Het neerhalen van een Apache-helikopter leidde de voorbije dagen tot een nieuwe escalatie tussen Iran en de VS, waarbij ook Arabische buurlanden werden bestookt. Trumps herhaaldelijke beweringen dat een akkoord binnen handbereik is, ogen als puur wensdenken.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Een Amerikaanse Apache-helikopter die wordt neergehaald door Iran. De VS die daarop militaire doelen aanvallen langs de Iraanse zuidkust. En Iran dat vervolgens Amerikaanse militaire bases bestookt in Jordanië, Bahrein en Koeweit. De vergeldingsaanvallen volgden elkaar in hoog tempo op in de voorbije 24 uur, zonder dat een van beide partijen het staakt-het-vuren hardop zegt te willen inruilen voor een nieuwe, alomvattende oorlog.
‘We geven de voorkeur aan de taal van diplomatie’, twitterde de invloedrijke Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf dinsdagavond, ‘maar we zijn veel vloeiender in andere talen.’ Met die laatste opmerking hintte hij op hardere militaire acties.
Aan Amerikaanse zijde zag president Trump het volgens bronnen van onder meer de Wall Street Journal aanvankelijk niet zitten om militair te reageren op het neerhalen van de Apache. Op aandringen van zijn minister van Defensie, Pete Hegseth, en zijn militaire adviseur Dan Caine gaf hij vervolgens toch groen licht. Het Amerikaanse leger noemde de luchtaanvallen ‘zelfverdediging’. Dodelijke slachtoffers zijn er voor zover bekend niet gevallen.
Eens te meer is duidelijk geworden dat wapengekletter momenteel de overhand heeft boven diplomatie. Trumps herhaaldelijke beweringen dat een akkoord met Teheran nu echt binnen handbereik is (‘binnen twee à drie dagen’, zei hij maandagavond), ogen als puur wensdenken. Ze staan los, zo lijkt het, van de werkelijke gang van zaken aan de onderhandelingstafel. In totaal heeft Trump sinds eind maart zo’n bewering liefst 38 keer gedaan, turfde CNN deze week.
Tegelijkertijd zijn beide partijen bezig te herdefiniëren wat een bestand precies inhoudt. Normen zijn aan het schuiven. Bombardementen zoals die van afgelopen nacht zouden tot voor kort reden zijn geweest om het bestand tot een dode letter te verklaren en de oorlog te hervatten.
Nu gebeurt dat niet, en gebruiken zowel Iran als de VS het bestand als een façade. Achter die façade proberen ze met dwang, dreigementen én militaire acties de eigen uitgangspositie te verbeteren. ‘Dit is de nieuwe realiteit van het conflict’, schreef Hamidreza Azizi, een gezaghebbend Iran-kenner verbonden aan het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidsstudies (SWP), op zijn weblog. Geen oorlog, geen vrede. De Amerikanen volgen hierin bondgenoot Israël, dat dezelfde methode al jaren toepast in zowel Libanon als Gaza.
Azizi ziet in deze aanpak een groot gevaar. Iran beschouwt zichzelf als de winnaar van het conflict, met controle over de Straat van Hormuz als belangrijkste trofee. Hoe langer de huidige impasse voortduurt, hoe meer de Iraanse hardliners binnen de Revolutionaire Garde hun oorlogsdividend echter zien verdampen. Op termijn zouden ze kunnen opteren voor het hervatten van de oorlog.
Een voorbeeld is de reeds genoemde Straat van Hormuz. Eind mei werd bekend dat de Amerikaanse marine 70 commerciële schepen stilletjes uit de Straat had weten te escorteren – een dikke middelvinger naar de Iraanse blokkade. Een tweede voorbeeld is het front in Zuid-Libanon, waar Irans bondgenoot Hezbollah oorlog voert tegen Israël. Teheran wil de fronten Iran en Libanon gekoppeld zien. Sterker, het ziet zo’n koppeling als zijn verdiende oorlogsbuit. Amerika en Israël bestrijden dat.
Met de Iraanse raketten richting Noord-Israël (als vergelding voor het Israëlische bombardement op de Libanese hoofdstad Beiroet), afgelopen zondag, lieten de Iraniërs zien dat het voor hen menens is. Israël op zijn beurt kan de koppeling makkelijk aan flarden blijven schieten, tenzij Trump het terugfluit. Dat laatste doet hij zelden. Ook wat dat betreft tikt de klok niet in het voordeel van de Iraanse hardliners. Hoe langer de huidige impasse van ‘geen oorlog, geen vrede’ duurt, hoe moeilijker het wordt hun gedroomde koppeling te handhaven.
Aan Amerikaanse zijde hoopt men op economische uitputting. Amerika’s maritieme blokkade van de Iraanse olie-export kost Iran naar schatting 390 miljoen euro per dag. De inflatie ligt boven de 80 procent, en de werkloosheid loopt als gevolg van de zware bombardementen van dit voorjaar enorm op. Toch groeit daarmee niet de bereidheid tot een compromis, denken Iran-analisten. In de 47 jaar sinds de Iraanse Revolutie zijn de belangen van de gewone man (m/v) altijd verpletterd onder het gewicht van harde veiligheidsbelangen.
Analist Azizi spreekt van een ‘bestandsvalkuil’. Trump kan het huidige schemergebied maandenlang in leven proberen te houden, maar riskeert dan dat Iran feller om zich heen gaat slaan. De Iraanse luchtaanvallen op landen als Bahrein en Koeweit blijven nu telkens beperkt tot speldenprikken, maar dat hoeft niet zo te blijven. In Teheran weet men ook dat er Amerikaanse midterms aankomen, en dat Trump zich geen nieuwe, onpopulaire oorlogsronde kan veroorloven.
Ook denktank International Crisis Group waarschuwt dat eindeloos tijdrekken een prijs heeft. De Amerikaanse president kan het zich ‘niet permitteren te wachten’, schrijven de analisten, net zolang tot Iran ‘akkoord gaat met voorwaarden die het tot nu toe heeft afgewezen’. Zo bezien zal Trump moeten kiezen: hij kan zijn verlies nemen en zijn handtekening zetten onder een beperkte deal waar hij tot nu toe van gruwde. Het alternatief kan weleens veel vervelender uitpakken.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant