Serie Na twee films is er nu een tv-serie van ‘Cape Fear’. Tijd voor een vergelijkend warenonderzoek. Wie is de engste engerd? Robert Mitchum, De Niro of Bardem?
Javier Bardem en Amy Adams in de nieuwe serie ‘Cape Fear’.
Van: Nick Antosca. Met: Javier Bardem, Amy Adams, Lily Collias.
10 afl. van circa een uur.
Te zien op Apple TV.
Kek hoedje, dikke sigaar, spottende grijns – de doodenge crimineel Max Cady komt na jaren vrij en gaat achter de advocaat aan die hij verantwoordelijk houdt voor zijn veroordeling. Cady begint met stalken en het wordt steeds erger. Zijn doel is de vernietiging van de advocaat en diens keurige suburb-gezin.
De tiendelige misdaadserie Cape Fear, te zien op Apple TV, is reeds de derde verfilming van dit verhaal, en leent zich dus goed voor een vergelijkend warenonderzoek. Vooral naar de rol van de engerd, ooit vertolkt door Robert Mitchum en Robert De Niro, en nu door Javier Bardem. Die laatste is indrukwekkend doordat hij het heel anders doet dan je van hem verwacht.
Het begon met het boek The Executioners van John D. MacDonald uit 1958, maar dat hoef je niet te kennen. De eerste verfilming uit 1962 is een late film noir van Hitchcock-adept J. Lee Thompson. Bekender is de remake van Martin Scorsese uit 1991. De drie Cape Fears zijn fraaie voorbeelden van Southern Gothic: gewelddadige verhalen die zich in het zuiden van de Verenigde Staten afspelen. Ingrediënten: dreiging, geweld en moreel verval in een broeierige plattelandssfeer. Terugkeer van demonen uit het verleden, moerassig, het Spaanse mos druipt van de bomen.
Interessant is de rol van de dochter. In de film van 1962 was zij nog gewoon een kind, een willoze prooi zonder eigen karakter. Max Cady wil haar verkrachten om de vader te treffen. Van de censor mocht het woord „verkrachting” echter niet gebruikt worden, dus gaat het steeds over „mishandeling”. Geeft niet, deze film is gemaakt volgens de schone kunst van de suggestie.
Scorsese had daar in 1992 geen boodschap aan. Bij hem is alles expliciet. Vooral de seksuele dreiging haalt hij naar voren. De minderjarige dochter in zijn versie, sterk gespeeld door Juliette Lewis, is geen kind maar een seksueel ontwakende puber, die voelt dat haar ouders haar niet begrijpen en kleinhouden. De grootste dreiging in deze Cape Fear is niet die van de verkrachting maar die van de verleiding. In de gedenkwaardigste scène doet Cady zich voor als dramadocent en verleidt de vijftienjarige dochter in het schooltheater.
In de nieuwe tv-serie is de seksuele dreiging verdwenen. De schurk van Bardem heeft een hoger doel: het hele gezin overnemen, in ieder geval de kat en de kinderen, met vaderlijke verleiding. De rol van de dochter, gespeeld door Lily Collias, is nog verder vergroot en uitgediept. Zij is geen willoze prooi meer, maar seksueel actief, en een belangrijke kracht in het verhaal.
Robert De Niro in ‘Cape Fear’ (1991).
In alle versies gaat Cape Fear over morele ambiguïteit. De geplaagde advocaat kan niet rekenen op bescherming van de wet, dus grijpt hij naar steviger middelen. „Dit type is een beest, dus moet je hem bevechten als een beest”, adviseert de privédetective hem in 1962. Nood breekt wet, dat hoort bij een wraakfilm – daar kan de kijker mee leven.
Iets moeilijker ligt het in 1991, als blijkt dat de advocaat zijn cliënt Max Cady niet goed heeft verdedigd. De crimineel heeft in het verleden een meisje verkracht en zwaar mishandeld. Zijn advocaat heeft een ontlastend rapport achtergehouden. Een schending van zijn zorgplicht.
In de nieuwe serie heeft de vrouwelijke advocaat het tijdens het proces tegen Cady nog veel bonter gemaakt. Bovendien blijkt haar hele gezin moreel corrupt te zijn. Nadeel is dat het de kijker daardoor minder kan schelen als Cady ze kapot maakt. Ook omdat ze – volgens de horrormores – de hele tijd oliedomme dingen doen en de schurk steeds zelf opzoeken.
De compositie van Cape Fear is in de loop der jaren steeds losser geworden. Cape Fear ’62 was strak gecomponeerd. Trefzeker werd je naar de bloedstollende finale gestuwd. Cape Fear ’91 nam veel meer ruimte om de personages en hun onderlinge relatie uit te diepen. De film heeft twee finales, wat een beetje jammer is.
Cape Fear ’26 heeft tien afleveringen van een uur. Samen vijf keer zo lang als de films. Showrunner Nick Antosca moest dus van alles erbij bedenken. Meer kinderen, meer minnaressen, een stichting die onschuldig veroordeelden helpt, occulte kaarskringen. Verder komen er moderne thema’s bij. De dochter is gay en neemt een tepelpiercing. De zoon is zelf een kleine stalker. Hij maakt zich schuldig aan sexting-misbruik en hij wordt slachtoffer van catfishing.
Dat alles draagt niet altijd bij aan de kwaliteit van de serie. Het is meer afleidende opvulling dan verdieping van de plot. De spanning lijdt er onder. Je merkt dat ook aan de filmmuziek, gebaseerd op de oorspronkelijke score van Hitchcock-componist Bernard Herrmann. Die is gemaakt om je onvermijdelijk naar een moord te leiden. Steeds weer zwellen die violen aan, maar dan gebeurt er toch weer niets. Pas halverwege het seizoen begint het er een beetje om te spannen.
Robert Mitchum in ‘Cape Fear’ (1962).
De kwaliteit van de diverse Cape Fears staat of valt met de rol van de engerd. Robert Mitchum speelde Cady als een nozem met een fedora-hoed, en steeds weer dat schuine lachje van „mij maak je niks”. Door zijn koele houding stijgt hij boven de doorsnee schurk uit en weet je: dit is de duivel zelve.
Robert De Niro schilderde daar in 1991 met een dikke kwast overheen. Nog gespierder, vol met tatoeages, vet haar, een zwaar aangezet zuidelijk accent, en ook nog behept met een christelijke tik. Een van De Niro’s legendarische rollen, maar misschien ook wel een beetje over the top, en zoals je het van hem verwacht.
Vergeleken daarmee is Javier Bardem in de nieuwe tv-serie een grote verrassing. Je weet al dat hij een meedogenloze moordenaar is, dus dat hoeft hij niet te spelen. Dus zien we een charmante, behulpzame onschuldig veroordeelde, die alle vrouwen inpakt met zijn charismatische verschijning. Anders dan in de eerste twee films, spelen de media in de tv-serie een belangrijke rol – een nieuw strijdperk waarin deze schurk ook moeiteloos het advocatengezin verslaat. Ondertussen voert hij buiten het zicht koel en berekenend zijn wraakplan uit. Dankzij Javier Bardem is de nieuwe Cape Fear toch weer een onvergetelijke ervaring.