De Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls (CDA) zat maandag bij de enquêtecommissie corona. Als voorzitter van het Veiligheidsberaad schrok hij destijds soms van de snelheid waarmee besluiten werden genomen. ‘In een crisis gaan dingen soms niet volgens het boekje.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Hubert Bruls krijgt er nog altijd kippenvel van. De Nijmeegse burgemeester herinnert zich die dagen eind januari 2021, midden in de coronacrisis, nog goed. Hoe hij door zijn stad liep waar winkeliers de ramen hadden dichtgetimmerd uit angst dat ook in Nijmegen zou gebeuren wat al elders in het land had plaatsgevonden: de avondklokrellen.
De grootschalige vernielingen bleven Nijmegen bespaard, maar voor Bruls komen zo’n beetje alle uitdagingen en dilemma’s van de pandemie samen in die ene uiterst vergaande maatregel, zo bleek maandag tijdens zijn verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie corona.
Bruls (CDA), die nog altijd burgemeester van Nijmegen is, zit daar voornamelijk vanwege zijn toenmalige rol als voorzitter van het Veiligheidsberaad. Dat overlegorgaan met de 25 voorzitters van alle veiligheidregio’s van Nederland had tijdens de coronacrisis een belangrijke rol.
Omdat er aan het begin van de crisis geen wetgeving was om maatregelen te nemen, was het Veiligheidsberaad essentieel om die in noodverordeningen te gieten en alsnog in gemeenten in te voeren. En ook toen de wetgeving er wel kwam, bleef het beraad betrokken bij het coronabeleid, omdat het de burgemeesters waren die de maatregelen uiteindelijk moesten uitvoeren en handhaven.
Bruls werd op die manier een van de gezichten van de aanpak van de coronacrisis. Maar dat betekende niet dat hij het altijd eens was met die aanpak, zo bleek wel uit de discussie over die avondklok.
Toen het kabinet begin 2021 voor het eerst over die maatregel sprak, ontbrak een ‘overtuigend verhaal’, vond hij. ‘De effectiviteit van de avondklok was niet duidelijk’, zei Bruls tegenover de parlementaire enquêtecommissie.
Bovendien waren er principiële bezwaren tegen het instellen van een avondklok, die Bruls ook deelde. ‘Ik zat daar ook best mee in m’n maag’, aldus de burgemeester. ‘Dit was qua beperking van grondrechten een van de meest vergaande maatregelen. Je mag niet meer naar buiten. Je mag niet meer op straat zijn. Dat gaat ver.’
Op verzoek van het Veiligheidsberaad werd alsnog een berekening gemaakt van het mogelijk effect. ‘Daar bleek een zekere effectiviteit uit’, zei Bruls, al voegde hij meteen toe dat hij er ook bedenkingen bij had in hoeverre zoiets precies te berekenen is.
Doorslaggevend was voor Bruls het indirecte effect dat de maatregel zou hebben. In die periode was er veel te doen over feesten en verjaardagen die ondanks alle restricties toch doorgingen. Door mensen te verbieden nog op straat te komen, was dat ook te voorkomen, zo beredeneerde Bruls.
Daarbovenop kwam dat de avondklok qua handhaving ‘veel robuuster’ was dan andere maatregelen. ‘Het is veel makkelijker uit te voeren dan controleren of mensen op anderhalve meter afstand in een parkje zitten’, zei Bruls.
Handhaafbaarheid was voor Bruls sowieso een van de belangrijkste maatstaven. Al aan het begin van de pandemie zag Bruls dat het voor hem en de andere burgemeesters geen zin had om het tot in detail over maatregelen te hebben.
‘Voor ons is het belangrijkste: wordt het goed, duidelijk en robuust opgeschreven? Je kunt beter een stevige maatregel hebben die goed is omschreven, dan een heel genuanceerde die niet is uit te voeren.’
Dat was ook ‘wel even schrikken’, erkende Bruls. ‘In een crisis is het topdown en in een behoorlijk tempo’. Dat maatregelen met name in de eerste maanden van de crisis in zeer korte tijd moesten worden doorgevoerd in noodverordeningen, vond hij terugblikkend ‘geen groot drama’. ‘Het hoort bij een crisis. Dan gaan dingen niet helemaal volgens het boekje.’
Bruls zag het ook als belangrijke taak om ondanks dat tempo de eenheid te bewaren. Ook daarbij bleek de avondklok een lastige horde. Binnen het Veiligheidsberaad bleven er principiële bezwaren, maar uiteindelijk werd gekozen om het kabinet te steunen.
Bruls koos de woorden van het advies over de avondklok wel zorgvuldig. ‘Ik heb het op zo’n manier geformuleerd dat we geen positief advies uitspraken, maar wel de gelederen gesloten hielden.’
Hoe belangrijk Bruls dat laatste vindt, bleek ook toen hem werd gevraagd naar zijn mening over burgemeesters die begin 2022 verklaarden de opnieuw ingestelde lockdownmaatregelen niet te zullen handhaven. ‘Ik vind het een gruwel’, zei Bruls fel. ‘Ik word er nog een beetje boos van’.
Hoewel hij er begrip voor had dat het draagvlak voor maatregelen na twee jaar crisis was afgenomen en burgemeesters de ‘druk voelden’, hadden zij dat volgens hem niet mogen doen. Volgens Bruls deed het ‘afbreuk aan de eenheid van crisisbestrijding’. Ook zouden de burgemeesters met hun weigering hun collega’s die de maatregelen wel wilden handhaven ‘in hun hemd zetten’.
Maar de tegenstand liet volgens de Nijmeegse burgemeester wel zien dat er tijdens de crisis niet altijd oog was voor de impact die de maatregelen hadden op de samenleving. Daaruit is wel een les te trekken, denkt Bruls. Zo zou het beter zijn om de leiding over de crisisbestrijding bij de premier of het ministerie van Justitie en Veiligheid te leggen, in plaats van een ‘vakministerie’.
Bruls verwees daarmee naar het ministerie van Volksgezondheid, dat meteen na de virusuitbraak de leiding kreeg en die tot het einde van de crisis behield. Dat sloot volgens Bruls niet aan bij wat er in de samenleving gebeurde. Wat aanvankelijk een gezondheidscrisis was, werd door de ontwrichtende werking van de maatregelen een maatschappelijke crisis.
Daarom moet de leiding volgens Bruls liggen bij iemand die ‘alle gezichtspunten’ mee kan nemen en de crisis ‘quasi-objectief’ kan overzien. ‘Een crisis beheersen is een vak en zo moet je het ook organiseren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant