De forse vertraging van de bouw van nieuwe ASW-fregatten – ‘defensies grootste fiasco’ volgens de oppositie – leidde woensdag opnieuw tot een debat tussen kabinet en Kamer over waarom defensie zo weinig informatie publiekelijk deelt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Kati Piri (Pro) gebruikte de casus van de vertraagde bouw van de zogeheten ASW-fregatten (ASW staat voor ‘anti-submarine warfare’) om te vragen waarom hierover zo weinig informatie gedeeld wordt, terwijl de Belgische minister van Defensie Theo Francken, die op dezelfde fregatten wacht, onlangs wel het Belgische parlement uitvoerig inlichtte. Defensie informeerde de Kamer onlangs zeer summier: oplevering van het eerste ASW-fregat zou drie jaar vertraagd zijn (al beweren experts van marineschepen.nl dat dat vijf jaar is) omdat het ‘oorspronkelijke scheepsontwerp niet stabiel bleek’.
Maar Francken zei tegen Belgische parlementariërs dat in juni 2025 al sprake was van een ‘volledige ontwerpcrisis’ van het nieuwe schip, dat gebouwd moet gaan worden door Damen maar waarvan het ontwerp bij defensie zelf ligt (middels Commit, het Commando materieel en IT). Dat defensie had besloten ‘zelf als systeemintegrator op te treden, met een groot aantal afzonderlijke contracten, heeft geleid tot een verhoogde complexiteit om het project te realiseren’, aldus Francken.
Het draagvermogen van het ontwerp bleek veel te laag, het schip te klein om alle gewenste systemen erop te integreren. België eist nu een tijdelijke oplossing bij eventuele vertraging en gaat ook niet akkoord met hogere kosten. Het kijkt ook naar de optie om andere fregatten te kopen. Duitsland deed dat eerder al, toen het een streep haalde door een fregattenorder bij Damen.
‘Het is een van de grootste fiasco’s waar defensie mee te maken heeft, het gaat om de ruggengraat van de marine’, zei Piri woensdag. ‘Er is veel publieke informatie over, de Belgische minister voert het debat in alle openheid, dus het is heel frustrerend dat wij daar geen fatsoenlijk debat over kunnen voeren.’
Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk (CDA) zei haar frustratie te delen, evenals de ‘grote zorg’ over het project. Maar hij zegt geen verdere mededelingen te kunnen doen, omdat er momenteel overleg is met België over de toekomst van het project. Eind van de maand wordt de Kamer er wel vertrouwelijk over ingelicht.
Boswijk toonde, net als minister van Defensie Dilan Yesilgöz eerder op de dag, begrip voor de frustratie van sommige Kamerleden over het toegenomen aantal vertrouwelijke brieven en informatiesessies, maar beiden zeggen dat dit nodig is vanwege de veranderde geopolitieke situatie en dat het beter is dan geen informatie.
In een dinsdag verstuurde brief aan de Kamer geven de bewindslieden een opsomming van mogelijke redenen om informatie over materieelprojecten niet publiekelijk te delen. Dat is het geval als dit schade kan toebrengen aan ‘de nationale veiligheid, operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht, internationale samenwerking of de veiligheid van militairen en andere betrokkenen’. Piri zei hierover woensdag: ‘Dat is alles!’
Tijdens een ‘verantwoordingsdebat’ eerder op woensdag zei Yesilgöz dat Defensie de kritiek van de Algemene Rekenkamer op het ministerie ‘erg serieus’ neemt. In een recent rapport van de Rekenkamer stond onder andere dat er voor 4,3 miljard ‘fouten en onzekerheden’ zaten in de door defensie aangegane verplichtingen.
Yesilgöz zei dat ze zelfs voor publicatie van het rapport al contact had opgenomen met de Rekenkamer om te zien hoe de elf geconstateerde ‘onvolkomenheden’ (waarvan er veel jaarlijks terugkeren) kunnen worden opgelost. Er komt nu op haar initiatief ‘hoogambtelijk overleg’ tussen Defensie, de Rekenkamer, Financiën en de Auditdienst Rijk. Yesilgöz: ‘We proberen er, met respect voor elkaars rollen, gezamenlijk voor te zorgen dat we deze zaken zo goed oppakken dat we volgend jaar een ander gesprek hebben.’
De minister zei ook dat Defensie een advies van de Rekenkamer heeft omarmd om de beveiliging van defensieobjecten, een van de pijnlijkste kritiekpunten van de Rekenkamer, anders aan te pakken. Voortaan wordt uitgegaan van een ‘risicogestuurde’ aanpak, wat betekent dat de eerste prioriteit komt te liggen bij de beveiliging van die onderdelen van defensielocaties die de meeste beveiliging nodig hebben.
Source: Volkskrant