Na tien jaar wanbeleid is vreemdelingenangst omgeslagen in onverholen racisme, met steeds vaker extreem geweld als gevolg
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Ruim tien jaar nadat Europa volkomen werd verrast door een miljoen Syrische vluchtelingen die vanuit Turkije op rubberen bootjes overstaken naar de Griekse eilanden, ligt er nu Europees beleid om migratie onder controle te houden en asielprocedures te stroomlijnen. Over het zogenoemde Migratiepact, dat vrijdag van kracht wordt, is jaren door de lidstaten gesteggeld in een klimaat dat met het jaar meer xenofoob is geworden.
De lidstaten hebben dit vooral aan zichzelf te danken. Het zichtbare gebrek aan controle op de instroom en opvang van vluchtelingen en migranten heeft veel burgers een gevoel van onzekerheid gegeven. Waar vluchtelingen aanvankelijk welkom werden geheten, maakten burgers zich al snel meer zorgen over de veranderingen in hun wijk en de impact op de woningmarkt. Rechtse politici hebben het wantrouwen jegens migranten met succes aangewakkerd. Vreemdelingenangst is anno 2026 in veel delen van Europa omgeslagen in onverholen racisme, waarbij geweld niet wordt geschuwd zoals we deze week weer zagen in Wijk bij Duurstede en het Noord-Ierse Belfast.
Nu ligt er dan een wankel akkoord dat controle over de Europese buitengrenzen belooft en solidariteit tussen de lidstaten als het gaat om de verdeling van de opvang van asielzoekers. Maar de vraag is of de geest nog terugkeert in de fles. In het huidige populistische klimaat zijn migranten geen aanwinst – zelfs niet in een vergrijzende samenleving met enorme krapte op de arbeidsmarkt – maar een probleem. De dromen, ambities of aangrijpende vluchtverhalen van migranten zijn verborgen achter het afstandelijke woord asielzoeker. Een woord dat dehumaniseert en in holle cijfers optelt tot een kwantitatief probleem.
Met het migratiepact hoopt de EU de controle terug te krijgen zodat échte vluchtelingen nog wel bescherming krijgen en arbeidsmigranten die zich voordoen als asielzoeker het uit hun hoofd laten om nog illegaal de EU binnen te komen. Met het beoogde doel is niets mis, maar in de uitwerking zitten nog veel haken en ogen. Veel centra waar kansrijke en kansarme asielzoekers van elkaar moeten worden gescheiden moeten nog worden gebouwd en de juridische capaciteit voor de procedures is nog lang niet op orde. Het idee dat afgewezen asielzoekers nu makkelijker kunnen worden teruggestuurd naar huis, desnoods via derde landen, is vooral een papieren werkelijkheid.
Politici die hun kiezers beloven dat het asielprobleem nu met het Migratiepact is opgelost, verspreiden dan ook gevaarlijke leugens. Zelfs als er controle komt op de buitengrenzen van Europa, blijven er nog altijd oorlogsvluchtelingen en arbeidsmigranten aankloppen. Ook Nederland zal zijn steentje moeten bijdragen volgens het solidariteitsmechanisme uit het Migratiepact. De kruideniersmentaliteit die Nederland eerder liet zien bij het overnemen van een handvol vluchtelingen uit het overvolle kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos, past niet. Zoals nu Ter Apel in de steek wordt gelaten door veel Nederlandse gemeenten, draaien dan Italië en Griekenland weer alleen op voor de opvang van migranten. Die landen, op hun beurt, zullen migranten gewoon ongeregistreerd door laten lopen naar noordelijker landen, waarmee het Migratiepact ten einde komt.
Het succes van het Migratiepact hangt nu vooral af van politieke leiders die het aandurven om migratie rationeel, realistisch en humaan te benaderen in plaats van te gebruiken als splijtzwam.
Source: Volkskrant