Het falen van het Duits-Franse project voor een Europees gevechtsvliegtuig van de toekomst is een politiek, militair en financieel fiasco. Europa staat onder hoge druk om een gezamenlijke defensie vorm te geven, maar krijgt het niet gedaan.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Blamage. Debacle. Bitter. Sinds het Europese project voor een gevechtsvliegtuig van de toekomst maandagavond werd afgeblazen, klinken onder defensieanalisten sterk negatieve termen. Negen jaar en miljarden euro’s zitten in het Duits-Franse Future Combat Air System (FCAS). Nu trekt Duitsland de stekker eruit.
Het falen van het FCAS, terwijl Europa onder hoge druk staat om zijn eigen defensie vorm te geven, is een politiek, militair en financieel fiasco.
In Frankrijk is het nieuws ‘bitter’ ontvangen, zo tekent de correspondent van de Frankfurter Allgemeine op. Commentatoren in Duitse media wijzen naar Frankrijk als veroorzaker van het fiasco, en dan met name naar vliegtuigbouwer Dassault en de onwrikbare, veeleisende topman van dat concern: Éric Trappier.
Het FCAS-project begon in 2017 onder leiding van Frankrijk en Duitsland. Doel was de ontwikkeling van een next generation fighter, een gevechtsvliegtuig van de zesde generatie dat de Franse Rafale en de Duitse Eurofighter zou opvolgen. Een geheel Europees project, onafhankelijk van de Amerikanen die vooropgingen met de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter – op dit moment Europa’s geavanceerdste jachtvliegtuig.
‘De belangrijkste impuls van het project was politiek, om te laten zien dat Frankrijk en Duitsland samen de kern van een Europese defensie zouden kunnen vormen’, zegt Rafael Loss, defensieanalist van de European Council on Foreign Relations in Berlijn. ‘Operationeel was wel al duidelijk dat er moeilijkheden zouden zijn tussen beide landen, en daar kwam de industriële rivaliteit bij.’
Het project was voorzien als een alomvattend gevechtssysteem dat Europa langjarige militaire superioriteit in de lucht moest geven. De kern was een hypermodern gevechtsvliegtuig. Daaromheen kwam een systeem waarin drones en partnerlanden een naadloos geheel zouden vormen. Delen daarvan, zoals de ‘combat cloud’ en elektronische oorlogsvoering, blijven overeind.
Voor het project reserveerden beide landen samen 100 miljard euro. Ook Spanje werd partner. Maar al snel begon de onenigheid. De Fransen klaagden dat hun industrie te weinig zou profiteren van het gezamenlijke project en wilden een groter aandeel. Gaandeweg kwamen daar eisen bij. Frankrijk wil een vliegtuig dat atoomwapens kan inzetten en op een vliegdekschip kan landen.
Dat laatste betekent een kleiner, wendbaarder toestel en dat gaat ten koste van reikwijdte, een belangrijke Duitse eis met het oog op een potentieel oostfront. Emmanuel Macron, de Franse president, zette tevergeefs druk op Dassault-topman Trappier, maar die hield voet bij stuk. Hij wilde de leiding over de bouw, en eigendomsrechten die export mogelijk maken.
Daarmee wordt Airbus Defence, dat in Duitsland zetelt, feitelijk een toeleverancier in plaats van partner. Dat stelt een commentaar in het Duitse weekblad Der Spiegel. ‘Duitsland zou gevoelige technologie uit handen geven en zelf de capaciteit tot vliegtuigbouw verliezen’, aldus het commentaar. ‘En het ontbreekt Macron, kort voor het einde van zijn ambtstermijn, aan genoeg politieke autoriteit om Trappier tot rede te dwingen.’
Ondertussen nam ook de politieke onzekerheid toe. De radicaal-rechtse Rassemblement National-leider Marine Le Pen, die weinig opheeft met de Duits-Franse samenwerking, dreigde al het project te torpederen. Haar partij staat bovenaan in de peilingen voor de Franse presidentsverkiezingen in april 2027.
De laatste maanden werd duidelijk dat het project op sterven na dood is. De manier waarop het uiteindelijk wereldkundig werd gemaakt, is exemplarisch voor de falende samenwerking. Het leek erop dat beide landen een gezamenlijk statement voorbereidden waarbij ze wilden benadrukken welke onderdelen van het FCAS-project wél overeind zouden blijven. Maar maandag lekte nieuws naar de Duitse pers: de Duits-Franse next generation fighter gaat niet door.
Vanuit het Élysée volgde maandagavond teleurstelling. Macron en Merz zouden vorige week hebben afgesproken het project te staken, stelt een Franse functionaris in Le Monde, en ‘betreuren het onvermogen’ van de industrie om samen te werken. Het Franse Euronews citeert een functionaris die zegt dat het een Duits besluit was. Parijs blijft Frans-Duitse samenwerking zien als noodzakelijk voor Europese veiligheid.
Defensieanalist Loss zegt dat een Europees gevechtsvliegtuig van de zesde generatie nu voorlopig van de baan is. ‘Frankrijk noch Duitsland kan zelfstandig een toestel ontwikkelen op de uiterste grens van wat technologisch haalbaar is. Daarvoor hebben beide landen elkaars expertise en gecombineerde financiële middelen nodig.’
Daarmee verkeert de Europese defensie niet direct in acute crisis, zegt Loss: Rusland, Europa’s voornaamste bedreiging, is in de militaire luchtvaart technologisch gezien ook geen koploper. Moskou projecteert haar macht vooral via langeafstandsraketten.
‘Voorlopig hebben Europese landen betere toestellen dan wat de Russen kunnen inzetten. Maar dat is te danken aan geavanceerde Amerikaanse capaciteiten, en de vraag is hoelang de VS gecommitteerd blijven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant