Biologie Nooit eerder was waargenomen dat celwanden zo snel bewegen als bij de venusvliegenvanger, een vleesetende plant. Daar zou de mens nog wat van kunnen leren, denken de onderzoekers.
De venusvliegenvanger heeft een meedogenloos dichtklapmechanisme dat geactiveerd wordt als een insect twee keer de tasthaartjes aanraakt.
Zoals roofdieren hun eigen strategieën hebben om prooien te vangen (besluipen, bejagen, gif spuiten) zo kennen ook vleesetende planten een uitgebreid wapenarsenaal. Je hebt de bekervallen, die argeloze insecten met allerlei geuren en kleuren in hun trechters lokken en ze dan langzaam verteren. De plakvallen, met kleverige druppeltjes waaraan geen ontsnapping mogelijk is. De zuigvallen, die in een waterrijke omgeving hun prooien vacuüm zuigen. En natuurlijk de klemvallen met hun pijlsnelle, meedogenloze dichtklapmechanisme.
Tot die laatste categorie behoort ook de venusvliegenvanger, Dionaea muscipula. Een plant uit de zonnedauwfamilie, met bladeren als dodelijke kaken: als er een insect landt op het verleidelijk roze oppervlak en tweemaal vlak achter elkaar de fijne tasthaartjes aanraakt, dan geven die een signaal af aan de plant en klapt het scherp getande blad vlijmscherp dicht.
Hoe kan het dat dat dichtklappen zo snel gaat? Daar brak zelfs Charles Darwin zich al het hoofd over, een kleine twee eeuwen terug. Dieren hebben spieren en bovendien meer flexibele cellen, die beweging vergemakkelijken. Maar de celwanden van planten zijn stug en stijf. Franse biologen schrijven nu in Science dat ze het raadsel hebben opgelost.
Misschien speelde intern watertransport een rol, was de aanvankelijke gedachte: daardoor zouden de cellen van de bladeren plaatselijk kunnen uitzetten of krimpen, met dichtklappen tot gevolg. De onderzoekers besloten die hypothese te testen en kwamen er algauw achter dat die beweging veel te traag gaat: het dichtklappen zou dan algauw 30 tot wel 150 seconden in beslag nemen, in plaats van de pakweg 3 seconden die het nu duurt. Er moest dus iets ánders aan de hand zijn.
Een tijdelijke verzachting van de celwanden in de buitenlaag van de val, om precies te zijn. De Franse biologen zagen hoe die wanden gedurende 1 seconde verslapten: net genoeg voor het blad om dicht te klappen. Nog nooit is er zúlke snelle beweging in celwanden waargenomen.
Hoe het op moleculair niveau precies werkt is nog onduidelijk, maar dat finetunen op celniveau verhoogt de dynamiek van de plant in ieder geval enorm. Daar zou de mens nog wat van kunnen leren, denken de onderzoekers. Zij zien direct allerlei technologische toepassingen voor zich van het venusvliegenvangermechanisme. Zo zouden er bijvoorbeeld robots van zachte materialen kunnen worden ontwikkeld die zonder metalen grijparmen tóch snel iets kunnen vastgrijpen.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin