Eindrapport Na vier jaar stopt de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme. Na de presentatie van een actieagenda is het aan de overheid zelf om werk te maken van de adviezen. „Discriminatie doorbreken is geen eenmalige opgave. Het is een blijvende verantwoordelijkheid van ons allemaal.”
In maart vond een de landelijke demonstratie plaats tegen discriminatie, racisme en fascisme op de Dam in Amsterdam.
De overheid moet niet alleen stoppen met discrimineren, maar ook zelf actief bijdragen aan gelijkheid en gelijkwaardigheid. Dat is de boodschap van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme, die maandag haar eindrapport presenteert in het Haagse perscentrum Nieuwspoort.
Hoewel discriminatie op grond van artikel 1 van de Grondwet is verboden, blijkt ze hardnekkig. En de bestrijding door de overheid verloopt maar moeizaam: „Er is al veel onderzoek gedaan naar structurele discriminatie en allerlei rapporten hebben oplossingen voorgedragen, maar daar is weinig mee gedaan”, zegt Joyce Sylvester, voorzitter van de staatscommissie in een persbericht.
De aanpak van discriminatie en racisme schiet tekort, omdat die volgens Sylvester is gebaseerd „op incidenten, waardoor structurele patronen voortbestaan”. In het persbericht wordt de dubbele rol van de overheid benoemd: „Zij is hoeder van grondrechten, maar draagt zelf ook bij aan ongeoorloofde ongelijke behandeling.” Daarom moet de overheid van de commissie kritisch naar haar eigen handelen kijken.
Het adviesorgaan ontwikkelde een ‘actieagenda’ waarmee discriminatie en racisme structureel moeten worden bestreden. Zo moet de overheid ”een daadwerkelijke afspiegeling van de samenleving” worden. Daarnaast moeten mensen stelselmatig worden betrokken bij het vormgeven van wetgeving, dienstverlening en toezicht.
In het bijzonder vraagt de commissie aandacht voor de gelijk(waardig)heid van het Caribisch deel van Nederland. Ambtenaren zouden te vaak onvoldoende weten over de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba), wat de kans op discriminatie en racisme in beleid rond de eilanden vergroot.
Verder benadrukt de staatscommissie dat het bestrijden van discriminatie een opgave is die continu aandacht behoeft – van de overheid én de samenleving. „Discriminatie doorbreken is geen eenmalige opgave. Het is een blijvende verantwoordelijkheid van ons allemaal”, aldus Sylvester. Al eerder ontwierp het adviesorgaan een toets waarmee overheidsorganisaties risico’s op discriminatie in hun dienstverlening kunnen opsporen.
Discriminatie komt voort uit hoe overheden werken, constateerde de staatscommissie al in het recentste rapport over datagedreven profilering, die overheden gebruiken voor fraude- en criminaliteitsopsporing. Ze roept in het eindrapport daarom op te stoppen met die profilering. In plaats daarvan zou de overheid alternatieve methoden moeten ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld de ‘aselecte controle’, die niet op basis van persoonskenmerken plaatsvindt.
Minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, CDA) neemt donderdag het eindrapport in ontvangst. De presentatie is het slotakkoord van het adviesorgaan, dat in 2022 naar aanleiding van de Toeslagenaffaire op verzoek van de Tweede Kamer in het leven werd geroepen. Deze zomer houdt de commissie op te bestaan.
Het is nu aan de overheid, het ministerie van Binnenlandse Zaken voorop, om werk te maken van de adviezen. De commissie roept het kabinet-Jetten overigens op een nieuwe commissie in te stellen die actief de voortgang „bewaakt en aanjaagt”.