Het is de belangrijkste toneelprijs van het jaar: de Theo d’Or voor indrukwekkendste hoofdrol. De Volkskrant zet de vier genomineerden – die stuk voor stuk hele zalen omverbliezen – op een rij.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Het is de belangrijkste toneelprijs van het jaar: de Theo d’Or voor indrukwekkendste hoofdrol. De Volkskrant zet de vier genomineerden – die stuk voor stuk hele zalen omverbliezen – op een rij.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Toen drie jaar geleden werd besloten dat de belangrijkste Nederlandse toneelprijzen voor acteurs voortaan genderneutraal zouden worden, vreesden sommigen dat vrouwen daar bekaaid vanaf zouden komen. Er waren tenslotte veel meer interessante mannelijke dan vrouwelijke personages: mannen hadden dus veel meer kans om te excelleren in diepgravende, complexe rollen.
Wie nu kijkt naar de genomineerden die de Nederlandse Toneeljury woensdagavond bekendmaakte, moet constateren dat die angst onterecht is: tussen de twaalf genomineerden zitten negen vrouwen. Met maar liefst acht dertigers is de lijst dit jaar bovendien bijzonder jong.
Helemaal opvallend is dat er uitsluitend acteurs genomineerd zijn die in nieuw geschreven stukken speelden. De grote winnaar is daarmee op voorhand al de florerende Nederlandse toneelschrijfkunst. Van kwetsbare monologen over grensoverschrijdend gedrag tot een barokke herschrijving van de Europese geschiedenis: in vaak even poëtische als nietsontziende taal stuwden deze auteurs onze toneelspelers afgelopen theaterseizoen geregeld tot ongekende hoogten.
Wie maken in september kans op de Theo d’Or voor indrukwekkendste hoofdrol?
Het mag geen verbazing heten dat actrice Keja Klaasje Kwestro (38) dit jaar genomineerd is voor de Theo d’Or: met haar wervelende, onstuimige spel in theaterhit F*ck Lolita speelde ze het afgelopen jaar grote en kleine zalen volledig plat. Kwestro staat al jaren te boek als enorm talent en imponeert zowel als comédienne in uitbundig grotegebarentoneel als met doorleefd emotioneel spel in gelaagde drama’s.
In het aangrijpende F*ck Lolita, waarin ze zich als Dolores uit Vladimir Nabokovs schandaalroman Lolita ontworstelt aan het problematische beeld van ‘vroegrijpe, verleidelijke’ guilty pleasure, krijgen al die registers ruim baan. Daarmee kreeg Kwestro de rol die je haar al jaren gunde, en ze overtrof zichzelf. Dat vond ook de Nederlandse Toneeljury: ‘Zelden heeft de vertolking van een personage zo veel indruk gemaakt als die van Keja Klaasje Kwestro in F*ck Lolita.’
In haar ruim dertig jaar omvattende carrière speelde Manoushka Zeegelaar Breeveld tal van prachtige rollen, vaak in stukken waarin onderbelichte verhalen centraal stonden. Dat deed ze onder meer bij Cosmic, Urban Myth en de laatste jaren vooral bij Orkater. Ze maakt steevast indruk met trefzeker spel, haar uitstekende dictie en krachtige zangstem, in producties waarin ze net zo goed zelf op de voorgrond treedt als dat ze haar medespelers laat excelleren. Terecht dus dat de 56-jarige actrice nu eindelijk voor de belangrijkste acteursprijs is genomineerd.
Als keizerin Maria Theresia in Moeder van Europa is ze de grondtoon van de voorstelling: ze straalt controle en rechtlijnigheid uit, maar achter haar gehaaide sluwheid woedt een stormachtige binnenwereld. Breeveld laat gedurende het stuk steeds meer kwetsbaarheid en vertwijfeling toe. ‘In dit bruisende en indrukwekkende verhaal verknoopt Breeveld op een knappe manier macht aan tederheid’, schrijft de Toneeljury.
Al direct sinds zijn afstuderen aan de toneelschool in 2017, geldt Florian Myjer (34) als een van de spannendste acteurs en theatermakers van zijn generatie. Hij maakte weldadige theaterbewerkingen van literaire klassiekers met collega Kim Karssen, zat een tijd bij de dwarse theatergroep De Warme Winkel en is nu verbonden aan Theater Oostpool. Zijn solo The Actor, over een kwetsbare toneelspeler in een grensoverschrijdend repetitieproces, is de eersteling van zijn eigen gezelschap Oh deer.
Daarin zaait Myjer opzettelijk verwarring door de grens tussen personage en zichzelf voortdurend te vertroebelen. Die verwarring is waardevol, omdat het raakt aan de kern van zijn verhaal: juist waar grenzen steeds diffuser worden, kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Myjer is een technisch sterke performer, die voortdurend schakelt tussen perspectieven en zijn eigen bravoure ondertussen terloops becommentarieert. De Toneeljury: ‘Hij durft te overdrijven, te zoeken, bijna te ontsporen, maar houdt altijd contact met iets authentieks en breekbaars.’
Met haar 31 jaar is Jatou Sumbunu de jongste genomineerde in de lijst. Toch speelde deze energieke performer zich al geregeld in de kijker, bij grote gezelschappen als Internationaal Theater Amsterdam, Theater Utrecht en Theater Oostpool. In de intieme monoloog Teckel speelde ze een jonge vrouw die vertelt over haar ervaringen met seksueel geweld in haar tienerjaren.
Sumbunu doet dat onomwonden, met fris en humorvol spel waarachter diepe woede en verbeten pijn schuilen. Ze sluit bondjes met de toeschouwers, maar zet hen ook voor het blok. Teckel is daarmee een voortdurend balanceren tussen een verstikkende realiteit en het zoeken naar lucht om die realiteit aan te kunnen. De Toneeljury schrijft: ‘Het is enorm knap dat Sumbunu die balans tussen licht en donker bewaart, en dat er in haar ogen naast kwetsbaarheid ook een vlam van boosheid flikkert.’
Behalve voor de indrukwekkendste hoofdrol, wordt de Theo d’Or ook uitgereikt voor de indrukwekkendste bijrol en grensverleggendste podiumprestatie. Voor de bijrollen zijn twee acteurs uit Millennial I: Vrede van Theater Oostpool genomineerd: Bram Suijker en Georgina Verbaan. Zij nemen het op tegen Ella Kamerbeek (in Trut) en Samantha Cherish Wielkens (Black Joy).
Voor grensverleggendste podiumprestatie zijn Sue-Ann Bel (Bitemarks on Her Tongue), Sarah Janneh (Brabo Leone), collectief De Hoe (De Sitcomeback) en Jacobien Elffers en de Superdrum (Superdrum) kanshebbers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant