Het risico op extreem hoge waterstanden aan de kust is in de afgelopen eeuw wereldwijd vertwaalfvoudigd. Vaak door drinkwaterwinning of natuurlijke bodemdaling. Maar ook klimaatverandering speelt steeds meer een rol: opwarming alleen al verviervoudigde het risico op hoogwater.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Dat blijkt uit een nieuwe, deels Nederlandse analyse in vakblad Nature Climate Change. Het is voor het eerst dat wetenschappers uiteenrafelen in welke mate extreme waterstanden aan de kust voor rekening komen van klimaatverandering. Een gelijktijdig gepubliceerd onderzoek in vakblad Science Advances komt tot een vergelijkbare slotsom. Volgens die analyse heeft klimaatverandering alleen al sinds 1970 gezorgd voor haast drie keer zoveel extreem hoge zeewaterstanden.
De onderzoeken kunnen munitie worden bij klimaatrechtszaken, verwachten de wetenschappers. ‘Per individueel geval is het lastig om te zeggen: dit is klimaatverandering’, vertelt zeespiegelexpert en coauteur van het Nature Climate Change-onderzoek Aimee Slangen aan de telefoon vanuit Canada. ‘Maar je kunt met ons onderzoek in de hand nu wel zeggen, als ondersteunend bewijs: door klimaatverandering is de kans op kustoverstromingen écht groter geworden.’
Daarbij past wel een kanttekening, reageert expert overstromingsrisico’s Ferdinand Diermanse van kennisinstituut Deltares na inzage in het onderzoek. ‘Een zes keer hogere kans op een hoge waterstand betekent nog niet dat ook de kans op een overstroming zes keer hoger wordt. Dit is een heel interessant onderzoek, maar eigenlijk is ook de volgende stap belangrijk: wat betekent dit voor het overstromingsrisico?’ Zo maakt het uit of een vloed plaatsvindt in onbewoond gebied of een stad onder water zet, merkt Diermanse op.
Sinds 1900 is de zeespiegel wereldwijd zo’n 20 centimeter gestegen door de uitzetting van zeewater en smeltende ijsmassa’s. Vóór 1950 kwam dat vooral doordat we uit een eeuwenlange koele periode komen en de aarde nog bijkomt van de laatste ijstijd. Maar de laatste vijftig jaar komt zo’n 70 procent van de zeespiegelstijging door de opwarming van de aarde door de mens.
Dat is op zee. Aan de kust ligt het ingewikkelder, omdat de zeespiegelhoogte er ook wordt bepaald door zaken zoals bodemdaling of -stijging. Om toch het aandeel van klimaatverandering te ontrafelen, combineerden onderzoekers onder leiding van Sönke Dangendorf van de Tulane Universiteit in Louisiana metingen van de getijden met klimaatmodellen en cijfers over onder meer bodembeweging en grondwaterwinning.
‘Het is best ingewikkeld om die verschillende signalen uit elkaar te trekken’, vertelt Slangen. ‘We dachten: laten we gewoon eens kijken of we wat vinden. En dat lukte, veel beter dan we hadden verwacht. We zien dat klimaatverandering alléén zorgt voor een verviervoudiging van waterhoogtes die je rond 1900 maar eens in de honderd jaar zag.’
Anders gezegd: een zeewaterstand die begin vorige eeuw maar eens per honderd jaar voorkwam, komt nu eens in de acht jaar voor. Klimaatverandering alléén heeft die frequentie verhoogd naar eens in de 22 jaar. Bovendien wordt de invloed van klimaatverandering gaandeweg steeds duidelijker zichtbaar, vooral sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw.
Dat is het gemiddelde: in de praktijk verschillen de cijfers sterk per plek. Zo zijn extreme zeewaterstanden in Manilla nu driehonderd keer waarschijnlijker dan vroeger, vooral vanwege bodemdaling door het hoge grondwatergebruik. Bij de Nederlandse kust is het risico op kustextremen ‘slechts’ verviervoudigd. Klimaatverandering is bij ons verantwoordelijk voor ongeveer de helft van die toename.
Bij extremen hangt veel af van de ligging van een land, legt Diermanse uit. ‘Sommige plekken liggen dusdanig dat je enorm hoge waterstanden bij storm kunt krijgen. Dat effect is belangrijk als je, zoals dit onderzoek, gaat kijken naar de hoogste waterstanden.’ Op sommige plekken zal dat ertoe leiden dat de component ‘klimaatverandering’ minimaal is, ten opzichte van de grillen van de wind.
Overigens behoort West-Europa, samen met de oostkust van de VS, tot de gebieden waar de kans op extremen aan de kust sinds 1900 sterk is toegenomen – vaak vertwintigvoudigd. Natuurlijke factoren zoals bodemdaling zijn daarvoor de belangrijkste verklaring, maar de impact van klimaatverandering wordt steeds zichtbaarder, constateert ook het andere onderzoek, in Science Advances. ‘De invloed van klimaatverandering op het overstromingsrisico aan de kust is duidelijk en blijvend.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant