Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: de strijd om het slachtofferschap.
„Heb je dat filmpje gezien van die agent die een vrouw op de grond smijt? Ze was zwanger he?” – „Ja, heftig! Maar ik las ook dat die agent nu bedreigd wordt, dat gaat ook te ver.” – „Oh echt? Jezus man, wat bezielt mensen toch?” Zo’n gesprek moet zo’n beetje het droomscenario zijn van de communicatieafdeling van de politie, nadat een van haar medewerkers over de schreef is gegaan.
Het verhaal was in eerste instantie eenduidig: in een azc werd halverwege mei inderdaad een zwangere vrouw tegen de grond gesmeten. Dat is voor de politie geen lekker verhaal, het riep in Nederland en daarbuiten veel verontwaardiging op. En het staat op beeld, dus het valt niet te ontkennen. Dus wat doe je dan als woordvoerder? Je zet er een tweede verhaal naast. Een verhaal waar de agent geen dader is, maar slachtoffer. Als je nu googlet naar het incident, stuit je op koppen als „Politie ontvangt via sociale media bedreigingen naar aanleiding van aanhouding in azc Zeist”, (De Volkskrant), „Politie krijgt bedreigingen op sociale media binnen na aanhouding Zeist” (NOS) en „Politie ontvangt ‘heftige bedreigingen’ op sociale media na aanhouding in Zeist” (Nu.nl).
Hetzelfde gebeurde nadat in januari beelden verschenen van een agent die in Utrecht een vrouw schopte en met een wapenstok sloeg. Google naar die gebeurtenis en je leest „Agent duikt met gezin onder na ophef over arrestatie in Utrecht” (Hart van Nederland), „‘Shitload aan bedreigingen’ voor agent die geweld gebruikte tegen vrouwen onder Utrechts Bollendak” (AD) en „Agent die geweld gebruikte tegen vrouwen in Utrecht wordt bedreigd, stelt politie” (NRC).
Tegenover een verhaal over politiegeweld wordt een verhaal over agressie tegen de politie gezet. In Amerika reageerde de politie op Black Lives Matter met Blue Lives Matter. Het probleem daarvan is dat het tweede verhaal irrelevant is voor het eerste verhaal. Dat een agent wordt bedreigd zegt niets over het incident dat de aanleiding vormt voor die bedreiging. En hoe erg het ook is als mensen worden bedreigd; het is niet per se nieuwswaardig. Mensen worden online voortdurend om van alles bedreigd. Als je onderwerp bent van ophef, is de kans helaas groot dat het gebeurt. Dus waarom is het wel nieuws als de eerste aanleiding is dat politie zich heeft misdragen?
Het verhaal wordt naar buiten gebracht om het narratief gelijk te trekken: dit is misschien erg, maar dit is ook niet oké. Op het oog is het nu een verhaal met meer nuance, met verschillende kanten. En niet alleen de politie heeft er een handje van. DJ Ruud de Wild lag in maart onder vuur omdat hij documentairemaker Julie Ng in een uitermate onaardig gesprek op de radio niet serieus nam en alleen maar grapjes maakte over stereotypes van Aziatisch eten, waarop Ng bij de NPO een klacht indiende over racisme. De Wild bood in een verklaring weliswaar zijn excuses aan, maar nam vooral veel tijd om de bedreigingen aan zijn adres te bespreken. Dat hij vervolgens de studio tijdens de uitzending verliet, was uit protest tegen die bedreigingen; niet omdat hij zich ging bezinnen nadat hij zelf de plank had misgeslagen.
Zo ontstaat een strijd om slachtofferschap; wie als slachtoffer wordt gezien, heeft de sympathie van het publiek. ‘Agent schopt vrouw’ wordt ‘politie wordt bedreigd na ophef over aanhouding’. Media moeten terughoudend zijn om dit soort ‘nieuws’ zomaar over te nemen en het zo onderdeel te maken van het narratief. Het voelt misschien ongemakkelijk om het gewoon te negeren, maar in dit soort gevallen is het niet meer dan een afleidingsmanoeuvre.