In de films 51 tot en met 54 van de Zweedse misdaadserie is nog steeds acteur Peter Haber te zien, al bijna dertig jaar Martin Beck, inspecteur bij de politie van Stockholm. Een van de dossiers die hem zorgen baren: zijn kleinzoon.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
In 1965, ruim zestig jaar geleden, verscheen een bescheiden Zweedse misdaadroman met de titel Roseanna. De auteurs waren een Zweeds schrijversechtpaar: Maj Sjöwall en Per Wahlöö. Ze bedachten samen de plot en schreven samen de boeken.
De detectiveroman schetste een voor die tijd atypisch beeld van politiewerk. Hier geen krachtpatsers of briljante ingevingen, maar een afdeling moordzaken van de Zweedse politie die wordt belemmerd door trage bureaucratie, onderlinge geschillen en een algehele misantropie, versterkt door eindeloze winters.
De afdeling werd geleid door inspecteur Martin Beck, een man die op zijn werk net wat minder ongelukkig was dan bij zijn gezin.
Dat eerste kleine boek, dat in Nederland (ook in 1965) werd vertaald als De vrouw in het Götakanaal, was het begin van een ambitieus project. In tien misdaadromans werd de stand van zaken in het moderne Zweden beschreven vanuit het perspectief van een moordafdeling van de Zweedse politie, diep in de haarvaten van een falende kapitalistische samenleving.
De terroristen, het slotdeel dat in 1975 verscheen, heeft de reputatie dat het politieke traktaat de misdaadplot overwoekert, maar de reeks bevat ook een aantal meesterwerken, zoals De lachende politieman (1968), De man die even wilde afrekenen (1970) en De verschrikkelijke man uit Säffle (1971).
Van meet af aan werden de Martin Beck-romans verfilmd, en niet alleen in Zweden. De sombere wereldvisie en de stroperige politieprocedures werden al in de jaren zeventig de realistische tegenhanger van de Dirty Harry-films, waarin Clint Eastwood met zijn 44. Magnum de zaken naar zijn hand zette. In 1973 speelde Walter Matthau de op Beck gebaseerde politieman Jake Martin in San Francisco in The Laughing Policeman, een van de beste niet-Zweedse verfilmingen van het werk van Sjöwall en Wahlöö.
De tien romans en de vele filmversies vormden het fundament van wat het Scandi crime-universum zou worden, waarin het oplossen van een moordzaak en het aan de kaak stellen van maatschappelijke misstanden samengaan. Martin Beck vormde de aanloop naar de Millennium-boeken van Stieg Larsson en de Wallander-reeks van Henning Mankell, op hun beurt succesvol verfilmd in Zweedse én internationale versies.
Het personage Martin Beck groeide in de loop van de jaren boven de oorspronkelijke reeks romans uit, vooral in de langlopende Zweedse misdaadserie Beck, waarvan de eerste aflevering in 1997 werd uitgezonden. Sinds vorige week staat het elfde seizoen van Beck op NPO Start, met de kanttekening dat het hier niet om een klassiek televisieseizoen gaat, maar om de vier recentste Beck-films.
Het elfde seizoen van Beck maakt deel uit van de bekende ‘misdaadzomer’, waarmee de NPO een alternatief biedt voor de stortvloed aan voetbal die op ons afkomt. Hoogtepunten van dit seizoen zijn een aantal vervolgseizoenen van uitstekende internationale misdaadseries. Vanaf 7/7 is het derde seizoen van de sterke paranoiathriller The Capture te zien, met Holliday Grainger als vrouw die diep in de krochten van de Britse surveillancesamenleving terechtkomt. Op 25/7 begint het langverwachte tweede seizoen van Karen Pirie, over een eigenzinnige Schotse politievrouw. Tot slot begint 14/8 het 25ste seizoen van het populaire Midsomer Murders, op zijn minst een monument voor de trouwe fans van het genre.
Het zijn negentig minuten durende films die draaien rond één bepaalde zaak, terwijl op de achtergrond de gebeurtenissen op het bureau een doorlopende rode draad vormen. De vier films vormen aflevering 51 tot en 54 in de Beck-reeks, die de afgelopen twee jaar werden gemaakt.
Al 54 films lang wordt de Beck-rol gespeeld door de inmiddels 73-jarige Peter Haber, die in het fictieve universum van de moordafdeling van de politie in Stockholm met pensioen is gegaan, maar nog altijd als adviseur minstens één keer per aflevering opduikt voor wat wijze woorden.
De moderne Beck (nog slechts losjes gebaseerd op de oer-Beck) is geen misantroop meer, alhoewel hij de slechte mens in al zijn gedaantes heeft ontmoet.
In de vier nieuwe Beck-afleveringen betreffen zijn grootste zorgen kleinzoon Vilhelm Beck, die rechercheur op de afdeling is, maar zijn emoties maar moeilijk onder controle heeft en geneigd is de Zweedse bureaucratie als zijn grootste vijand te zien.
Vilhelm wordt gespeeld door Valter Skarsgård, en als u dat bekend voorkomt is dat omdat hij een telg is uit de bekende acteursfamilie (vader Stellan Skarsgård won voor zijn rol in Sentimental Value een Golden Globe).
Het Stockholm uit de Beck-serie is niet die fraaie historische stad aan het water, schitterend in de zomer en feeëriek in de winter, maar een complexe metropool, geplaagd door drugsellende, bendeoorlogen, uitbuiting en moderne plagen als een sekte rond een soort Zweedse Andrew Tate.
Neemt niet weg dat Beck een bijzonder filmische serie is, met het inmiddels bekende Scandinavische vakmanschap van het sterke camerawerk tot aan de invulling van de kleinste bijrollen.
Per aflevering ligt het accent op een van de mensen die werken op de moord-afdeling, met de nadruk op hoofdinspecteur Alexandra Beijer, (Jennie Silfverhjelm) die in het uitstekende deel Tot stof zult gij wederkeren (ook wel Beck 53) zelf geconfronteerd wordt met geesten uit het verleden als een voorganger van een kleine kerk bij een brand omkomt.
Ook in het Beck-universum lijkt de wereld van de grote Zweedse filmmaker Ingmar Bergman nooit ver weg. Er staat altijd wel ergens een diepgeworteld schuldbesef tussen de rechercheur en de waarheid.
In Beck komt de ontknoping nooit met een gevoel van triomf, maar met het volle besef dat de samenleving heeft gefaald. In die zin wordt het gedachtengoed van Sjöwall en Wahlöö een halve eeuw later nog fier overeind gehouden.
Beck, seizoen 11
★★★★☆
Gebaseerd op het werk van Maj Sjöwall en Per Wahlöö
Met Peter Haber, Jennie Silfverhjelm, Valter Skarsgård
Te zien op NPO Start.
Deze tekst is 11 juni aangepast; in een eerdere versie stond dat Vilhelm Becks zoon is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant