Oorlog tegen Iran Het Midden-Oosten staat weer in brand. Officieel willen de Amerikanen „onderhandelen met bommen”. Een door Iran neergehaalde Amerikaanse helikopter blijkt betrokken te zijn geweest bij inspanningen om de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz te doorbreken.
Rook stijgt op na explosies in de Iraanse stad Karaj op 11 juni. Video is geverifieerd door NRC.
Na twee maanden van wankelende bestanden staat het Midden-Oosten weer in brand. Nadat Iran een Amerikaanse Apache-helikopter had neergehaald, reageerden de Verenigde Staten met bommen die woensdag onder meer twee wateropslagtanks geraakt zouden hebben, waarna Iran terugsloeg met aanvallen op – deels Amerikaanse – doelen in Jordanië, Bahrein en Koeweit. Israël laat zich evenmin onbetuigd: bij bombardementen op Libanon kwamen er woensdag dertien mensen om het leven.
Meer geweld dreigt. In een bericht op zijn sociale medium Truth Social kondigde president Donald Trump aan dat de Amerikanen donderdagavond het olie-overslageiland Kharg en andere „olie-infrastructuurpunten” zullen innemen.
Officieel zijn de Amerikanen weer gaan bombarderen omdat de onderhandelingen met Iran zo stroperig verlopen. In de woorden van minister Pete Hegseth (Defensie): „Als we met bommen moeten onderhandelen, dan onderhandelen we met bommen. En daar zijn we heel goed in.”
Toch kan deze jongste gevechtsronde niet los worden gezien van de neergehaalde helikopter. Trump leek zich persoonlijk gekwetst te voelen door deze Iraanse aanval, waarbij de piloten ternauwernood in veiligheid gebracht konden worden nadat een brandende drone zich in de cockpit tussen hen in genesteld had. Het duo belandde in zee, voor de kust van Oman, en werd opgespoord door een onbemand marineschip van het Amerikaanse leger.
„We gaan ze aanvallen, en wel heel hard”, zei Trump woensdag na de aanval. „Gezien het helikopterincident hebben we daar denk ik wel het recht toe. Ze hebben immers een ongelooflijke machine neergehaald.”
Die ‘ongelooflijke machine’ is ook prijzig. De helikopter zelf kost al 30 tot 35 miljoen euro, maar volgens een rekensom van The Independent kan de waarde oplopen tot 45 à 85 miljoen euro per exemplaar als je wapens, reserveonderdelen, training en ondersteuningspakketten meetelt.
Een Apache-helikopter bij een NAVO-oefening in Tsjechië.
Inmiddels wordt er steeds meer bekend over wat die helikopter voor de kust van Oman aan het doen was. Eerder was al duidelijk dat de apparaten ingezet werden tegen kleine Iraanse boten in de regio. Nu blijkt dat de Amerikanen de afgelopen twee weken helikopters gebruikten om de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz te doorbreken. Ze begeleidden enkele tientallen commerciële schepen die zonder lichten en met uitgeschakelde transponder, dicht langs de Omaanse kust varend, de zeestraat passeerden.
Volgens de Financial Times (FT) hebben de afgelopen tijd zo’n vijftien schepen per dag op deze manier de Iraanse blokkade omzeild. Woensdag bevestigde Trump de „geheime operatie”, waarbij volgens hem tweehonderd schepen door de zee-engte zijn gevaren, met in totaal honderd miljoen vaten olie aan boord. Naar schatting bereikte de olie-export uit de Golf op deze manier ongeveer een kwart van het vooroorlogse volume van twaalf miljoen vaten per dag.
„Wij zijn nu allemaal de schaduwvloot”, schreef Midden-Oosten-correspondent Gregg Carlstrom van The Economist op X. De term ‘schaduwvloot’ wordt normaal gesproken toegepast op de smokkel van gesanctioneerde goederen uit landen als Noord-Korea, Rusland, Venezuela, Cuba en Iran.
De Apaches vliegen hoog boven de schepen, om potentiële bedreigingen vanaf Iraans grondgebied te detecteren. Dat is waar ze voor gemaakt zijn, zei de gepensioneerde Amerikaanse marinecommandant Bryan Clark tegen The Telegraph. „Behalve dat ze het meestal tegen tanks en vrachtwagens doen. Maar hier kunnen ze het tegen boten en drones doen.”
Schepen voor anker in de Straat van Hormuz.
Scheepvaartbazen waarschuwen dat de clandestiene doorvaarten tot aanvaringen kunnen leiden. „We hebben het hier over een eenbaansweg met tweerichtingsverkeer van zwaarbeladen schepen zonder al te veel wendbaarheid, alsof je ’s nachts over een landweggetje rijdt zonder je lichten aan”, zei een van hen tegen de FT. De schepen moeten elkaar soms binnen achthonderd meter van elkaar passeren.
De inzet van de legerhelikopters om commerciële olietankers te begeleiden bewijst hoeveel Trump eraan gelegen is om de benzineprijs te drukken. Iran heeft in antwoord op de Amerikaanse bombardementen laten weten dat het voornemens is om de zeestraat, inclusief de doorvaart langs de kust van Oman, weer hermetisch te blokkeren.
Bij een Amerikaanse aanval met een raket in de buurt van de kustplaats Kuhestak, in de provincie Hormozgan bij de Straat van Hormuz, zijn volgens Iraanse media twee betonnen wateropslagtanks vernietigd. Een analyse van satellietbeelden en foto’s van de schade op locatie lijkt er volgens The New York Times op te wijzen dat dit klopt.
Onduidelijk is of de VS wisten dat het ging om een waterinstallatie en of ze de faciliteit opzettelijk aanvielen. Op satellietbeelden zijn geen andere gebouwen in de buurt van de waterinstallatie te zien. Het Amerikaanse leger gaf geen inhoudelijke reactie op vragen van The New York Times.
Beelden gedeeld door Iraanse staatsmedia van getroffen waterinstallatie.
Het aanvallen van waterinfrastructuur zou een oorlogsmisdaad kunnen zijn, omdat de verwoestende gevolgen voor de volksgezondheid en de overlevingskansen van burgers veel groter zijn dan welk tactisch militair voordeel dan ook. De opslagtanks zouden alleen een legitiem doelwit zijn als ze primair de strijdkrachten zouden dienen.
Uiteindelijk kon de wateraanvoer na zo’n twaalf uur worden hersteld. Snelheid was daarbij geboden. Zo’n twintigduizend mensen zijn van de installatie afhankelijk, zegt Abdolhamid Hamzehpour, directeur van het Hormozgan Water- en Waterafvalbedrijf, tegen het Iraanse Mehr News Agency. De temperatuur in de regio loopt momenteel op tot vijftig graden.
Met medewerking van Hugo Schiffers