Met een requiem voor een eierstok hoopt Sarah De Mul aandacht te vragen voor endometriose, een aandoening waar een op de tien vrouwen in Nederland aan lijdt en waar ook de medische wetenschap nog veel vragen over heeft.
Deze week nam ik afscheid van de eierstok aan mijn linkerzijde. Op de MRI-beelden zag de gynaecoloog hoe een endometriosecyste het orgaan had platgedrukt tegen de baarmoederwand, verstrikt in endometrioseweefsel dat daar niet thuishoort. Vervolgens haalde hij zijn agenda erbij en plande de operatieve verwijdering in.
Ik zal de eierstok aan mijn linkerzijde niet missen. Er blijft er nog een aan de rechterzijde over en bovendien heeft ze haar biologische taak volbracht: ze maakte mij twee keer moeder. Toch zet ik naar aanleiding van haar overlijden een in memoriam in de krant. Dit soort postuum eerbetoon hoeft tenslotte niet uitsluitend bekende personen te beurt te vallen. De eierstok aan mijn linkerzijde staat immers symbool voor het lot van vele eierstokken vandaag.
Over de auteur
Sarah De Mul is hoogleraar Cultuur, Literatuur en Diversiteit aan de Open Universiteit.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Toen ik vrienden en familie onlangs op de hoogte bracht van het nakende sterfgeval in mijn lichaam, merkte ik al snel dat velen niet bekend waren met endometriose, een aandoening waarover ook de medische wetenschap nog veel vragen heeft. Het is een ziekte waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit en ontstekingen, verklevingen, helse pijn en vaak ook onvruchtbaarheid veroorzaakt. Eén op de tien vrouwen heeft endometriose, maar een diagnose laat in Nederland gemiddeld zeven tot tien jaar op zich wachten. Vaak worden vrouwen naar huis gestuurd met: ‘Het zal wel gewoon een zware menstruatie zijn.’
Er is meer kennis nodig over vrouwelijke aandoeningen, en die kennis moet beter worden gedeeld. Vorig jaar lanceerde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Nationale Strategie Vrouwengezondheid 2025-2030 om deze structurele achterstand in te halen. Deze maand staat in het teken van de vrouwengezondheid en wordt de Nationale Werkagenda Vrouwengezondheid gepubliceerd.
De blinde vlek die nog steeds heerst rond vrouwspecifieke zorg draagt de diepe sporen van een lang verleden van misogyne mythes en medische misvattingen. Zo las ik dat artsen sinds de ontdekking van de eierstok in de 17de eeuw geloofden dat de reproductieve organen aan de basis lagen van typisch ‘vrouwelijke’ problemen zoals hysterie, depressie en seksueel verlangen. Er vonden een tijdlang massaal eierstokverwijderingen plaats om vrouwen handelbaar en rustig te maken.
Ik geef toe dat ook mijn eigen kennis van de eierstok vrij beperkt is. Mijn vrouwelijkheid hing nooit af van het bezit ervan, in tegenstelling tot wat populistische politici mogen beweren, die de definitie van geslacht puur willen reduceren tot biologische kenmerken bij de geboorte. Ovuleren en menstrueren gebeurden steeds in stilte, achter gesloten toiletdeuren, alsof de eierstok geen bestaansrecht had.
Pas recent begon ik er aandacht aan te schenken, toen pijn en vermoeidheid mijn dagelijks functioneren begonnen te verstoren. Zo heb ik moeten googelen dat een doorsnee eierstok de vorm heeft van een walnoot, toch een omvang van ongeveer drie centimeter.
Ook op het echobeeld van de arts kwam de eierstok aan mijn linkerzijde me vreemd voor. Hij sprak erover in een medische taal die ik niet beheers. Pas toen hij zei dat hij zijn vrouw hetzelfde advies zou geven, verdween voor even de afstandelijkheid van de medische blik.
‘Schrijf. Laat je lichaam spreken’, schreef de filosofe Hélène Cixous in haar beroemde essay Le rire de la Méduse, een pleidooi om het vrouwelijke lichaam uit de duisternis te halen in een vloeiende, experimentele taal die niet ontspringt aan de rede, maar aan het lichaam. Hoe zag de wereld eruit vanuit het perspectief van de eierstok aan mijn linkerzijde? Ik stel me voor: rauw, wispelturig, zinnelijk.
Met haar cyclische ritmes staat de eierstok haaks op de gechronometreerde efficiëntie van de prestatiemaatschappij. Haar hormonale schommelingen botsen met een behoudsgezinde tijdsgeest waarin verandering al te vaak wordt verward met onveiligheid.
Bovenal ondermijnt de biologie van de eierstok het heersende dogma dat elk individu volledig vrij en autonoom is. Een vrouw wordt geboren met alle eicellen die zij ooit zal hebben. Dat betekent dat de eicel waaruit we zijn ontstaan al aanwezig was in de eierstok van onze grootmoeder toen zij zwanger was van onze moeder.
De eierstok vormt een levende keten die mij rechtstreeks verbindt met de generaties vóór mij, met mijn dochter en met haar nog ongeboren nageslacht. Ze verbindt ons met andere zoogdieren, met vogels en zelfs met de vruchtbeginsels van bloemen. We zijn niet losgekoppeld; we zijn fundamenteel relationeel.
Ik vroeg de arts wat er met de verwijderde eierstok zou gebeuren en of er eventueel nog iets van te recycleren viel. Maar hij mompelde slechts iets vaags over laboratoriumonderzoek en pathologisch afval.
Misschien kan dit in memoriam de taal van de eierstok nog even laten heropleven. ‘Haar taal bevat niet, ze draagt; ze beheerst niet, ze maakt mogelijk’, schreef Cixous. Hopelijk kan dit requiem iets bijdragen aan meer publieke aandacht voor endometriose en aan meer wetenschappelijk onderzoek ernaar. En biedt het ook erkenning: aan patiënten die jarenlang op een diagnose wachten en steun zoeken bij elkaar, aan tienermeisjes die zich tijdig proberen te informeren, aan artsen die ondanks de druk op de zorg luisteren naar patiënten alsof het hun naasten zijn, en aan alle mensen die hun warme handen leggen op zere buiken.
Ik zal de eierstok aan mijn linkerzijde niet missen. ‘In elkaar’, schreef Cixous immers, ‘zal het ons nooit ontbreken.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant