Mannen die hun eigen partner drogeren en verkrachten, dat komt vaker voor dan je denkt, stellen twee Britse slachtoffers, die hun verhaal delen met de Volkskrant. ‘Dit geweld past bij het patroon van intieme terreur.’
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
De Britse Zoe Watts (42) ontmoette haar ex-man in een pub in Exmouth, in het zuiden van Engeland. Zij was 17, hij 28. ‘Mijn ex voldeed aan alle eisen: hij had een goede baan, een leuke familie en een dochter met wie hij hecht contact had. Je zou hem op Tinder zo naar rechts swipen’, zegt ze. Aan het einde van de avond trok hij zijn shirt uit en gaf het aan Watts. Hij zei: ‘Ik pik je morgen op van je werk, en dan wil ik dit terug.’ ‘Drie weken later trok hij bij mij in.’
Nu zou ze het gedrag van haar inmiddels voor verkrachting veroordeelde ex-partner omschrijven als love bombing: een manipulatietechniek waarbij iemand je overspoelt met liefde en aandacht om zo controle te krijgen. Maar toen voelde het vooral romantisch. ‘Ik wist sowieso niet wat gezond en ongezond was. Dit was mijn eerste relatie.’
Drie maanden later kreeg hij zijn eerste uitbarsting. ‘Vanuit het niets werd hij hardhandig. Ik had daarna overal blauwe plekken op mijn bovenlijf. Mijn ex had spijt, hij huilde en zei dat hij nog in de rouw was vanwege de dood van zijn vader. Later beweerde hij dat hij leed aan verschillende persoonlijkheidsstoornissen. Hij zocht hulp en nam zo steeds net genoeg verantwoordelijkheid, zodat ik hem niet verliet. Zijn vrienden en familie normaliseerden zijn gedrag: ze vonden dat ik hem moest steunen.’
Amanda Stanhope (53) luistert via een videoverbinding naar Watts, de vrouw met wie ze sinds vorige maand samen optrekt in de strijd tegen seksueel geweld. Ze knikt voortdurend. ‘Het is ongelooflijk vergelijkbaar, onze verhalen’, zegt de voormalige klinisch hypnotherapeut uit Manchester. Zij ontmoette haar gewelddadige ex in 2018 tijdens een rock-’n-rolldansavond, waar ze met haar dochter was. ‘Hij zat de hele tijd naar mij te staren. Aan het einde van die avond kwam hij op me aflopen en kuste hij me vanuit het niets op mijn mond. Hij ging meteen over mijn grenzen heen, maar het voelde ook als iets uit een film, alsof liefde zo hoort te zijn.’
Hij bleek nog getrouwd, maar verliet zijn vrouw. ‘We waren daarna onafscheidelijk. Nog geen maand later woonde hij bij mij. Mijn vriendinnen waren jaloers: was hun echtgenoot maar zo attent en romantisch als hij.’ Maar zijn vleierij sloeg al snel om in ziekelijk jaloers gedrag, vernedering en woede-uitbarstingen. ‘Uiteindelijk kwam ik erachter dat hij op een monsterlijke manier misbruik van mij heeft gemaakt.’
Watts en Stanhope zijn in Engeland een campagne begonnen tegen een extreme vorm van partnergeweld. Die vorm heeft nog geen eenduidige naam – sommige onderzoekers spreken over chemical submission, anderen over drug facilitated sexual assault (DfSA). Watts en Stanhope werden, net als de Franse Gisèle Pelicot, jarenlang gedrogeerd en verkracht door hun eigen partner. In 2022 werd de ex-man van Watts veroordeeld tot 11 jaar gevangenisstraf. Ook de ex-man van Stanhope werd vervolgd, maar voordat hij kon worden berecht, overleed hij.
Eind maart werden beide vrouwen geïnterviewd door de Amerikaanse zender CNN, de aanleiding was hun grootschalige onderzoek naar de site Motherless en besloten appgroepen waarin zogenoemde sleep content werd gedeeld: beelden van geweld tegen bewusteloze vrouwen. Sinds dat interview zoeken ze samen de publiciteit op en zijn ze een campagne begonnen.
‘Zelf begreep ik pas echt wat er met me is gebeurd toen ik een nieuwsitem zag over de Franse Pelicot-zaak’, vertelt Stanhope. Ze noemt Gisele Pelicot een ‘absolute held’. ‘In haar geval waren er tientallen andere mannen betrokken bij het geweld. Dat was bij mij en Zoe niet het geval. Maar ik denk dat drogering en verkrachting binnen een relatie veel vaker voorkomt dan je denkt.’
