Het is nog ‘te vroeg’ voor onderhandelingen met Vladimir Poetin, heeft EU-buitenlandchef Kaja Kallas maandag gezegd. Dit weekend kwamen president Volodymyr Zelensky en de leiders van Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk wel met vijf voorwaarden voor het begin van zulke gesprekken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Vorige week nodigde Zelensky in een open brief Poetin uit tot directe gesprekken over beëindiging van de oorlog. Poetin heeft zulke gesprekken altijd afgewezen, behalve als eindpunt van onderhandelingen, en deed dat ditmaal ook.
Sinds de VS een oorlog begonnen tegen Iran is het Amerikaanse ‘vredesproces’ tussen Rusland en Oekraïne verder doodgebloed. Recentelijk zei de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio dat de gesprekken ‘vruchteloos’ zijn gebleken.
Dat heeft Zelensky en de Europese landen een opening geboden om openlijk de wijzers gelijk te zetten over de cruciale vraag wat wél een goed uitgangspunt is voor onderhandelingen.
Na een bijeenkomst zondag in Londen van Zelensky en de leiders van de zogeheten E3 – Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – publiceerden zij een verklaring waarin ze de ‘urgente noodzaak’ onderstrepen om samen luchtafweer tegen ballistische raketten en langeafstandswapens te ontwikkelen. Ook sommen ze vijf voorwaarden op voor ‘een rechtvaardige en duurzame vrede’.
Cruciale verschillen met de eerdere Amerikaanse voorstellen zijn de eis van een onmiddellijk staakt-het-vuren, en de eis dat de huidige ‘contactlijn’ langs het front uitgangspunt wordt voor een akkoord. Daarmee verwerpen ze openlijk en gezamenlijk eerdere voorstellen van de regering-Trump, ingefluisterd door het Kremlin, voor een akkoord op basis van vrijwillige opgave van de Donbas door Oekraïne.
Rusland houdt hieraan vast en verwijst naar ‘de afspraken van Anchorage’, die zouden zijn gemaakt tijdens de top in Alaska tussen Trump en Poetin vorig jaar augustus. Daar zou volgens de Russische lezing Trump Poetins voorstel hiertoe hebben omarmd. De Amerikanen hebben dat altijd ontkend, maar namen deze Russische wens wel op in hun voorstellen. Zo werd de druk op Oekraïne opgevoerd om hiermee in te stemmen.
Zelensky reageerde daar aanvankelijk voorzichtig op, waarschijnlijk om Trump niet voor het hoofd te stoten, en stelde dat alleen het Oekraïense volk in een referendum over zoiets gewichtigs zou kunnen besluiten.
Sindsdien is de situatie op het slagveld verbeterd voor Oekraïne, door de (wellicht tijdelijke) dronesuperioriteit langs het front en door de sterk toegenomen Oekraïense slagkracht tegen doelen diep in Rusland. Dat heeft de Oekraïners gesterkt in hun overtuiging dat geen millimeter Oekraïens land ‘vrijwillig’ wordt opgegeven.
Met de verklaring zondag van de ‘E3 plus Oekraïne’ is het westerse standpunt dus eigenlijk weer terug bij af: eerst een staakt-het-vuren, een akkoord op basis van de huidige frontlinie (waarbij bezet gebied nooit formeel als Russisch zal worden erkend) en solide ‘veiligheidsgaranties’ voor Oekraïne.
Achter de schermen blijkt er afgelopen maand ook direct contact te zijn geweest tussen de Russische oligarch Roman Abramovitsj, die optrad als gezant van president Poetin, en Zelensky. De Financial Times berichtte dat dit op instigatie was van Zelensky, maar dat bevestigde de president niet in een interview met Sky News.
Hij zei tegen Abramovitsj te hebben onderstreept dat Oekraïne niet vrijwillig terrein gaat opgeven en dat hij directe onderhandelingen over beëindiging van de oorlog wil met Poetin.
Zelensky zinspeelde er dit weekend op dat de E3-landen Europa zouden kunnen vertegenwoordigen in onderhandelingen met Rusland. Het Kremlin was en is nooit happig geweest op een Europese rol in de onderhandelingen, met uitzondering van Poetins recente suggestie dat zijn goede vriend (en oud-bondskanselier) Gerhard Schröder wel namens Europa mocht praten.
Volgens Kallas is Rusland nog niet bereid serieus over een einde van de oorlog te praten. ‘We moeten strategisch geduld tonen om Rusland in een richting te duwen waarin het bereid is tot echte onderhandelingen.’ Ruslands buitenlandminister Sergej Lavrov zei maandag dat ‘op dit moment alles afhangt van de acties van onze helden aan het front, niet van onderhandelingen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant