Beursgang SpaceX Het ruimtevaartbedrijf dat Elon Musk deze vrijdag op de beurs laat debuteren, is in grote mate een AI-concern aan het worden. Nu op Aarde de weerstand tegen AI-rekenfabrieken aanzwelt, wil hij ze verplaatsen naar de ruimte. Weet Musk zo weer een beslissende voorsprong op iedereen te nemen?
Een Falcon-raket van SpaceX stijgt op van het Kennedy Space Center in Forida.
Rond een al jaren leegstaande fabriek aan de industriële rand van de Amerikaanse stad Memphis, in de zuidelijke staat Tennessee, begon het in de zomer van 2024 ineens te zoemen van de bouwactiviteit. Bulldozers, graafmachines, heipalen en bouwvakkers in hesjes namen het terrein rond de voormalige Electrolux-vestiging over.
De omliggende armere volkswijken waren amper ingelicht, zo berichtte radiozender NPR, en 122 dagen later had Elon Musk al een gigantisch project uit de grond weten te stampen: Colossus, de grootste AI-fabriek ter wereld. Die ging rekenkracht leveren voor Grok, de chatbot van xAI, Musks bedrijf voor kunstmatige intelligentie (AI).
Colossus is niet vernoemd naar de Kolossus van Rhodos uit de Griekse oudheid, maar is een knipoog naar de sciencefictionfilm Colossus: The Forbin Project uit 1970, over een supercomputer die zelfbewustzijn ontwikkelt en op hol slaat. Dit laatste is een vrees die Musk al jaren heeft over AI, en die hij lijkt te willen bestrijden door dan zelf maar voorop te lopen in de ontwikkeling ervan.
Colossus was echter niet genoeg voor deze ambitie. Begin dit jaar begon iets verderop, net over de staatsgrens met Mississippi, de bouw van een tweede, al even enorm complex. Om in de energievraag van beide datacentra te voorzien, werden ernaast metershoge gasturbines geplaatst die elektriciteit opwekken – maar ook heel veel stikstofoxiden en een constant gebrom uitstoten, en ’s nachts de hemel verlichten met hoge vlammen.
De arme, overwegend Afro-Amerikaanse inwoners rond het industriegebied klagen sindsdien over vervuilde lucht en zijn bezorgd over hun drinkwater. Dit terwijl mensen hier al vaker dan gemiddeld met luchtwegklachten kampen en een lagere levensverwachting hebben.
Colossus is daarmee in de Verenigde Staten uitgegroeid tot extreem, maar allesbehalve uniek voorbeeld van een gehaat datacentrum. Om rekenkracht te leveren voor de AI-revolutie die de techsector op de Amerikaanse economie loslaat, moet heel veel wijken, ook leefbaarheid. De AI-hausse is de belangrijkste oorzaak dat de Amerikaanse economie nog groeit. Alle grote spelers willen zo snel mogelijk rekenkracht uitbouwen. Zo huren ook concurrenten Anthropic en Google sinds dit jaar GPU-racks (rekken vol razendsnel rekenende Nvidia-microchips) binnen Colossus I en II.
Tegelijkertijd keert de publieke opinie zich sterker tegen AI. Veel Amerikanen vrezen, behalve de overlast van datacentra, maatschappelijke ontwrichting, banenverlies, hoge elektriciteitsprijzen en de negatieve invloed van chatbots. Met zijn voor deze vrijdag geplande beursgang van SpaceX, het moederbedrijf waarin xAI sinds begin dit jaar is ondergebracht, belooft Musk een oplossing voor het probleem met datacentra: hij verhuist ze naar de ruimte.
Op Aarde kan eenvoudigweg niet genoeg elektriciteit worden opgewekt zonder ook grote schade aan te richten, is zijn argument. Musk belooft al binnen enkele jaren de eerste datacentra de ruimte in te kunnen schieten. Daar kunnen ze de hele dag draaien op zonne-energie en staan ze niemand in de weg. Begin dit jaar vroeg Musk bij de Amerikaanse overheid vergunning aan voor de lancering van een miljoen satellieten, waarop die datacentra bevestigd zouden worden. Ter vergelijking: nu draaien er zo’n 14.000 satellieten rond de planeet, waarvan bijna tienduizend van Starlink, het satellietnetwerk dat als enige onderdeel van SpaceX winstgevend is en dat twee derde van de omzet genereert.
Het plan voor deze gigantische constellatie mag waanzinnig ambitieus zijn, in Musks filosofie is het slechts het begin. Toen hij xAI in 2023 oprichtte, stelde Musk als missie: „De aard van het universum begrijpen.” En toen hij het bedrijf in februari samenvoegde met SpaceX, voorspelde hij dat de datacentra inkomsten zullen genereren voor de vestiging van „zelf-groeiende bases op de maan, een hele beschaving op Mars en uiteindelijk uitbreiding naar het universum.” Musk pleit er al zijn halve loopbaan voor om de mensheid ‘multi-planetair’ te maken, te beginnen met Mars. Volgens het prospectus beoogt hij zelfs „het licht van het bewustzijn uit te breiden naar de sterren”.
En zo staat deze beursgang bol van de superlatieven. Het is de grootste ooit, met een beoogde opbrengst van 75 miljard dollar, het maakt Musk mogelijk de eerste biljonair, met meer dan duizend miljard dollar aan geschat privévermogen. Binnen deze atmosfeer is geen ander bedrijf met zulke grote ambities.
De vergezichten over Mars en de sterren kunnen gemakkelijk het zicht belemmeren op waar de beursgang werkelijk om draait. „De verhalen over Mars zijn storytelling”, zegt de Franse ruimte-econoom Pierre Lionnet in een videogesprek. Volgens hem had de Amerikaanse beurswaakhond SEC er goed aan gedaan SpaceX deze verklaringen te laten afzwakken, omdat de vestiging van een beschaving op Mars op dit moment onrealistisch is. „Als ik een pizzeria open in Parijs en investeerders benader met het verhaal dat vanaf morgen alle twaalf miljoen Parijzenaars dagelijks bij mij pizza komen eten, vraagt de Franse toezichthouder mij ook of het wat minder kan.”
In de kern draait de beursgang om het creëren van een nieuw monopolie, vermoedt Lionnet. Eerder deed Musk dat met Tesla, toen hij als enige inzette op een volledig elektrische auto die financieel gezien binnen het bereik van een grote groep consumenten valt. Gevestigde automakers haakten af, waardoor Musk lange tijd een beslissende voorsprong kon nemen.
Hij herhaalde dat met de raketlanceringen van SpaceX. Niet vanzelf; SpaceX heeft jaren geleden zelf wel eens een komische compilatie van z’n eigen ontploffende en neerstortende raketten online gezet. Maar inmiddels stijgen meermaals per week herbruikbare Falcon 9-raketten op die onder meer Starlink-satellieten de ruimte in brengen.
Datacenters van xAI, onderdeel van SpaceX, in de Amerikaanse stad Memphis.
Ook andere partijen zijn inmiddels sterk afhankelijk van SpaceX. Zo wil NASA voor het eerst sinds decennia weer een mens op de maan zetten met een aangepaste versie van Starship, de 124 meter hoge SpaceX-raket waarmee nog veel tests slecht aflopen. Astronauten die naar het internationale ruimtestation (ISS) reizen, doen dat per Dragon-capsule van SpaceX. En het Starlink-netwerk brengt snel breedbandinternet naar allerlei uithoeken van de aardbol, waaronder het Oekraïense slagveld. Musk heeft zijn ruimtetechnologie onmisbaar gemaakt en geen concurrent komt ook maar in de buurt.
Die status heeft xAI zeker nog niet, maar Musk wil ook de race om AI winnen. Alles wat met AI te maken heeft, is al maanden ‘hot’ op de Amerikaanse aandelenbeurzen. Alphabet (moederbedrijf van Google) haalde recentelijk nieuw kapitaal op, en in het kielzog van SpaceX willen ook de grote AI-labs Anthropic en OpenAI dit jaar hun debuut maken op Wall Street.
De markt voor AI-aandelen is zelfs zo heet dat sommige beursanalisten al spreken van ‘Icarus-handel’: in hun zoektocht naar kapitaal zouden de grote techbedrijven de markt zó verhitten dat hun vleugels beginnen te smelten. Afgelopen vrijdag en dinsdag leidde dit tot enkele paniekerige handelsdagen, toen sommige aandelen hard onderuitgingen.
Het leeuwendeel van het kapitaal dat SpaceX met de beursgang hoopt op te halen, zal waarschijnlijk naar xAI en de datacentra gaan. Naast chatbot Grok, die zich vooral richt op de consumentenmarkt, wil Musk spoedig een AI-model voor bedrijven aanbieden. Macrohard moet het gaan heten, als potentiële concurrent van het machtige Microsoft. Over de controverses rond Grok, zoals de uitkleedfunctie waartegen de Europese Commissie optrad en de sterk seksistische adviezen die hij aan gebruikers geeft, gaat het deze weken maar weinig.
De datacentra in de ruimte moeten de achterstand die xAI nu heeft op concurrenten ombuigen in een onoverbrugbare voorsprong. Dat verklaart ook waarom xAI is ondergebracht in SpaceX, zegt Lionnet. „Door zijn machtige positie kan SpaceX voor raketlanceringen elke prijs in rekening brengen die het wil. Maar als het xAI een laag tarief zou rekenen, zou het dezelfde prijs moeten hanteren voor concurrenten als Anthropic en OpenAI. Nu xAI geen extern bedrijf meer is, maar een bedrijfsonderdeel van SpaceX, kan het de lanceringen ver onder de kostprijs houden voor xAI. Voor buitenstaanders kan SpaceX het zo duur maken dat datacenters in de ruimte voor hen economisch onhaalbaar zijn. Musk lijkt duidelijk te maken: wij willen de enige zijn met rendabele datacentra in de ruimte.”
Een volgende vraag is of het hele plan technisch haalbaar is. Lukt het bijvoorbeeld de raketcapaciteit zo snel op te voeren als Musk voor zich ziet? De datacentersatellieten moeten de ruimte in worden gebracht met Starship, dat uiteindelijk ook de mens naar Mars moet brengen, maar dat nog verre van operationeel is.
Musk zei in februari in een persbericht dat binnen twee tot drie jaar zijn ‘ruimte-compute’ goedkoper zal zijn dan datacapaciteit op Aarde. Als er maar elk uur een Starship vertrekt met 200 ton aan satellieten aan boord, telt dat op tot miljoenen tonnen per jaar. Dat de jaarlijkse lanceerlading van SpaceX vorig jaar samen ‘slechts’ 2.213 ton bedroeg – minstens 450 keer zo weinig – tempert die doelstelling niet. Musk plaatst liever veelbelovende stippen aan de ruimtehorizon: dankzij alle extra goedkope, in de ruimte gebaseerde rekenkracht zal AI straks veel sneller „met doorbraken komen in ons begrip van de natuurwetten en uitvindingen doen die mensheid ten goede zullen komen”.
„De AI-fabriek in de ruimte is de focus voor de korte termijn”, aldus Musk in februari. Het verloop van dit project zal dus belangrijk zijn voor de ontwikkeling van de beurskoers in de komende jaren. „Investeerders die belangstelling hebben voor aandelen in ruimtetechnologie en die in Starlink een winstgevend product zien, zullen de hele bundel moeten accepteren, inclusief het volledige verhaal over de toekomst van AI”, zegt econoom Lionnet. „Ik verwacht dat dat voor sommigen moeilijk te verteren is.”
Daar tegenover staan de „gelovers”, aldus Lionnet. „Musk stapelt een hoop irrationele redeneringen boven op zijn rationele redeneringen. Het interessante is dat veel mensen denken dat het allemáál rationeel is. Of tenminste, ze denken misschien niet dat die gedachten echt rationeel zijn, maar wel dat ze de juiste kant op gaan. Ze willen het geloven omdat het in de lijn ligt van wat ze willen.”
Dit „techno-futurisme” is als een religie, aldus Lionnet. En zolang de diensten die SpaceX levert goed functioneren, is dat geen probleem, vindt hij. Musk heeft ook al plannen met de AI die in de ruimteconstellatie ontwikkeld gaat worden. Die wordt onder andere gebruikt om zijn humanoïde robot Optimus verder te trainen. Optimus is onderdeel van Tesla en moet taken van mensen gaan overnemen die zwaar, saai of gevaarlijk zijn, zoals het bouwen van de nederzettingen op de maan en Mars.
De kolonisatieplannen voor Mars gaan Lionnet veel te ver, al mag iedereen die dat wil er natuurlijk in geloven. „Een zakelijk voorstel moet wel gebaseerd zijn op ramingen waartoe je je kunt verhouden. Het moet wetenschap blijven, geen sciencefiction. Ik wil de ideeën over Mars niet eens meer een narratief noemen. Het zijn verhaaltjes voor het slapengaan.”