In Nederland blijven verhalen van slachtoffers vooralsnog onder de radar. Vorige week maakte de politie bekend dat zij in een grootschalige zedenzaak acht verdachten in het vizier heeft. Het onderzoek richt zich op appgroepen waarin ook Nederlandse mannen beelden deelden van hun gedrogeerde en misbruikte partners.
Stanhope en Watts vinden dat het verspreiden van dit soort beelden veel harder moet worden bestraft. Maar ze willen met hun verhaal ook duidelijk maken: dit soort geweld staat niet op zichzelf. ‘Wij hebben inmiddels contact met honderden slachtoffers uit meer dan vijftig landen, ook uit Nederland’, zegt Watts. ‘Het merendeel van de verhalen gaat ook over andere vormen van misbruik: fysiek geweld, vernedering en isolatie.’ ‘Drogering en verkrachting’, stelt zij, ‘past bij een patroon van intieme terreur’.
‘Mijn ex had episoden waarin hij heel agressief en opvliegend kon zijn’, vertelt Watts. ‘Daarna toonde hij altijd berouw, moest hij huilen en beloofde hij psychische hulp te zoeken. Hij heeft ook gedreigd met suïcide. Ik voelde me enorm verantwoordelijk voor hem. Weggaan werd alleen maar moeilijker toen er kinderen kwamen. Ondertussen werd zijn gedrag steeds bizarder. Soms drukte hij ’s nachts een kussen op mijn hoofd. En altijd was er daarna weer die spijt en schaamte.’
Rond 2008, tussen de komst van hun derde en vierde kind, begon de ex-partner van Watts haar telefonisch te stalken met gebruik van een andere simkaart. ‘Ik was doodsbang, want deze stalker wist precies waar ik was geweest en wat ik aanhad. Toen ik op een avond terugreed van een vriendin, bekroop me opeens een gevoel. Thuis vroeg ik hem: ‘Ben jij het?’ Hij gaf onmiddellijk toe dat hij mij stalkte. Maar hij verklaarde alles vanuit geestelijke problematiek: hij schaamde zich dood, hij had hulp nodig.
‘Op een nacht werd ik wakker terwijl hij seks met me had. Hij zei dat het in zijn slaap gebeurde en beloofde opnieuw hulp te zoeken. Het bizarre was: mijn ex vertelde in therapie over dit gedrag, maar niemand maakte zich zorgen over mijn veiligheid. Behandelaars legden ook geen verband met mijn verslechterde gezondheid. Ik was moe en had last van migraine. Men dacht dat ik leed aan een postnatale depressie. De constante blaasontstekingen zouden komen door hormoonschommelingen.’
Tien jaar later biechtte haar ex na een kerkbezoek op dat hij haar al die tijd drogeerde, verkrachtte en daar beelden van maakte. ‘Daar moest ik blij mee zijn, zei hij, want zo had hij geen behoefte aan andere vrouwen. Hij kon masturberen bij die beelden van mij. Zelfs toen gingen we allereerst hulp voor hem zoeken. Hij vertelde alles in therapie, maar noch zijn behandelaars, noch de mensen in de zelfhulpgroep waartoe hij behoorde, deden aangifte.’
De ex van Amanda Stanhope beschreef zijn woede-uitbarstingen als een ‘tunnel’ waarin hij dagenlang kon verdwijnen, hij weet het aan autisme. Ook haar gezondheid ging snel achteruit. ‘Mijn moeder was het jaar daarvoor overleden, dus artsen dachten aan een depressie. Maar er gebeurden vreemde dingen: ik had ernstig geheugenverlies, viel enorm af en had onverklaarbare blauwe plekken.’
Soms werd ze wakker met een handdoek onder zich of met haar onderbroek binnenstebuiten. ‘Hij vertelde me over seks waarvan ik me niets kon herinneren. Dan grapte hij of ik soms alzheimer had.’ Ze maakte zich zo veel zorgen over haar geheugenverlies dat haar ex haar meenam naar een specialist. Daar voerde hij namens haar het woord. Uiteindelijk kreeg ze de diagnose pseudo-dementie. ‘Ik vertoonde alle verschijnselen, maar er zou een ander psychiatrisch beeld onder liggen.’
Stanhope kreeg medicatie voorgeschreven, maar het leven was zo zwaar dat ze tijdens een vakantie vol ruzie en stress een grote hoeveelheid pillen slikte. ‘Hij belde eerst de ambulance. Maar het volgende moment dat ik bijkwam, lag ik op mijn buik en sloeg hij op mijn billen, alsof hij opwindende seks met mij had. Dat was de eerste keer dat ik besefte dat hij dit met mij deed.’ In de maanden daarna wierp hij zich op als zorgzame partner. Maar de verkrachtingen gingen door. ‘Ik ben nog drie keer bijgekomen terwijl hij seks met me had.’
In het geval van Watts belden haar ouders de politie, toen ze bij hun dochter waren, en zich rot schrokken over de staat waarin ze haar aantroffen. Na opnieuw een verkrachting, ditmaal toen ze al niet meer samen waren, nam Stanhope haar broer en diens vrouw in vertrouwen.
De zaak tegen de ex-man van Watts werd aanvankelijk geseponeerd, hoewel er volop bewijs was: bekentenissen en verklaringen van medische behandelaars. Ondertussen brak haar ex in, stalkte haar en besmeurde haar naam. Vier jaar later werd hij, dankzij de inspanningen van Watts zelf, alsnog veroordeeld.
Ook Stanhope deed aangifte. In therapie kreeg ze weer grip op de realiteit. ‘Ik realiseerde me toen ook: dit is waarschijnlijk niet slechts een paar keer gebeurd. Dit was structureel misbruik.’ De politie deed volgens haar weinig om haar te beschermen tegen haar eveneens stalkende ex. ‘Ze zeiden op een gegeven moment zelfs dat ik moest stoppen met steeds bellen.’ Toen haar ex vorig jaar werd vervolgd, werd zijn levenloze lichaam gevonden. De officiële doodsoorzaak luidde: een ongeluk, Stanhope heeft daar andere ideeën over. De politie heeft inmiddels excuses aangeboden voor de afhandeling van haar zaak.
Beide vrouwen lijden aan PTSS, ze kunnen niet werken. Wel zijn ze activisten geworden. Watts lacht: ‘Daar horen allerlei vaardigheden bij die ik nog moet leren, maar het gaat goed.’ Ze lanceerden samen de campagne #EndEyeCheck, een verwijzing naar mannen die de oogleden van hun slachtoffers optrekken om te controleren of ze voldoende zijn gedrogeerd. Komend weekeinde organiseren ze een mars in Londen.
Watts en Stanhope willen dat overheden harder moeten optreden tegen platforms die dit soort verkrachtingsbeelden verspreiden. Ook het bekijken van die beelden zou strafbaar moeten zijn, vinden ze. Zelf weten de vrouwen niet zeker of beelden van hen zijn verspreid; dat onderzoek loopt nog. Die onzekerheid vormt een enorme bron van stress.
Daarnaast willen ze meer aandacht voor het probleem van dwingende controle. Watts: ‘Ik heb op school nooit geleerd hoe je een gevaarlijke relatie herkent.’ Stanhope: ‘In Groot-Brittannië werd verkrachting binnen het huwelijk pas in de jaren negentig strafbaar gesteld. Daardoor begreep ik pas laat dat wat mij overkwam, verkrachting was.’ We moeten meer praten over partnergeweld, zeggen ze. Watts: ‘Ook de medische wereld kan iets leren van ons verhaal: er moet meer voorlichting komen over de symptomen, en strengere richtlijnen voor verplichte meldingen, omdat velen mij in de steek hebben gelaten.’
Nederlandse slachtoffers
In Nederland is er nog niet veel bekend over de relatiedynamiek die mogelijk meespeelt bij drogering en verkrachting. Volgens slachtofferadvocaat Richard Korver getuigen ook Nederlandse slachtoffers die rechtshulp zochten over intieme terreur. ‘Maar het kan ook voorkomen in relaties waarbinnen verder geen signalen van dwingende controle zijn.’ Korver wil dat het Openbaar Ministerie het maken en verspreiden van dit soort beelden behandelt als ‘georganiseerd seksueel geweld’. ‘Dat biedt meer mogelijkheden om dit goed te bestrijden.’
‘Toen de Pelicot-zaak aan het licht kwam, dacht ik al: dit gebeurt ook in Nederland’, zegt familierechtadvocaat Ingrid Vledder. Zij is co-auteur van Met liefde heeft het niets te maken, over intieme terreur. ‘Je moet dit zien als onderdeel van dwingende controle, een geweldspatroon waarbij iemand totale controle wil over zijn partner. Binnen dit soort relaties wordt vaak seksueel geweld gepleegd. Het is voor slachtoffers moeilijk om het geweld als verkrachting te herkennen, zeker als ze zijn gedrogeerd.’
Source: Volkskrant