AI-muziek overspoelt de streamingdiensten, op het Franse Deezer gaat het al om 75 duizend tracks per dag. Veel luisteraars horen het verschil niet tussen mens en machine, dus nu moet AI-software een uitkomst bieden. Maar (hoe) werkt dat?
Het is een tragisch en intens nummer over persoonlijke tegenslagen en hervonden levenskracht. ‘All the times I held on, when I needed help’, zingt IngaRose met een smachtende soulstem op een uitgeklede beat. ‘I celebrate me, for everything I survive.’
Celebrate Me is een internationale hit, op de streamingdiensten en bijvoorbeeld TikTok, waar zo’n 300 duizend video’s zijn gemaakt met het nummer. Alleen: wie is die ‘me’ uit de songtitel en de tekst? Wie is de artiest IngaRose?
Zijn we er toch weer ingetrapt. Celebrate Me is een AI-nummer, gegenereerd door de AI-machine Suno. Hoe verdrietig haar tekst ook is: we hoeven geen medelijden te hebben met IngaRose.
IngaRose is niet de eerste AI-artiest die de hitlijsten bestormt. Illustere namen als Xania Monet, The Velvet Sundown, Enlly Blue, Sienna Rose, Juno Skye en Breaking Rust gingen haar voor, met hoge noteringen in de verschillende lijsten. De laatste doorbraakhit: Somewhere Along the Way van de AI-creatie Eddie Dalton, een ‘blueszanger’ die momenteel een aantal Amerikaanse hitlijsten aanvoert.
Vaak begint het succes van deze niet-bestaande zangers op socialemediakanalen als TikTok of Instagram, waarna ook Spotify, Apple Music of andere streamingdiensten aanhaken.
Maar deze inmiddels doorgebroken namen vormen het topje van de ijsberg. De overgrote meerderheid AI-muziek trekt nauwelijks luisteraars en geniet een bestaan in totale anonimiteit. Niet dat de makers daarmee zitten: het maken van een AI-liedje is met tools als Suno of Udio een fluitje van een cent.
Het gemiddeld aantal streams per liedje valt, inclusief de uitschieters, vermoedelijk best mee. Dat geldt niet voor het totaal aantal AI-liedjes dat dagelijks wordt geüpload.
Het AI-aanbod groeit in rap tempo. Begin vorig jaar maakte AI nog ‘slechts’ 10 procent van het totaal aantal nummers dat dagelijks bij de Franse streamingdienst Deezer wordt aangeboden. Volgens de laatste cijfers van het in 2007 opgerichte platform is dat inmiddels al 44 procent, oftewel zo’n 75 duizend AI-tracks. Per dag. Bij Apple Music is momenteel ongeveer een derde van alle geüploade tracks volledig met AI gemaakt.
Het is een onvoorstelbare hoeveelheid die alleen met behulp van technologie kan worden gecreëerd, én kan worden ontdekt en desgewenst ontmaskerd. De Fransen ontwikkelden al enige tijd geleden in eigen huis detectiesoftware die menselijke muzikanten belooft te onderscheiden van de synthetische creaties van Suno en consorten. Ook Apple en Spotify gebruiken nu dit soort software.
Met succes: de daadwerkelijke consumptie van AI-gegenereerde muziek is bij beide diensten erg laag. Van alle streams is bij Deezer 1 tot 3 procent afkomstig van Suno-achtige creaties. Deezer verwijdert dit soort nummers niet van zijn platform, maar plaatst er wel een label bij. Ook duikt de muziek niet op in geautomatiseerde lijstjes en aanbevelingsalgoritmen.
Bij Apple zou het om een nog kleiner percentage gaan. Apple Music-topman Oliver Schusser sprak onlangs in een podcast van het muziekblad Billboard van maximaal 0,5 procent. ‘Het gebruik is zeer beperkt, maar we staan pas aan het begin.’
De grootste streamingdienst Spotify kwam vorige maand met een opmerkelijk initiatief. Menselijke artiesten kunnen een groen vinkje achter hun naam en profiel krijgen: ‘Verified by Spotify’. Het groene vinkje betekent niet dat de betreffende artiest helemaal geen AI heeft gebruikt bij het maken van muziek, maar wel dat de artiest transparant is over het maakproces en bijvoorbeeld in de credits bij een nummer aangeeft hoe het liedje is opgebouwd.
Het nieuwe Spotify-vinkje is geen oordeel over artistieke kwaliteit of legitimiteit, laat de streamingdienst weten na vragen van de Volkskrant. De ‘badge’ geeft alleen aan dat een artiest ‘de platformrichtlijnen naleeft’, dat er wordt geluisterd door een aanzienlijk aantal menselijke Spotify-gebruikers (en dus geen streamingbots in zogeheten clickboerderijen) en dat het profiel van de artiest dus authentiek is.
Oftewel: dat er echte mensen schuilgaan achter de profielen van Drake, BTS, Madonna en nog een paar honderdduizend andere artiesten die het vinkje inmiddels hebben gekregen. Spotify zegt een signaal af te willen geven aan de gebruikers, zodat fans ‘met vertrouwen contact kunnen maken met hun favoriete artiesten’. Voor de duidelijkheid: IngaRose, van die hit Celebrate Me, krijgt dus géén vinkje.
Maar dit nieuwe vinkjesbeleid betekent niet dat de generieke AI-hits niet welkom zijn. Integendeel. Eind mei zorgde Spotify voor opschudding in de muziekwereld door aan te kondigen dat de streamingdienst, in samenwerking met de platenmaatschappij Universal, zélf een generatieve AI-tool in het leven gaat roepen, die Spotify-abonnees kunnen gebruiken, tegen betaling.
Met die AI-tool kunnen gebruikers straks grappige remixen en mash-ups laten maken van liedjes van bestaande artiesten, die daarvoor wel nadrukkelijk toestemming moeten geven. Fans van Taylor Swift kunnen haar dan laten zingen in de stijl van André Hazes: Blood, Sweat and Tears.
De muziekwereld reageerde geschrokken op het nieuws. Want met de deal wordt het gebruik van AI-muziek nog verder genormaliseerd, en wordt er nog meer slop over de wereld uitgestort. En hoe meer er wordt geluisterd naar AI-muziek, hoe minder ruimte er overblijft voor menselijke artiesten, die hun vaak toch al minimale inkomsten uit streaming verder zien kelderen.
Wen er maar aan, was de boodschap van Spotify-directeur Alex Norström vorige maand, bij de bekendmaking van de AI-plannen. Volgens Spotify zijn door fans gemaakte remixen en covers het grote nieuwe ding. Spotify zal ervoor zorgen dat het geknutsel met AI-muziek in ieder geval in goede banen wordt geleid. ‘Wat wij gaan opbouwen, is gebaseerd op toestemming en transparantie’, zei Norström. ‘De artiesten en liedschrijvers die meedoen zullen worden gecompenseerd.’
Zoiets liet Universal ook weten. Volgens de grootste platenmaatschappij van de wereld wordt met de AI-tool ‘menselijke artisticiteit ondersteund’ en levert het artiesten zelfs nieuwe inkomsten op. Of de erven André Hazes straks ook geld krijgen uitgekeerd als Taylor Swift Blood, Sweat and Tears zingt, is nog niet duidelijk.
En dat is de houding van Spotify ten aanzien van AI-muziek ook niet. Enerzijds wil de dienst menselijke muziek ondersteunen en belonen met een ‘badge’, tegelijkertijd gaat het platform zelf aan de slag met AI. Op de vraag van de Volkskrant of Spotify zich niet ook een beetje zorgen maakt over de ongebreidelde toestroom van AI-pop, kregen we een kort en helder antwoord: ‘Nee.’
De mogelijke verklaring daarvoor is het vertrouwen in technologie. In toenemende mate maken streamingdiensten gebruik van detectiesoftware, die moet gaan bewijzen wat menselijk is en wat kunstmatig.
De inzet van dit soort software is verre van vrijblijvend – de commerciële belangen zijn groot. Streamingplatforms betalen artiesten geld uit per stream. In het AI-tijdperk betekent dat in potentie een makkelijk verdienmodel; het fabriceren van een nummer kost immers nagenoeg geen tijd of moeite.
In 2023 beschreef technologietijdschrift Wired een apocalyptisch visioen waarin computerliedjes alleen nog worden beluisterd door computers. In die wereld zitten we inmiddels. Deezer meldt dat maar liefst 85 procent van de streams van AI-liedjes frauduleus is. Oftewel: afkomstig van bots, met als doel de makers van de AI-nummers rijk te maken.
Dat kan hard gaan. Onlangs nog bekende een Amerikaanse man schuld in een omvangrijke fraudezaak. Met AI maakte hij honderdduizenden nummers. Ook creëerde hij een netwerk van botaccounts die deze nummers miljarden keren afspeelden. Hij verdiende hiermee ruim acht miljoen dollar.
Uiteindelijk is het verschijnsel niet eens zozeer schadelijk voor de streamingdiensten. Hooguit indirect: als gebruikers worden geconfronteerd met een tsunami aan middelmatige AI-meuk, zullen zij het platform misschien eerder links laten liggen. Nee, de echte schade lijdt de muzikant. Als de totale pot aan uitbetalingen moet worden gedeeld met steeds meer AI-artiesten, krijgt die menselijke muzikant simpelweg minder geld.
Als de platforms fraude vermoeden, betalen ze niets uit. In het AI-tijdperk wordt fraude een steeds groter probleem. ‘Er is een correlatie tussen AI en fraude die we goed in de gaten moeten houden’, aldus Apple Music-topman Oliver Schusser. Met dat in het achterhoofd verhoogde Apple in februari al de straffen voor oplichters.
Die aanpak is dus anders dan die van Spotify en Deezer, die sinds kort met zichtbare labels werken. Ook YouTube plaatst geen labels om onderscheid te maken tussen AI en mens.
De muzieksite en streamingdienst Bandcamp, waar vooral kleinere en onafhankelijke bands hun muziek aanbieden, heeft een radicaal andere aanpak dan de grote commerciële streamers en wil helemaal niets met niet-menselijke muziek te maken hebben. Het contrast met bijvoorbeeld Apple is groot. ‘Er is niets mis mee als artiesten en songwriters AI gebruiken. Zelfs als dat 100 procent is’, liet Schusser zich ontvallen.
Op de site van Bandcamp staat een vlammend betoog vóór menselijkheid: ‘Muziek is veel meer dan een consumptieproduct’, schrijft de directie. ‘En musici zijn meer dan makers van geluid. Zij zijn onlosmakelijk onderdeel van onze cultuur en sociale structuren.’
Om musici hun werk te kunnen laten doen, en om de gebruikers van Bandcamp een blind vertrouwen in de site te geven, verbiedt de muziekwinkel generatieve AI-muziek, óók muziek die ‘voor een belangrijk deel is gemaakt met AI’.
Maar wil Bandcamp dat vaststellen en fraude opsporen, dan zal de dienst dus aan de slag moeten. Opmerkelijk: Bandcamp vraagt de gebruikers mee te helpen met de opsporing. ‘Kom je zelf muziek tegen waarvan je denkt dat die met AI is gemaakt, waarschuw ons dan.’ Een ‘team’ van Bandcamp gaat de melding dan onderzoeken en verdachte muziek direct verwijderen.
Hoe Bandcamp precies onderzoek gaat doen, en wat er staat te gebeuren met muziek die maar voor een klein deel met behulp van AI is gemaakt, lijkt het platform zelf ook nog niet te weten, omdat ‘de ontwikkelingen heel snel gaan’. Bandcamp moedigt artiesten wel aan de digitale studiodata van hun muziek te bewaren, zodat de muziekdienst eventueel kan meekijken, als AI-fraude wordt vermoed. ‘Ons team kan vragen om bewijzen van menselijkheid.’
Voor de muziekliefhebber ziet het er simpel uit: een labeltje dat mens van AI onderscheidt, maar hoe komen deze labels tot stand? Deezer noch Bandcamp laten de Volkskrant meekijken. Ook zijn ze niet bepaald scheutig met technische details. Hetzelfde geldt voor Apple Music.
Toch is wel het een en ander bekend over de vermoedelijke werking. Wetenschappers van Deezer werkten mee aan wetenschappelijke publicaties over muziekdetectie, zo vertelt Atser Damsma op de tiende verdieping van het Conservatorium in Amsterdam, met uitzicht over ’t IJ en de stad.
Op weg naar boven stapt een jonge vrouw met een harp in de lift. Als we daarna door de gangen lopen, horen we uit een van de oefenruimtes operazang galmen. Uit een andere klinkt het getokkel van een gitaar. Kunstmatige intelligentie lijkt hier mijlenver weg, maar schijn bedriegt. Damsma heeft een achtergrond in AI en cognitieve neurowetenschappen en onderzoekt de relatie tussen muziek en technologie. Ook is hij muzikant.
Recente studies laten zien dat de gemiddelde luisteraar vaak niet meer kan horen of een nummer met AI is gemaakt of niet. Niet gek, zegt Damsma: ‘De geluidskwaliteit van programma’s als Suno is inmiddels erg goed. Ook zang klinkt hoorbaar beter dan pakweg twee jaar terug.’
Zelf denkt hij nog steeds AI eruit te kunnen vissen: ‘Niet op basis van de geluidskwaliteit, maar vanwege de compositie. AI-teksten lijden aan een soort gemiddeldheid. Bij muziek hoor ik hetzelfde euvel.’
Dit is echter niet hoe de detectoren van Deezer en consorten werken. Damsma laat de studie zien waaraan Deezer-wetenschappers meewerkten en wijst op afbeeldingen die opvallende uitschieters in het geluidsspectrum laten zien.
Onhoorbaar voor het menselijk oor. ‘Aan dit soort afwijkingen herkent het detectiesysteem dat het AI is, als een soort vingerafdruk.’ Die piekjes stoppen programma’s als Suno of Udio er uiteraard niet bewust in. Ze ontstaan in het ingewikkelde proces waar Suno kleine brokjes informatie (zogenoemde tokens) samensmeedt tot een geheel nieuw nummer in cd-kwaliteit.
In dit stapsgewijze proces ontstaan de uitschieters in het spectrum waar de detectoren op aanslaan: ‘We hebben dus AI-modellen om AI-muziek eruit te vissen.’ Die strijd gaat altijd door: nieuwe AI-modellen zorgen ervoor dat detectoren ook weer opnieuw moeten worden getraind. Damsma: ‘Het is een kat-en-muisspel.’
Bovendien gaat deze vlieger alleen op bij stukken die helemaal met AI worden gemaakt. Als AI meer wordt gebruikt als samenwerkingspartner tussen mens en machine wordt het een stuk lastiger. En misschien is dat ook niet zo erg: juist in dit soort samenwerkingen kunnen mooie nieuwe dingen ontstaan, zegt Damsma.
De Amerikaanse geluidskunstenaar en componist Holly Herndon bijvoorbeeld experimenteert al jaren met AI, die zij inzet bij het maken van haar geestverruimende muziek. Twee jaar geleden vormde Herndon een AI-koor, voor het muzikale kunstwerk The Call. Zij trainde een AI-model op vijftien koren, die speciaal voor dit project een stuk inzongen. Ethisch verantwoord, volgens Herndon, omdat ze zo in haar werk nooit ongeoorloofd gebruikmaakt van het auteursrechtelijk beschermde werk van anderen.
Over de vraag wanneer AI-muziek nu ‘slop’ is of juist een verrijking voor de cultuur, en wat ethisch is en wat niet, zal nog jaren worden gedebatteerd. Volgens Apple Music-topman Schusser is dat ook nodig. ‘Er zal een brede discussie moeten komen in de hele muziekindustrie, over wat nu precies AI-muziek is’, zei hij in de podcast. ‘En dat gesprek moet niet gevoerd worden door alleen de managers van de muziekbedrijven. Artiesten en songwriters moeten ook meepraten.’
Herndon is er in ieder geval al uit. ‘AI zal ons laten beseffen dat wij niet de enige creatieve krachten in het universum zijn’, zei ze eerder dit jaar in een interview met het wetenschapsblad Scientific American. ‘Dat hoeft niet eng te zijn, maar kan juist mooi zijn, en bevrijdend.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant