De autonome dood onderscheidt zich van suïcide doordat er gestreefd wordt naar een waardig einde. Maar wat als waardigheid niet langer het streven is?
Onlangs bracht Human de documentaire over de zelfgekozen dood van journalist en presentator Clairy Polak, met de ondertitel ‘Autonoom tot aan het eind’. Een autonomere dood – in de zin van zelfstandig – is bijna niet denkbaar. Clairy had alles zelf geregeld en was op een zelfgekozen tijdstip en wijze (middel X) gestorven. Wél had ze iedereen buitengesloten – de kat incluis. Haar vrienden hadden niet geweten dat ze ziek was en werden overrompeld door het nieuws van haar dood.
Dat er heel verschillende reacties op de zelfgekozen dood zijn, brengt de documentaire mooi in beeld. ‘Was er nou niemand bij je bij wie je troost kon halen?’, vraagt Jeroen Pauw zich af. Een boezemvriend concludeert dat Clairy toch niet de eerlijkste persoon was die hij ooit had ontmoet, en een andere vriendin is van mening dat het er uiteindelijk niet toe doet dat Clairy haar omgeving iets heeft ontnomen. ‘Wij zijn toch secundair. Het ging om háár leven.’
Over de auteur
Krina Huisman doet onderzoek naar verlieservaringen en is auteur van Nabestaan. Leven na de autonome dood.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Met name die laatste opmerking trok mijn aandacht. In mijn eigen onderzoek naar de ervaringen van nabestaanden van mensen die ‘in eigen regie’ zijn gestorven, viel het mij op dat de naasten zichzelf vaak op de tweede plaats zetten. Ze zijn secundair in het proces. Ook Boudewijn Chabot observeerde in Sterfwerk dat de glansrol inzake de autonome dood is weggelegd voor de zelfbeschikker. Misschien is dat ook wel de reden waarom we inmiddels meer weten over de motivatie van mensen om ‘in eigen regie’ te sterven en over de manieren waarop dit gerealiseerd kan worden dan over de gevolgen van deze dood voor de nabestaanden. Als er al aandacht voor is, dan vooral voor de juridische gevolgen, wanneer er sprake is van zelfdoding. Maar wat zijn de sociale en emotionele gevolgen?
Fanatieke voorstanders van de autonome dood vinden dat het hier niet om zou moeten gaan. Wat ertoe doet, is dat de wens van de zelfbeschikker wordt ingewilligd. Maar is dat het hele verhaal? Onderscheidt de autonome dood zich niet juist van suïcide doordat er gestreefd wordt naar een waardig einde? En betekent waardigheid niet ook, wanneer we de literatuur hierover raadplegen, dat de zelfbeschikker niet eenzaam hoeft te sterven, afgezonderd van dierbaren? Zo bekeken vormt de betrokkenheid van naasten een voorwaarde voor het slagen van de missie: een waardige dood buiten de hulp van artsen om. Bert Keizer en Boudewijn Chabot noemen de autonome dood dan ook niet voor niets ‘zelfdoding in gesprek’.
Wanneer waardigheid niet langer het streven is, vervalt mijns inziens het onderscheid tussen de autonome dood en suïcide. Suïcide is namelijk ook een zelfgekozen dood, op een zelfgekozen tijdstip en wijze, zonder de goedkeuring van derden. Maar wat zijn de gevolgen van het wegvallen van dit onderscheid, onder meer voor de nabestaanden? Moeten we dan ook concluderen, zoals bij suïcide het geval is, dat de nabestaanden een verhoogd risico lopen op gecompliceerde rouw? Welke zelfbeschikker wenst hun naasten dit nou toe?
Niet Clairy Polak in ieder geval, die lange brieven voor haar vrienden heeft achtergelaten. Maar wat zou ze hun hebben gegeven, vraag ik mij af, wanneer ze hen had betrokken bij haar reis naar het eind. In de woorden van een van de nabestaanden uit mijn onderzoek, opgeschreven in een brief aan de overledene: ‘De dood was geen dief in de nacht. Dat heeft ons geholpen vrede met je dood te hebben.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant