Hubert Bruls tijdens het verhoor door de parlementaire enquêtecommissie over het coronabeleid.
Dat het kabinet de nationale crisisstructuur ter bestrijding van corona al grotendeels afschaalde in de zomer van 2020, vonden de 25 burgemeesters uit het Veiligheidsberaad wel „erg snel”. Zo zei de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls (CDA), destijds voorzitter van dat beraad, maandag tegen de parlementaire enquêtecommissie coronabeleid.
De eerste coronagolf uit het voorjaar van 2020, die gepaard ging met ingrijpende maatregelen, was toen net achter de rug. „Het ging op een waakvlam. We dachten: je kunt beter die structuur behouden, we zijn er net een beetje goed ingekomen.”
De burgemeesters kwamen eind juli 2020 nog wel bijeen om over corona te praten, maar spraken formeel niet meer met het kabinet. „Wij waren uit die crisisstructuur gehaald. We hadden liever gezien dat het niet zo was.”
Volgens Bruls leek het een „prachtige zomer” te worden, maar de burgemeesters maakten zich onder meer zorgen over het weer toestaan van grote evenementen en het risico dat die, ondanks de anderhalvemeterregel, veel besmettingen zouden opleveren. „Wij vonden: je moet niet te snel alles opengooien,” zei Bruls tegen de commissie.
Toen het aantal besmettingen eind september 2020 weer opliep, werd Bruls als voorzitter van het Veiligheidsberaad weer betrokken bij crisisoverleg met het kabinet.
Dat het kabinet voornamelijk coronamaatregelen nam via noodverordeningen, waarbij burgemeesters verantwoordelijk werden voor de uitvoering, was volgens Bruls onvermijdelijk. Dat bleek volgens hem al tijdens een „cruciaal” overleg met het kabinet op 3 maart 2020, toen in Nederland net de eerste besmettingen waren vastgesteld.
„Je had niet de tijd om een strakke nationale organisatie op te zetten,” zei Bruls. „Er is toen geconstateerd: de ziekteverspreiding gaat heel snel, we moeten dit nu gaan organiseren.” Vanaf dat moment gaf het kabinet na Catshuisberaad aanwijzingen voor maatregelen, die door het Veiligheidsberaad in een noodverordening werden gegoten. In alle 25 veiligheidsregio’s werd die dan ingevoerd.
Op deze werkwijze kwam veel kritiek, onder meer omdat de verordeningen niet door een gemeenteraad werden bekrachtigd. Maar volgens Bruls was het de werkbaarste en enige manier om snel maatregelen door te voeren. Bovendien vielen cruciale organen bij de uitvoering van de maatregelen, zoals de politie en de GGD, onder verantwoordelijkheid van gemeenten en de veiligheidsregio. „Men zag in dat je ons hard nodig had.”
Bruls was tijdens de coronaperiode burgemeester van Nijmegen en voorzitter van het Veiligheidsberaad.
Bruls reflecteerde ook op invoering van de avondklok, in januari 2021. Volgens hem was het „een van de meest robuuste maatregelen” en was het „veel eenvoudiger te controleren of iemand op straat mag zijn, dan of mensen in een parkje wel op anderhalve meter van elkaar zitten”.
Het Veiligheidsberaad steunde de avondklok, al hadden sommige burgemeesters volgens Bruls twijfels, omdat de maatregel mensen tijdelijk van „een essentieel grondrecht zou beroven”. Jack Mikkers, burgemeester van Den Bosch, uitte die twijfel eveneens tijdens diens verhoor vorige week. Bruls: „Er is ook wel gewaarschuwd: dit kan tot spanningen leiden die tot uitbarstingen kunnen komen.” Invoering van de avondklok leidde inderdaad tot grootschalige rellen en bedreigingen van burgemeesters.
Bruls: „In directe zin is nooit aangetoond wat de avondklok precies heeft bereikt. Maar we zaten midden in een winterlockdown en de besmettingen daalden niet hard genoeg. Het argument dat je zo minder verplaatsingen kreeg, dat het moeilijker werd om naar een feestje te gaan, dat sprak mij aan. Met alle pijn en moeite.”
Tegen het eind van het verhoor zei Bruls dat bij een volgende grote crisis de premier meer de leiding zou moeten nemen – of anders de minister van Justitie. In de coronacrisis was volgens hem het ministerie van Volksgezondheid (VWS) leidend.
Bruls: „Dat is absoluut geen kritiek op VWS. Maar als je verstand hebt van één ding, blijf je automatisch meer in die crisisbestrijding hangen. In aanvang was dit een gezondheidscrisis, maar het werd alras een sociaal-economische crisis.”