WK voetbal Speciaal voor het WK werd het Estadio Azteca in Mexico-Stad, waar de openingswedstrijd van het toernooi wordt gespeeld, verbouwd. Omwonenden keken uit naar de komst van het WK, maar zijn inmiddels minder enthousiast. „Het is een feest van commercialisering en onteigening.”
Het Aztekenstadion
In de wijk Santa Úrsula Coapa in het zuiden van Mexico-Stad komt alles samen wat Mexico zo’n bijzonder land maakt. Gekleurde huizen, kerkjes uit de koloniale tijd met daarvoor pleintjes waarop gepensioneerden in de schaduw bijpraten, luidruchtige tacoverkopers op de straathoeken, markten waar verse groenten en fruit verkocht worden en muurschilderingen die de roerige geschiedenis van het land proberen te vangen.
Allemaal liggen ze rondom de absolute trekpleister van deze wijk: het Estadio Azteca, het grootste stadion van Latijns-Amerika waar een paar van de meest iconische voetbalwedstrijden ooit zijn gespeeld. De ‘kolos van Santa Úrsula’ wordt het stadion hier liefkozend genoemd. Op het aanstaande wereldkampioenschap voetbal, dat deze donderdag begint, worden er vijf wedstrijden in gespeeld, waaronder de openingswedstrijd tussen Mexico en Zuid-Afrika.
Het stadion is moeilijk te missen. Een imposante betonnen structuur, met hoge pilaren die de tribunes als een kroonluchter omklemmen. De bovenste ring is rood, met de letters Banorte erop. De prominente Mexicaanse bank heeft vorig jaar de naamrechten van het stadion opgekocht, waardoor men het tijdens het WK op officiële kanalen over het Estadio Banorte zal hebben. Maar voor Mexicanen, en eigenlijk iedereen die van voetbal houdt, zal het altijd het Estadio Azteca zijn.
In mei 2024 sloot het zestig jaar oude stadion zijn deuren voor een stevige renovatie, om te voldoen aan de strenge eisen die de wereldvoetbalbond FIFA tegenwoordig stelt aan voetbalstadions, zeker voor prestigieuze toernooien zoals het WK. De capaciteit van het stadion werd uitgebreid van 87.000 naar 90.000 stoeltjes. Er werden nieuwe kleedkamers gebouwd, en VIP-ruimtes om de FIFA-bobo’s straks een luxueus onderkomen te bieden.
Ook kwamen er nieuwe videoschermen, nieuwe verlichting en verbeterde wifi-systemen om ervoor te zorgen dat de internationale pers zonder problemen verslag kan doen van de wedstrijden . Zo is het Estadio Azteca een modern stadion geworden. Een stadion van de toekomst. Maar voorlopig denkt men bij het Estadio Azteca vooral aan de geschiedenis.
„Als je het over Estadio Azteca hebt, heb je het over het heiligdom van het Mexicaanse voetbal”, zei de Braziliaan Pelé ooit, een van de beste voetballers aller tijden. „Er is gewoon iets heel bijzonders aan. Je moet er zijn om dat te begrijpen. Het is uniek.”
Vier jaar na de opening in 1966 werd het WK 1970 onder meer in dit stadion gehouden. Zestien landen, waaronder toenmalig wereldkampioen Engeland, het West-Duitsland van Franz Beckenbauer en Brazilië, met daarin wereldsterren als Pelé, Carlos Alberto en Jairzinho, deden mee aan het toernooi. Oudere voetballiefhebbers herinneren zich de manier waarop Brazilië Italië in de finale met 4-1 vernederde voor de ogen van ruim 107.000 toeschouwers in het volgepakte Azteca Stadion (veiligheidsregels werden destijds in mindere mate nageleefd).
Pélé gaat op de schouders van zijn teamgenoten nadat Brazilië de WK-finale (1970) met 4-1 heeft gewonnen van Italië
Zestien jaar later, in 1986, mocht Mexico wéér een WK organiseren, nadat Colombia op het laatste moment vanwege veiligheidsredenen afzag van de organisatie. En weer was het Estadio Azteca de plek waar legendarische wedstrijden werden gespeeld. Vooral de kwartfinale tussen Argentinië en Engeland, waarin Diego Maradona twee doelpunten maakte: een met de ‘Hand van God’, door een voorzet met de hand over de keeper te slaan, en een fenomenale dribbel, waarbij hij vanaf de middenlijn voorbij vijf Engelse spelers rende en de bal in het doel schoof.
Dertig jaar na dit toernooi hoopt Mexico weer geschiedenis te schrijven met het Estadio Azteca als toneel. Het stadion op tijd klaar te krijgen is een enorme klus geweest, die volgens sommige betrokkenen nog altijd niet volledig is afgerond.
Diego Maradona viert de overwinning op Duitsland (3-2) in de finale van het WK in 1986.
Op 28 maart vond de feestelijke heropening plaats met een vriendschappelijke wedstrijd tussen Mexico en Portugal. De parkeerplekken rond het stadion lagen echter nog vol bouwafval, waardoor fans werden opgeroepen met het openbaar vervoer te komen. Honderden bezoekers met een geldig kaartje misten de wedstrijd door problemen in het beruchte ov van Mexico-Stad. Toeschouwers die een duur kaartje hadden gekocht op een van de eerste vijf rijen, vlak aan het veld, klaagden dat ze door de hoge reclameborden amper zicht hadden op de wedstrijd. FIFA reageerde door te beloven de borden voor het WK te verlagen.
Inwoners van Santa Úrsula Coapa, die zijn opgegroeid met het stadion als buurman en gewend zijn aan drukte op wedstrijddagen, zijn het WK al zat voor het begonnen is. „Hier is niets positiefs voor ons aan. Het is een feest van commercialisering en onteigening”, zegt Natalia Jara, inwoner van Santa Úrsula en woordvoerder van een collectief omwonenden die zich verzetten tegen de last die zij ervaren van het aanstaande WK.
Santa Úrsula is een van de vele wijken in Mexico-Stad met waterleidingproblemen, waardoor inwoners vaak afhankelijk zijn van vrachtwagens die eens in de week water brengen. „Normaal gesproken hebben we alleen tijdens het droogseizoen waterproblemen. Maar door de enorme hoeveelheid water die werd gebruikt bij de verbouwing, hebben sommige huishoudens al maanden amper water. En de vrachtwagens met water kunnen door de opengebroken wegen niet bij hun huizen komen”, zegt Natalia. Volgens haar hebben veel families ook last van stroomstoringen . „En dan zijn er ook de enorme verkeersproblemen. Alle wegen liggen open en er is amper vooruitgang.”
Een anti-WK-activist schrijft protestleuzen op een doek buiten het Aztekenstadion
Sinds bekend werd dat Mexico het WK zou organiseren, beloofden autoriteiten betere wegen, voetgangersbruggen en fietspaden voor Santa Úrsula. Investeringen waar lang niet alle inwoners van de middenklassewijk op zitten te wachten, zegt Natalia. „Huurprijzen stijgen nu al. En na het WK verwachten wij dat doordat deze wijk zo wordt opgeknapt, het niet meer mogelijk wordt voor mensen met een lager inkomen om hier te blijven. We zien dit overal in Mexico-Stad: gentrificatie zorgt ervoor dat mensen die hier al hun hele leven wonen moeten vertrekken. Deze wijk gaat zijn gezicht verliezen.”
Voor de komende weken heeft ze met andere inwoners uit de wijk meerdere manifestaties gepland. Protestas antimundialista, oftewel anti-WK-protesten, noemt ze die. Onder meer op de dag van de openingswedstrijd zal ze met haar collectief bij het Estadio Azteca staan, om aandacht te vragen voor wat ze „het ware gezicht van het WK” noemt.
Ondernemers uit de wijk, met name uit de informele sector, keken in eerste instantie reikhalzend uit naar het toernooi, vanwege de grote aantallen fans die uit de hele wereld naar Mexico-Stad afreizen. Maar door de regels van de FIFA, die stellen dat rond voetbalstadions zogeheten ‘clean zones’ moeten komen, is ook bij hen weinig over van het aanvankelijke enthousiasme.
De FIFA-regels stellen dat binnen een straal van twee kilometer rondom het stadion alle commerciële activiteiten die niet worden uitgevoerd door officiële partners van de FIFA verboden zijn. Een klap in het gezicht voor de tacoverkopers van Santa Úrsula, die hun gerechten, wereldwijd beroemd als onderdeel van de Mexicaanse street food cultuur, dolgraag hadden willen verkopen aan voetbalfans.
„We hebben het hier over mensen die iedere dag van de week, vanaf zes uur ’s ochtends, langs de weg staan en hun eten verkopen”, zegt Jair Torruco, als vakbondsleider vertegenwoordiger van veel tacoverkopers. „Daar onderhouden ze hun families mee. Nu moeten ze al een maand voordat het WK begint vertrekken van straathoeken waar ze al jarenlang staan.”
De verkopers kregen een andere plek toegewezen, buiten het „verboden gebied”, in een woonwijk waar volgens hem amper verkeer doorheen komt. Torruco: „De Mexicaanse regering presenteert dit toernooi als een evenement van het volk, waar iedereen van meeprofiteert. Maar ze geven het land weg aan de FIFA.”
Straatverkopers hoopten te profiteren van de komst van WK-supporters, maar mogen en de buurt van het stadion rond wedstrijden niks verkopen
Torruco denkt dat niet alleen de Mexicaanse verkopers en omwonenden van het stadion de dupe zijn van de strenge regels van de wereldvoetbalbond. „Als je als voetbalfan naar Mexico komt, dan ga je toch niet alleen voor het voetbal? Dan wil je toch juist genieten van de lokale tradities?” Net zoals Natalia Jara heeft Torruco met andere tacoverkopers plannen om op de dag van de openingswedstrijd te gaan demonstreren rond het Estadio Azteca. Torruco lacht. „Ze zeggen toch dat voetbal een sport van het volk is? Dan gaan wij de rest van de wereld die dag laten zien wat het volk wil!”