De kwaliteit van de Nederlandse zoetwaternatuur leek te verbeteren, maar sinds 2010 stagneert die vooruitgang. Er is zelfs sprake van achteruitgang. De otter en moerasvogels namen toe in aantal, maar meerdere amfibieën en vissen nemen sterk in aantal af.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Dat blijkt uit het Living Planet Report Nederland 2026, dat het Wereld Natuur Fonds Nederland (WWF-NL), SoortenNL en Sovon uitbrachten. In deze editie concentreert het rapport zich op de zoetwaternatuur. De onderzoekers zien ‘een trendbreuk’: sinds 2010 stagneert het herstel van de biodiversiteit in die natuur en gaat die op veel plekken weer achteruit, zo luidt nu de conclusie. De populatieomvang van grote soortengroepen als vissen en libellen neemt af.
Vennen en hoogvenen blijken het meest kwetsbaar voor het biodiversiteitsverlies. In beken en rivieren, waar lange tijd meer leven terugkeerde, lopen populaties nu weer terug. Ook bij plassen en moerassen vlakt het herstel af, aldus het rapport.
Van de 176 inheemse soorten voor zoet water en moeras die in het rapport zijn opgenomen, zijn er tachtig in aantal vooruitgegaan. Twintig soorten zijn stabiel gebleven en 72 zijn achteruitgegaan; van vier soorten is de trend nog onzeker.
Onder zoogdieren van zoet water en moerassen staat de Noordse woelmuis er slecht voor: sinds 2010 neemt de muis, een ondersoort die alleen in Nederland voorkomt, ‘zeer snel’ af.
Onder acht beschermde soorten amfibieën zijn de kamsalamander en de geelbuikvuurpad, die alleen op enkele plaatsen in Zuid-Limburg voorkomt, de grootste zorgenkindjes. In beken en polders zijn het vooral de bittervoorn, de kleine modderkruiper en de rivierdonderpad die zorgen baren. Die laatste wordt verdreven door de exotische zwartbekgondel.
Vooruitgang is er ook: vooral broedvogels van moerasgebieden vertonen een opleving. De blauwborst, de zilverreiger, Cetti’s zanger en de zeearend worden steeds vaker gezien. Ook de otter verspreidt zich na een herintroductie begin deze eeuw gestaag over grote delen van het land.
Volgens de opstellers van het rapport tonen die laatste ontwikkelingen aan dat natuur- en milieubeleid effectief kan zijn en snel resultaat oplevert.
Dat beleid zou de grootste bedreigingen moeten tegengaan. Volgens het rapport zijn dat natuuronvriendelijke inrichting en achterstallig onderhoud van het landschap; ‘een blijvende overmaat aan stikstof en fosfor’; verontreiniging met bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en PFAS; klimaatverandering en de opkomst van exotische soorten.
De Kaderrichtlijn Water in 2027 en de Europese Natuurherstelverordening stellen de politiek voor deadlines om de kwaliteit van de zoetwaternatuur te verbeteren, maar het rapport stelt dat momenteel ‘de politieke wil ontbreekt om de kennis toe te passen en de wetten goed na te leven’. Het Nederlandse natuurbeleid is volgens het rapport versnipperd en de wetgeving wordt onvoldoende gehandhaafd. ‘De overheid moet nu zijn verantwoordelijkheid nemen en doorpakken’, stellen de opstellers van het rapport.
Voor een florerende zoetwaternatuur zou volgens het rapport schoon en voldoende water een basisvoorwaarde voor herstel moeten zijn. Ook zou natuur meer ruimte moeten krijgen, moeras- en veengebieden moeten worden hersteld, er moet meer gemonitord worden en ecologie zou leidend moeten worden in ruimtelijke beslissingen.
Het Living Planet Report Nederland 2026 volgt op het Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2026, dat Naturalis (voorheen partner van het LPI-rapport) enkele weken geleden uitbracht. De opstellers concludeerden toen dat ondanks enkele lichtpuntjes in natuurherstel vrijwel geen enkel doel omtrent biodiversiteit, habitats, drukfactoren en duurzame systeemveranderingen wordt gehaald. In de Waddenzee doen vijftien van de zestien vissoorten die als indicator worden gebruikt het slechter dan de afgesproken norm. Ook in de Noordzee blijft de biodiversiteit achter, zo stelde Naturalis vast.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant