Bezuinigingen De beoogde miljardenbezuinigingen op zorg en sociale zekerheid gaan mensen met een beperking of chronische ziekte flink raken, berekende het Nibud. Veel van hen zijn afhankelijk van meerdere regelingen, waardoor maatregelen „in elkaar grijpen”. Duizenden verontruste leden van belangenorganisaties hebben zich gemeld.
Demonstranten tijdens een actie Red de Zorg op de Koekamp.
Mensen met een beperking of chronische ziekte krijgen flinke financiële klappen als de beoogde kabinetsbezuinigingen voor zorg en sociale zekerheid doorgaan. Dat blijkt dinsdag uit een berekening van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). „Als huishoudens gebruikmaken van meerdere regelingen die gaan veranderen, dan kan die kostenstijging oplopen tot zo’n 300 euro per maand oftewel ruim 3.500 euro per jaar”, zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen in een persbericht
De minderheidscoalitie (D66, CDA, VVD) stelt in het coalitieakkoord 2026-2030 bijna 6,5 miljard euro te willen bezuinigen op de sociale zekerheid en zo’n 10 miljard euro per jaar op zorgkosten, om gaten in de begroting te dichten. Zo wil het kabinet-Jetten onder meer het eigen risico verhogen van 385 euro naar 455 euro per jaar, belastingaftrek voor specifieke zorgkosten afschaffen en de uitkering voor arbeidsongeschiktheid verlagen. Ook moeten mensen meer gaan betalen voor hulp die zij krijgen bij zelfstandig wonen of jeugdzorg.
De bezuinigingen kunnen een kettingreactie aan tegenslagen veroorzaken, want veel mensen met een beperking of chronische ziekte leunen op meerdere regelingen tegelijk, stelt het Nibud. In sommige gevallen „grijpen de maatregelen in elkaar”, zegt directeur Gijsbertsen. Als mensen bepaalde zorgkosten niet meer bij de belastingaangifte kunnen declareren, wordt hun belastbaar inkomen hoger, hun zorgtoeslag lager, en stijgen ook de inkomensafhankelijke eigen bijdragen voor zorg. Deze tegenslagen komen bovenop de extra kosten die deze mensen al hebben door hun chronische aandoening en/of de geringe speling in hun budget, waarschuwt het Nibud.
In opdracht van koepelorganisatie Ieder(in) onderzocht het Nibud de gevolgen van elf beoogde plannen van het kabinet-Jetten voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Voor het onderzoek werkte Ieder(in) samen met de Patiëntenfederatie Nederland en MantelzorgNL.
Deze belangenorganisaties ontvingen de afgelopen weken „duizenden verhalen” van mensen met zorgen over de kabinetsplannen, schrijft het Nibud.
Hoeveel mensen precies worden geraakt door de maatregelen kan het instituut niet vaststellen. Aan de hand van acht huishoudens maakte het Nibud een brede inschatting van de kosten waarmee mensen in verschillende situaties geconfronteerd kunnen worden – zoals een alleenstaande met motorische beperking en een gezin met een kind met een beperking.
Naast bezuinigingen op de zorg, raken ook bezuinigingen op de sociale zekerheid deze mensen. Zeker als zij geen uitkering voor arbeidsongeschiktheid (de inkomensvoorziening volledig arbeidsongeschikten, IVA) krijgen en de WIA verandert. Het kabinet-Jetten wil de IVA vanaf 2030 afschaffen voor nieuwe aanvragers. Daardoor krijgen mensen die volledig arbeidsongeschikt zijn te maken met de WIA-uitkering die ook lager wordt. In plaats van een uitkering van 75 procent van het laatstverdiende loon, wordt dat maximaal 70 procent. De kans op financiële problemen is daarom „reëel”, aldus het Nibud.
Van een aantal regelingen is nog niet duidelijk hoe die in de praktijk gaan werken. Het kabinet heeft kenbaar gemaakt dat het de financiële gevolgen voor lage inkomens wil beperken, „maar het is nog onduidelijk hoe en in welke mate”, zegt Nibud-directeur Gijsbertsen.
Belangenorganisaties, vakbonden, en coalitie- en oppositiepartijen hebben felle kritiek op de plannen uit het coalitieakkoord geuit. Dat leidde ertoe dat minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) de plannen om de AOW-leeftijd te verhogen heeft teruggedraaid in de laatste week van mei.
Ook de voorstellen om de werkloosheidsuitkering te verkorten en de WIA aan te passen wil de minister bijwerken. Maar dat er veranderingen gaan komen lijkt zeker. Het kabinet blijft hameren op een andere invulling van de WW en de WIA. Volgens het kabinet belanden te veel mensen in de uitkeringen. In september 2025 zag het UWV bijna 9 procent meer lopende WW-uitkeringen dan een jaar daarvoor. Ook het aantal mensen in de WIA loopt de laatste jaren op, meldt het UWV in het rapport, „vermoedelijk doordat er meer mensen langdurig ziek zijn geworden door psychische aandoeningen”. Minister Vijlbrief noemde de instroom van mensen in de WIA „alarmerend” en wil „ingrijpen” om de oplopende zorgkosten in te dammen.
Hoewel premier Rob Jetten (D66) afgelopen donderdag in een Kamerdebat heeft uitgesproken de bezuinigingen op sociale zekerheid „eventueel” te herzien, is het nog niet zeker hoe ze vorm gaan krijgen. Dinsdag stemt de Tweede Kamer overmoties over de bezuinigingen op sociale zekerheid en gezondheidszorg.