De beursgang van SpaceX wordt de grootste ooit, vergezeld van enorme beloften én enorme risico’s. Oprichter Elon Musk kan de eerste biljonair ooit worden. Vanwaar het enthousiasme om zoveel geld te storten in een verlieslatend bedrijf?
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft over technologie. Speciale aandacht heeft hij voor de opmars van kunstmatige intelligentie.
Zelden, misschien wel nooit, bevatte het nogal droge document dat bedrijven voor hun beursgang moeten indienen – de prospectus – zoveel ronkende taal als dat van SpaceX. Oprichter Elon Musk wil niet ‘gewoon’ geld gaan verdienen aan satellietdiensten of ‘gewoon’ een dominante positie veroveren in de AI-markt.
Nee, de rijkste man ter wereld wil, zo claimt hij, AI-datacenters in een baan om de aarde brengen, fabrieken neerzetten op de maan, mijnbouw bedrijven op asteroïden, marskolonies oprichten en ‘het licht van het bewustzijn tot in de sterren laten reiken’. Op de langere termijn moet de mensheid worden behoed ‘voor het lot van de dinosaurussen’ door stappen te zetten richting een beschaving van ‘Kardashev Type 2-status’. Dat houdt in dat de mens alle energie van de zon in zijn geheel weet te benutten.
En de investeerders maar lachen? Nee hoor. De beursgang van het in 2002 opgerichte SpaceX, die vrijdag is, wordt naar verwachting de grootste ooit. Met afstand.
Hoe steekt deze aan alle kanten uitzonderlijke beursgang in elkaar? En wat doet SpaceX eigenlijk, behalve immense beloften doen?
Wie naar de beurs gaat, verkoopt stukjes van een bedrijf om geld op te halen. Aandeelhouders krijgen in veel gevallen een deel van de winst, mogen van zich laten horen bij aandeelhoudersvergaderingen en kunnen hun aandelen weer doorverkopen.
SpaceX zet vandaag meer dan een half miljard aandelen in de markt, voor 135 dollar per stuk, wat neerkomt op 75 miljard dollar in totaal. Blijkt deze prijs niet goed aan te sluiten bij wat beleggers er werkelijk voor over hebben, dan kan de aandelenkoers zomaar instorten of juist omhoogschieten.
De aandelen die vandaag worden uitgegeven, vormen overigens slechts een paar procent van het totaal. Verreweg de meeste blijven in handen van vroegere investeerders, bestuurders en uiteraard Elon Musk zelf. Tel je al hun aandelen mee, dan kom je uit op 1,75 biljoen dollar; de verwachte marktwaarde van SpaceX als geheel.
Musk zal opzien tegen de strenge regels voor transparantie die bij zo’n beursgang horen. Maar hij heeft het geld hard nodig. Voordat hij toekomt aan zijn meer extravagante plannen, pompt hij in het hier en nu tientallen miljarden in de bouw van datacenters, het trainen van AI-modellen en het ontwikkelen van zijn raketten.
Daarin lijkt SpaceX op andere AI-gerelateerde bedrijven, zoals OpenAI, Anthropic, Google en Amazon, die gezamenlijk honderden miljarden dollars per jaar investeren in AI. Toch is de beurswaarde die investeerders aan SpaceX toekennen zelfs in vergelijking met andere techreuzen exorbitant hoog, gezien de daadwerkelijke omzet van 18,7 miljard dollar.
Er is bovendien een goede reden dat de prospectus zinnen bevat als: ‘We hebben een geschiedenis van netto verliezen en het is mogelijk dat we in de toekomst niet winstgevend worden.’
Niet dat SpaceX louter vergezichten behelst. Starlink, de internetdienst waarvoor het bedrijf al tienduizend satellieten de ruimte in schoot, is zonder meer een succesnummer. Bovendien geeft het Musk macht.
Zo werkte hij in 2022 een Oekraïens tegenoffensief tegen de Russen tegen door Starlink-diensten tijdelijk uit te laten schakelen, reconstrueerde persbureau Reuters op basis van tientallen bronnen. Een woordvoerder van SpaceX noemde dit artikel ‘inaccuraat’, zonder uit te leggen wat er niet zou kloppen. Omgekeerd kon Oekraïne dit jaar eenvoudiger terreinwinst boeken, omdat het stiekeme gebruik van Starlink door het Russische leger aan banden werd gelegd.
Ook op het gebied van andere raketlanceringen is SpaceX marktleider. De Verenigde Staten zijn inmiddels sterk afhankelijk van dit bedrijf voor transport van en naar het Internationale Ruimtestation (ISS). Winst maakt het hiermee nog niet, mede omdat het al meer dan 15 miljard dollar heeft gestoken in de ontwikkeling van Starship, het grootste type raketten ooit.
Dan is er nog xAI, het AI-bedrijf dat Musk begin dit jaar heeft samengevoegd met SpaceX, tevens beheerder van het sociale medium X. Musk denkt met AI de menselijke mogelijkheden te vergroten, tot ver voorbij de biologische grenzen. Maar voorlopig is AI vooral een kostenpost van jewelste. Alleen al in het eerste kwartaal van dit jaar stak SpaceX er meer dan 7,7 miljard dollar in, terwijl ongewis is wanneer die investeringen worden terugverdiend.
Dit voorjaar kondigde SpaceX bovendien aan dat het samen met Tesla en chipfabrikant Intel een ongekend grote chipfabriek wil bouwen, een ‘Terafab’, onder meer voor AI-chips. De prospectus is helder: dit project kan om allerlei technische en commerciële redenen mislukken. Daardoor kunnen ook andere ambitieuze plannen in het water vallen door een gebrek aan chips.
‘De verbeelding is aan de macht’, zegt Joost Schmets, adjunct-directeur van beleggersvereniging VEB. ‘Dit is een hoogspeculatief aandeel. Je moet door wel heel veel poortjes, wil de huidige waardering realistisch blijken.’
Toch heeft hij enig begrip voor het enthousiasme. ‘Elon Musk is de beste verkoper van dromen aller tijden. En het punt is: dat is niet helemaal ongefundeerd. Dat hij er met Tesla in is geslaagd de auto-industrie te ontwrichten op een manier die bijna niemand had voorspeld, heeft ervoor gezorgd dat veel beleggers in hem geloven.’
Alle alarmbellen ten spijt – zijn ogenschijnlijke fascistengroet bij de inauguratie van Trump, zijn openlijke steun aan radicaal-rechtse partijen, zijn berichten op sociale media over hoe het witte ras volgens hem wegkwijnt – heeft Musk veel fans. En die fans spelen een grote rol bij deze beursgang.
Normaal gesproken is zo’n 5 tot 10 procent van nieuwe aandelen gereserveerd voor particuliere beleggers, en is de rest voor grote investeerders als investeringsfondsen en banken. Maar in geval van SpaceX kunnen individuele particulieren volgens de financiële pers tot wel 30 procent van de aandelen kopen.
Wie in 2010 bij de beursgang van Tesla voor 1.000 euro aan aandelen kocht, heeft de waarde zien vermenigvuldigen tot meer dan 300 duizend euro. De angst om nu een vergelijkbare kans te laten schieten, speelt mee: een klassiek gevalletje fear of missing out.
Ook grote investeerders nemen Musks toekomstvisioenen ten minste deels serieus. De waarde die zij toekennen aan SpaceX is grotendeels gebaseerd op de aanname dat Musk haalbare vergezichten schetst, bijvoorbeeld over de ruimtedatacenters. Dat meldde de Britse zakenkrant Financial Times deze week op basis van interne documenten en gesprekken met huidige investeerders in SpaceX. Zo verwacht de Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs in vijf jaar een verhonderdvoudiging van de AI-omzet.
Investeerders hebben nog een ander belang bij het slagen van deze beursgang, zegt Schmets. ‘Iedereen hoopt dat het goed gaat, vanwege de precedentwerking.’ Een mislukte beursgang zou volgens hem ook het vertrouwen in andere AI-gerelateerde bedrijven een knauw kunnen geven, en dat zou de hele financiële wereld voelen.
‘Bij zulke hoge waarderingen hoeft er maar weinig te gebeuren om grote schommelingen te veroorzaken’, zegt Schmets. ‘En je vraagt je onderhand af wat er voor nodig is om het sentiment op de beurs te laten kantelen, nu zelfs de afgesloten Straat van Hormuz en de huidige regering in het Witte Huis daar niet voor hebben gezorgd.’
Overigens is lang niet iedereen even happig. ‘Het bedrijf mag dan sciencefictionachtige ambities hebben, de waardering vraagt om aardse voorzichtigheid’, concludeert de Nederlandse vermogensbeheerder Optimix in een sceptische analyse.
Nederlandse pensioenfondsen willen eerst de kat uit de boom kijken, schreef Het Financieele Dagblad na een rondgang. Het Deense Akademiker-pensioenfonds plaatste de aandelen van SpaceX zelfs op een zwarte lijst. ‘Het bedrijf is niet alleen ernstig overgewaardeerd, maar kampt ook met een catastrofale bestuursstructuur’, aldus chief investment officer Anders Schelde.
Ook Schmets is kritisch op die bestuursstructuur. Musk houdt 85 procent van het stemrecht in handen, waardoor hij vrij spel heeft. ‘In goede tijden hebben mensen daar geen problemen mee. Maar in slechte tijden zal blijken dat je als aandeelhouder niets te zeggen hebt’, waarschuwt Schmets.
Musk zou er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om met SpaceX relatief dure onderdelen bij andere bedrijven van hemzelf of van bondgenoten te bestellen, om ze een steuntje in de rug te geven. Schmets: ‘De belangen van Musk hoeven niet altijd parallel te lopen met die van SpaceX-aandeelhouders.’
Eén ding is zeker: een aantal mensen loopt binnen. Bestuurders Gwynne Shotwell en Bret Johnsen kunnen dankzij de aandelen die zij al in het bedrijf hebben uitkijken naar meer dan 1 miljard dollar aan extra vermogen. Het vermogen van Antonio Gracias, een trouwe investeerder in bedrijven van Elon Musk, zal met tientallen miljarden dollars stijgen.
Het is allemaal nog bescheiden in vergelijking met wat Musk aan de beursgang overhoudt. Houdt de aandelenkoers zich aan de verwachtingen, dan stijgt de totale waarde van zijn bezittingen in één klap met zo’n 200 miljard dollar tot 988 miljard dollar, berekende persbureau Bloomberg. Wordt de koers hoger, dan kan planeet aarde binnenkort zijn eerste biljonair verwelkomen.
Source: Volkskrant