Nieuw onderzoek van jeudzorgcriticus Jason Bhugwandass toont aan dat vijf van de vijftig in 2024 geïnterviewde jongeren over hun ervaring op de zwaarste afdeling van de gesloten jeugdzorg, sindsdien een einde hebben gemaakt aan hun leven. Hij verwijt de overheid nalatigheid.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Het is dat niemand anders het doet. Daarom voelt Jason Bhugwandass zich ertoe verplicht, zegt hij zelf. Om de jongeren een stem te geven, die net als hij een extra trauma hebben opgelopen in de zwaarste afdeling van de gesloten jeugdzorg. Zo slecht gaat het met ze dat opvallend velen van hen niet verder willen leven. De Volkskrant schreef hier in december over. In zijn nieuwste onderzoek, dat dinsdag openbaar wordt, presenteert Bhugwandass nieuwe cijfers.
Voortgedreven door zijn eigen slechte ervaringen als jeugdzorgkind is de 28-jarige Bhugwandass een invloedrijke jeugdzorgcriticus. Ruim twee jaar geleden sloeg zijn onderzoeksrapport Eenzaam Gesloten in als een bom. Daarvoor had hij de ervaringen opgetekend van vijftig jongeren met de Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie (Zikos). Die zaten op twee extra zware afdelingen binnen de gesloten jeugdzorginstellingen in Harreveld en Zetten voor met name suïcidale jongeren. Ze zaten voornamelijk opgesloten op hun kamer.
Na zijn publicatie in maart 2024 zijn de twee afdelingen gesloten. Toch is Bhugwandass teleurgesteld. ‘Hoe kan het dat mijn eerdere onderzoek geen aanleiding heeft gegeven voor erkenning, nazorg en financiële hulp?’, vraagt hij zich af. Zo heeft de overheid nog steeds niet de beloofde excuses aangeboden. Uit die frustratie komt dit nieuwe onderzoek voort.
In Eenzaam Gestorven staat dat van de vijftig jongeren die hij in 2024 sprak, er sindsdien vijf zijn overleden, door zelfdoding, euthanasie of door op te houden met eten en drinken. Ook zegt driekwart van de geïnterviewde jongeren in die periode een zelfmoordpoging te hebben gedaan.
Bhugwandass sprak met nabestaanden. Die zeggen dat de overleden jongeren al suïcidaal waren, bij aankomst op die Zikos-afdeling. Maar daar kregen ze een extra knauw.
Door zijn compromisloze directheid roept Bhugwandass weerstand op bij jeugdzorgbestuurders. Maar ook over zichzelf is hij ongekend eerlijk in het rapport. Hij beschrijft hoe hij eerder dit jaar twee weken tussen leven en dood zweefde na een zelfmoordpoging. Hij overleefde door een uiterste inspanning van artsen. Het heeft zijn cognitieve vaardigheden aangetast, zegt hijzelf. Daarom heeft hij zich bij dit onderzoek extra laten ondersteunen.
Eenzaam Gesloten leidde twee jaar geleden tot een flinke publiciteitsgolf en pittige debatten in de Tweede Kamer. Daarna zakt de aandacht weer weg. De gedane beloftes overnazorg en excuses zijn niet waargemaakt, stelt Bhugwandass.
Het kabinet heeft 12 miljoen euro vrijgemaakt voor nazorg voor de naar schatting dertigduizend jongvolwassenen die in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten, zegt de woordvoerder van minister Mirjam Sterk (jeugdzorg, CDA). Dat de excuses nog niet zijn aangeboden komt doordat daarover ‘zorgvuldig wordt overlegd met de doelgroep’. ‘De excuses komen heel snel.’
Deze publicatie heeft Bhugwandass bewust gepland in de week dat er ook een nationaal monument wordt onthuld voor jongeren die schade hebben geleden door de jeugdzorg. Vrijdag wordt ‘De Erkenning’ onthuld in Apeldoorn. Dan is het zeven jaar na de presentatie van het rapport van de Commissie-De Winter over geweld en mishandeling in de jeugdzorg.
Bhugwandass is zeker niet de enige deskundige die zich verbaast over het gebrek aan structurele aandacht voor de jeugdzorg en, vooral, aan concrete acties. ‘Het feit dat een ervaringsdeskundige twee rapporten moet schrijven om deze jongeren zichtbaar te houden laat zien hoe structureel wij als sector en als samenleving wegkijken bij fouten die wij maken en tekortschieten in het leren van onze fouten’, schrijven kinder- en jeugdpsychiater Arne Popma en bijzonder hoogleraar veerkrachtig opgroeien Levi van Dam.
De schadelijkheid van de gesloten jeugdzorg is zeker niet de enige tekortkoming van de sector bij het zorgen voor de meest kwetsbare minderjarigen. Dat wordt vaak pijnlijk duidelijk als schokkende incidenten veel publiciteit genereren, zoals twee jaar geleden bij de ernstige mishandeling van het Vlaardingse pleegmeisje. Ook bij de recente mishandelingszaak in Stadskanaal wordt vermoed dat de verantwoordelijke instanties te laat hebben ingegrepen.
Toch blijven structurele verbeteringen vooralsnog uit. Deels omdat jeugdzorg een log systeem is dat zich moeilijk laat hervormen, maar ook omdat politieke aandacht na een incident of een alarmerend rapport snel lijkt weg te ebben.
Mede door de kritiek van Bhugwandass is wel de algehele afbouw van de gesloten jeugdzorg ingezet. In 2019 zaten er nog 1.700 jongeren opgesloten in de met hekken omheinde instellingen, vorig jaar waren dat er 656. Maar het is de vraag of de zorg daarmee beter is geworden voor de naar schatting tweeduizend jongeren die deze zwaarste zorg nodig zouden hebben.
Een aantal jeugdzorgorganisaties heeft ter vervanging kleinschalige woonvormen opgezet. Maar deze zorgvorm lijkt niet voor alle jongeren met zware problemen geschikt. Nieuwe zorgbedrijven, van twijfelachtige kwaliteit, springen nu in dit gat. Zij bieden zogenoemde een-op-eenbegeleiding, wat in de praktijk kan betekenen dat cliënten 24 uur per dag worden bewaakt door beveiligers. Dat is net zo schadelijk als de gesloten jeugdzorg, bleek al uit onderzoek.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant