon speelt. Bij Virrie voelde ik die nog meer. Ik voelde de druk om haar eer aan doen. Maar tegelijkertijd moet je dat wel proberen los te laten. Anders kan het niet.’
Twintiger of dertiger?
‘Liever dertiger. Ik begin het eindelijk een beetje te snappen. Hoop ik. Overigens heb ik ook niet het gevoel dat ik op mijn 20ste onbezorgd wat aanklooide en het nu pas serieus wordt. Veel mensen kennen me vanwege De Joodse Raad, maar ik heb daarvoor al in vrij grote projecten gespeeld, vooral in het theater. Ik voelde altijd de verantwoordelijkheid om te leveren, om het goed te doen. Nee, die druk is niet minder geworden, maar ik leer er beter mee om te gaan.’
Martijn Lakemeier of Joosje Duk?
‘Ja, wat is dít nou weer? Ik ken ze allebei al vanaf mijn 15de. Ik hou van allebei. Nou, oké, Joosje is wel echt een hecht vriendinnetje. Sorry Martijn.
‘Joosje regisseerde ons allebei in Máxima, waarin Martijn Willem-Alexander speelt, en ze gaat Mabel & Margarita doen. Voor mij maakt dat het project extra bijzonder. Normaal gesproken laat je niet zo snel je twijfels merken aan een regisseur. Of je een scène goed gedaan hebt bijvoorbeeld, of andere aarzelingen. Maar bij Joos durf ik dat wel. Het is prettig als je elkaar goed kent en je veilig voelt. Dat je samen kunt lachen en weet wat iemands referentiekader is. Soms kan ik wel vergeten dat dat voor ánderen niet per se duidelijk is. ‘Ik voel me echt een beetje Dr. Doofenshmirtz in Phineas and Furb’, zei ik laatst tegen haar. ‘Snap ik wel’, zei zij. Ondertussen stond Bram Suijker, die Friso speelt, er verbijsterd naast.’
Groenteboer of Rabarber?
‘Ha, je hebt gelezen dat ik vroeger groenteboer wilde worden! Ik vond een keer een vriendenboekje terug: foto van mezelf als blond klein meisje, breed lachend, twee staartjes, ‘later word ik slager’ eronder. Ik wilde geen juf of kapper worden, zoals de andere meisjes, dus koos ik een van de andere drie beroepen die ik kende. Die ik zag als ik met mijn ouders boodschappen ging doen op het Almeloplein: groenteboer, bakker of slager.
‘Mijn leven was veilig en klein. Ik kom uit een geweldig warm gezin. Ik zou het liefst iedereen de hele tijd foto’s willen laten zien, ‘kijk, dit is mijn vader, dit is mijn moeder, dit is mijn broertje’. De deur stond altijd open, dus er gebeurde van alles, maar het was allemaal heel veilig.
‘Mijn moeder heeft me naar theaterschool Rabarber gebracht omdat ze dacht dat ik daar wel zou passen, als een dromerig, fantasierijk kind. Toen ik echt klein was bijvoorbeeld, had ik een hele vriendengroep aan fantasievriendjes: Lala, Dame, Kelly en Apica. Ze was al eens naar het consultatiebureau gegaan om te vragen of dat wel oké was. De verpleegkundige heeft er toen nog een hele studie van gemaakt, omdat ze het niet eerder zo had meegemaakt. Zolang ik verder wel contact maakte, was het prima, concludeerde ze, en dat deed ik.
‘Wat zo geweldig is aan op het podium staan, is dat je zo áán bent. Je hebt met zo veel dingen contact – met je tegenspelers, de tekst, het publiek, met jezelf. Het is alsof de wereld even wordt opgetild. Dat vind ik mooi. Soms wil ik het leven even opeten en op die momenten kom je daar dichtbij.’
Grenzen bewaken of opzoeken?
Opzoeken. Intimiteitscoördinatoren hebben het vaak over kleuren: ‘In welke kleur zit je?’ En dan heb je groen, geel, oranje en rood. Rood is vreselijk: dan wil je naar huis, huilen en in je bed liggen. Maar groen is óók niet wat je wil. Daar gebeurt niets interessants. Dus moet je naar geel en oranje, naar waar het spannend is en zindert, maar op een leuke, oké manier. Daar begint creativiteit.
‘Ik heb weleens in rood gezeten, ja. Toen ik begon, na mijn afstuderen, was #MeToo nog niet geweest. Er is echt veel veranderd sinds die tijd. Er is een cultuur ontstaan waarin het makkelijker is om dingen aan te geven. En het is makkelijker geworden om voor jezelf aan te voelen waar de grens ligt. Als je er niet bij stilstaat, rek je die snel automatisch op.
‘In de komedie Cast speel ik zelf een intimiteitscoördinator, Kiki. Het kan natuurlijk ook wat komisch krijgen, op de set steeds plechtig om toestemming vragen bijvoorbeeld. Het is een nieuw beroep, dus het is soms nog zoeken. Maar ik waakte er wel voor dat ik het niet belachelijk zou maken. Je lacht eerder om Kiki als personage, die het allemaal zo extreem goed wil doen dat ze haar vak nogal rigide opvat.
‘Wat ik vooral fijn vind aan intimiteitscoördinatoren, is dat ze scènes kunnen verdiepen. Alleen al doordat je er langere gesprekken over hebt en naar een choreografie zoekt. Eigenlijk zou je naar elke scène zo willen kijken als naar een intimiteitscène, met zo veel extra aandacht.’
Etty en Dertigers zijn te zien via de NPO. Haantjes staat op Netflix.
Claire Bender
1993 Geboren in Den Haag
2001-2010 Jeugdtheaterschool Rabarber
2006 Eerste keer op het toneel: bijrol in Blackbird door Het Nationale Toneel
2009 Eerste speelfilmrol Lover of loser
2012-2016 Toneelacademie Maastricht
2015-2016 Rundfunk
2015-2018 Voorstellingen bij Theater Utrecht (o.a. Platanov) en ITA (o.a. Ibsen huis)
2019 Serie Morten
2020 Voorstelling Kinderen van Nora (ITA)
2021 Voorstelling Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht (Theateralliantie)
2023 Hoofdrol in speelfilm Only You. Films Happy Ending en Goodbye Stranger, series Cast en Het klokhuis (tot heden)
2024 Serie De Joodse Raad
2024-2026 Serie Dertigers
2025 Serie Máxima seizoen 2 (als Mabel Wisse Smit). Voorstelling Wie is er bang voor Virginia Woolf?
Claire Bender woont in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant